AANMERKING

door Johan van Workurn

De Duinrede

"Het verontrust ons dat velen geen zin in hun bestaan herkennen. Wij leven wel, maar er is weinig wat ons ten diepste raakt. Onze relaties zijn vaak oppervlakkig of afwezig. Onze leefomgeving ervaren wij soms ais iets dat buiten ons staat en weinig eigens heeft. Vrijheid is ons hoogste ideaal. (..) Is er nog wei iets dat ons echt lief is? Wat is ons echt een zorg?"

Zo begint de 'Duinrede' van de Club van Schiermonnikoog. ik voelde me meteen aangesproken. Afgaande op de titel dacht ik eerst van doen te hebben met een persiflage op de Bergrede van Jezus of op het CDA. Maar de samenstellers zijn serieus. Ik las de rede vorige week in het blad Tijd & Taak - de grote kranten besteedden er nauwelijks aandacht aan. Wei berichtte NRC Handelsblad dat zijn chef van de economie redactie, Jurriaan Kamp, ontslag heeft genomen om te gaan werken voor de Club van Schiermonnikoog. Het is een groep mensen met hoge posities in het bedrijfsleven, een club met geil dus. Op het Waddeneiland wisselden zij van gedachten over de wereld en de Nederlandse samenleving, 'op zoek naar waarden voor een nieuwe ordening'.

Eerst enkele citaten. "Hebben wij het geven verleerd? (..) Geven creëert een relatie met de ander. De keerzijde is dat geven een afhankelijkheidsbesef oplevert bij de ontvanger. Vanwege dit afhankelijkheidsbesef hebben wij het geven afgeschaft en overgedragen aan de collectiviteit. Dit was goed bedoeld. Maar de uitwerking heeft ons de persoonlijke zorg, de aandacht voor wie en wat naast ons is, ontnomen."

"De overheid heeft de burger het geven uit handen genomen door hem te verplichten tot afdrachten. Het gevolg is een cynisch calculerende, nemende en eisende samenleving. Wij zijn welvarend en mondig geworden, wij spreken over verworven rechten, maar hebben geen oog voor verzaakte verantwoordelijkheden, De verdelende overheid heeft zich vertild, en overleefd. Maar velen zijn belanghebbenden geworden bij haar voort bestaan".

"Het beeld dat ons voor ogen staat is van een overheid die kaders schept, onderlinge zorg bij burgers terugbrengt (..). Die erkent dat haar mandaat door de burger gegeven is en dat de burger dit per definitie niet bedoeld heeft om zichzelf onder voogdij te plaatsen. Wij dromen van een samenleving met een welwillend toeziende, wijze, coachende overheid. Die ondeugd bestraft en deugd bemoedigt."

"Wij gedragen ons als verslaafden. Verslaafden aan de drugs van materiële consumptie en van collectieve pseudo-zekerheid. (..) Wij zuilen een ontwenningskuur moeten ondergaan(..). Het is de enige manier om persoonlijk, maatschappelijk en ecologisch weer in balans ie komen."

Mooi gesproken! Maar bij herlezing miste ik de concrete uitwerking. Laat ik iets noemen. 'Verslaafd aan materiële consumptie' en 'ecologisch weer in balans komen' betekent voor mij af zien van het plan Schiphol drastisch uit te breiden tot een van de grootste luchthavens van Europa. Denkt de Club dat ook? Zij denkt toch hoop ik niet dat de hele sociale zekerheid afgeschaft kan worden na een stoomcursus opnieuw leren geven'? In 1986 bedroegen de giften van Nederlandse huishoudens gemiddeld 125 gul. den. Dat leverde 700 miljoen gulden op, 0,2 procent van het nationale inkomen. Aan sociale uitkeringen en gezinszorg werd dat jaar tachtig miljard gulden uitgegeven, 21 procent van het nationale inkomen. Stel dat er nog flink kan worden bezuinigd op die tachtig miljard, waarna iedereen de resterende sociale uitkeringen rechtvaardig vindt. En stel dat het opnieuw leren geven een doorslaand succes wordt. Dan nog zullen de benodigde uitkeringen bij lange na niet gedekt worden door de giften. Hebben de clubleden, toen zij op hun eiland zo mooi schreven over de waarde van het geven, even stilgestaan bij het bedrag dat zij zelf op hun belastingbiljet invullen onder 'giften'? Het was geen vergissing dat caritas en pannetje soep zijn vervangen door landelijk georganiseerde, collectieve arrangementen. Een hoogontwikkelde complexe samenleving kan niet zonder collectieve en dus anonimiserende regelingen. Wie dat niet accepteert, gooit het kind (hoge ontwikkeling) met het badwater weg, De Club van Schiermonnikoog schrijft het zelf al: ze droomt van een betere samenleving. Maar nog meer New Age-groepen lijken mij niet nodig en aan één Stichting Morele Herbewapening heb ik genoeg.