Als het leuk is, of ergens goed voor

Begin dit jaar nam Eckart Wintzen afscheid als president-directeur van zijn tienduizend medewerkers tellende multinational BSO. Nauwelijks een week later begon hij een ideëel bedrijfje genaamd Ex'tent. Van daaruit verspreidt hij zijn, zoals hij zelf zegt, Messiaanse boodschap die moet leiden tot een duurzamere en vooral vrolijkere wereld.

DOOR PIM STOEL

Ja, dat afscheidsfeestje van Eckart Wintzen. Er liepen kippen los in het restaurant Allemansgeest in Voorschoten, er werd een rattenrace gehouden Haagse Harrie onderhield zich met kopstukken als Hans Wijers, Jan Timmer, Norbert Schmeltzer en Sylvia Toth. Het motto van de avond was niet ten onrechte dat iedereen nu eenmaal gek was en om dat te onderstrepen was Gregor Frenkel Frank aanwezig in een hem op het lijf geschreven rol als psychiater.

"Freek de Jonge", zegt Eckart Wintzen (58) door het fotoalbum bladerend, "fungeerde als uitsmijter wat natuurlijk een prima slot was van een te gekke avond".

Hij zegt het in zijn gehuurde werkkamer in kasteel Moersbergen, de vestigingsplaats van Ex'tent. Buiten houden herfst en winter elkaar in wankel evenwicht en laten twee lichtvoetige reeën een tak knappen. Binnen knapt het haardvuur en schenkt de slotheer eikeltjesthee.

"Als het leuk of ergens goed voor is, dan doen we het Eckart Wintzen schudt zijn wilde grijze haren uit zijn gezicht en geeft voorbeelden. Hij investeert in Pept'immune, een Amerikaans bedrijf dat het kunstmatige eiwit Peptide T. produceert, een stof die wellicht een gunstige werking heeft op het immuunsysteem bij aandoeningen als Alzheimer, psoriasis, multiple sclerose en aids. Hij vecht voor in plaats van tegen windmolens, hij is mede-initiatiefnemer van Source, een nieuw tijdschrift voor verantwoord ondernemer. Hij schrijft een boek over een maatschappelijk model van een werkelijk duurzame vrije markt zonder verliezers. En hij importeert, zoals hè; zegt, te gek en te lekker ijs uit Amerika klaar gemaakt door het befaamde hippyduo Ben en Jerry.

Wintzen: "Ja wat doe ik nog meer. Pas was hier een man bij me, een afgestudeerde politicoloog, die wil dat ik hem help een platbodem te financieren waarmee hij op het IJsselmeer kan charteren. Leuk. Maar mijn schip moet er anders uitzien dan die honderd andere pramen die er liggen te dobberen. Mijn schip moet een ziel hebben, uitstraling dus. Ik heb al gezegd, kijk maar of de Grote Beer te koop is".

"Nou, net waren hier twee jongelui met een waanzinnig mooi project. Ze willen in het jaar 2000, in het licht van heden, verleden en toekomst, een betaalbare vakantie realiseren voor vele duizenden jongeren tussen de 16 en de 35 jaar. Ik luister aandachtig. Maar ik kijk eerst of er een gezond management achter het project staat, hoe ideëel het allemaal ook mag zijn. Ik ga niet met alles en iedereen in zee. Gisteren zat hier een mevrouw die gezondheidsreizen wil gaan organiseren. Geen gek plan. Maar ik zat haar aan te kijken en ik dacht, nee mevrouwtje, u redt het niet, u gaat het niet halen. Die mevrouw geef ik dan het adres van een reisbureau waarvan ik denk dat men er belangstelling voor zou kunnen hebben. Ik luister trouwens niet naar jan en alleman. Mensen die met me naar olie willen boren of een idee hebben voor een leuk groeifondsje, komen hier niet binnen".

IJs

Zijn grote liefde binnen zijn tent lijken de activiteiten van Ex'tent rond het ijs van Ben en Jerry's. Komt dat omdat hij zich verwant voelt met beide heren die, net als hij, in de jaren zeventig met niets zijn begonnen en nu een omzet van 200 miljoen dollar hebben en zeshonderd mensen in dienst? Wintzen: "Klopt. Maar daarnaast geloof ik in hun bedrijfsfilosofie. Ze maken superijs waarin bijvoorbeeld noten uit het tropisch regenwoud zijn verwerkt en ze geven 7,5 procent van het bruto-inkomen aan sociale doelen. In elk land waar ze zich gaan vestigen is dat verplicht. Vijftien procent van onze aandelen van Ben en Jerry's Benelux zijn dus ook in handen van Human Rights Watch. Maar ik houd ook van dat bedrijf omdat het zo'n lief bedrijf is. Ze waren vorig jaar net verhuisd toen ik er op bezoek moest. Een chaos natuurlijk. Niemand wist meer waar iemand zat. En toen moest mijn rechterhand Carla mij dringend hebben. Het duurde natuurlijk een half uur voordat men mij in de puinhoop gevonden had. Maar Carla zei later, wat is dat een lief bedrijf, wat zijn die mensen daar allemaal vriendelijk. Dat spreekt mij aan. Zo hoort het".

Hij proeft van zijn eikeltjesthee en trekt een vies gezicht. "Dit is gewone thee. Bah". Vervolgt dan: "Begrijp me goed, ik ben geen Don Quichotte. Ik vecht niet tegen windmolens, ik vecht voor windmolens. Ik ben geen zweverige idealist. Ik wil winst maken. Maar wel op een voor iedereen plezierige manier. Ik voorspel dat de traditionele bikkelharde sfeer van het zaken doen, waarbij het ieder voor zich en de bovenbaas voor ons allen is, op de helling staat en dat daarom de multinationals als ze zich niet snel veranderen uiteindelijk ten dode zijn opgeschreven".

Milieu

Maar het is toch gemakkelijker voor een kleine ijsfabrikant met zeshonderd werknemers om ideële doelen te steunen dan voor een multinational met zestigduizend werknemers? Wintzen: "Waarom? Bij BSO maakten we toch ook een milieujaarverslag. We berekenden wat onze activiteiten het milieu hadden gekost. Kwamen tot de conclusie dat we voor twee miljoen aan onttrokken waarde van deze planeet hadden geroofd en die we hebben we teruggegeven. Dat ging natuurlijk ten koste van de aandeelhouders. Die kregen wat minder. Nou en. Het is de toekomst. Rekening houden met de onttrokken waarde. Als je alle afdrachten bij elkaar telt die van bedrijf naar de centrale overheid gaan, ik bedoel alle premies en belastingen, dan is daarvan tachtig procent aan personeel gerelateerd, vijftien procent aan het kapitaal, en vijf procent aan materiaal en milieu. Als die verhouding de motor achter je beslissingsapparaat is, hoeft het geen verwondering te wekken dat de goedkoopste manier om geld te verdienen het bezuinigen op personeel is. Dan moet je je ook niet verbazen dat je in een maatschappij terecht bent gekomen die de mensen die op straat worden gezet niet meer kan absorberen in het arbeidsproces, gewoon omdat het er veel te veel zijn. Uiteindelijk moeten die 80 procent en die 20 procent verwisseld worden. De BTW weg, de waarde die jij en ik met ons hoofd en handen toevoegen en de belasting op onttrokken waarde ingevoerd".

"Een voorbeeld. Ik had een bedrijfje dat kans zag om wit landbouwplastic te recyclen. De boeren gebruiken dat plastic maar het moet na ieder seizoen worden vervangen. Wat doen ze er dan mee, dan gooien ze het weg. Daar moeten ze veel voor betalen want het is chemisch afval. Dat kost ze, zeg honderd gulden per ton. Bij ons konden ze het kwijt voor tachtig gulden per ton en wij zouden het weer verwerken tot opnieuw maagdelijk witte korrels die dan weer aan de fabrikant van wit plastic konden worden verkocht. Geen speld tussen te krijgen. En waar ging het op stuk? Allereerst omdat die boeren die honderd gulden niet betalen. Die geven de baas van de stortplaats een handvol knaken en mieteren vervolgens het hele zooitje op de hoop. Lek nummer twee was dat wanneer de olieprijs daalde, de maagdelijke basiskorrel zo goedkoop werd dat wij er met ons gerecyclede product niet tegen konden concurreren. Dat prijsmechanimse moet je veranderen via de belasting op onttrokken waarde. Die betaal je maar één keer, en dan kosten de gerecyclede korrels in verhouding haast niks meer".

Imbeciel

Hij gaat er nu echt voor zitten. "We zijn toch imbeciel bezig. We leren niet van onze fouten. We zijn het verre Oosten met dezelfde problemen aan het opschepen die we zelf al jaren hebben. We willen nu in China een half miljard auto's afzetten. Tien jaar geleden was ik in Peking en daar fietsten de mensen toen en massa naar hun werk. Vier rijen dik. Nu zie je de auto's vier rijen dik. Vroeger zag je in China tweehonderd Chinezen de fundering voor een huis uitgraven. Nu komt er een energieverslindende bulldozer die het in een uur doet en die tweehonderd man hebben geen werk meer. Is dat vooruitgang? Ik heb een prachtig plaatje van ons bruto nationaal product. Een grote vuilnisbelt. Want dat is het na een jaar. Ons bruto nationaal product is met drie procent toegenomen, roepen we geil. Maar na het kortstondige gebruik blijft er niets over dan een afvalhoop van rotzooi die we in eerste instantie eigenlijk al niet nodig hadden. Zo kom je nooit tot een duurzame economie".

Hij pookt het vuur op. Zegt dan: "Ik ben aandeelhouder in een bedrijfje dat op een speciale manier reizen organiseert naar derdewereldlanden. Ik heb zo'n reis gemaakt naar Java Bali, Lombok etcetera. Het gaat erom het nuttige met het aangename te verenigen. Ergens een Club Med neerzetten, ja, dat geeft tijdelijk werk voor die mensen. Maar uiteindelijk vloeit het geld toch terug naar de Westerse aandeelhouders. De opzet van dat reisbureautje is mensen daar ook iets te laten verdienen. Je logeert niet in de Hilton maar primitief bij de mensen thuis, het moedertje dat het potje kookt krijgt daar geld voor en kan er van leven. Het zijn leerzame reizen waar alle betrokkenen beter van worden. Zoals het hoort".

Maar verliest hij daarbij een ding niet uit het oog?

Wintzen: "Helemaal niet. Je bedoelt het vliegen erheen. Ja, dat is energieverslindend. Dat kan alleen maar omdat de kerosineprijs kunstmatig laag wordt gehouden. Dertig cent per liter geloof ik. Zou de kerosine even duur zijn als de benzine, dan werden die reizen onbetaalbaar. Maar ach, we krijgen steeds meer vrije tijd. Misschien gaan we in de toekomst wel weer met de boot. Of we gaan niet. Ik kwam een paar jaar geleden met de club van Schier voor het eerst op Schiermonnikoog. Prachtig. Wat een schoonheid. Ik dacht verdraaid, het is hier mooier dan op Bora Bora, je kunt toch veel beter hierheen gaan dan naar de Stille Zuidzee".

Vergelijken

Maar dat kon hij wellicht zo zeggen omdat hij de twee eilanden uit eigen ervaring kon vergelijken? Wintzen grijnzend: "Touché. Maar om op de energieverspilling terug te komen, ik denk dat in mijn stelsel nog wel meer gaat veranderen. Ik denk dat het dan niet meer mogelijk is om het hele jaar door paprika's te kopen of aardbeien te eten. Hoe was het in mijn jeugd? Eind mei kwamen de eerste aardbeien. Heerlijk. Een feest. Nu zijn ze er elke dag en de lol is er af. Maar misschien is er een kassysteem te bedenken dat niet gesubsidieerd is via het aardgas en toch rendabel. Er moet een economischere manier zijn om de groei van planten te versnellen. Laatst was hier een man die zei kijk, waarom wordt er zoveel verstookt in de kassen? Omdat de kleppen open moeten opdat er koolzuur binnenkomt. Waarom laten we de ramen niet dicht en dienen we de koolzuur niet via flessen toe?" "We moeten meer onze fantasie gaan gebruiken. De Ben en Jerry's van deze wereld doen dat. En het legt ze geen windeieren. Integendeel. En het is toch leuk te weten dat omdat jij noten uit het regenwoud gebruikt, de mensen daar een reden hebben om de Amazone niet meer plat te branden maar juist te laten staan. Ik klink misschien wat Messiaans, maar wat zou dat? Ik heb een Messiaanse boodschap met als basis het welzijn van de mensheid. Er is ruimte voor bedrijfjes als het mijne. Wij doen niets wat niet leuk is of nergens goed voor is, en het werkt. Waarom zouden we geen sneeuwbaleffect kunnen krijgen? Ik begon in mijn eentje en nu werken hier al tien mensen. Met dagelijks veel plezier. Als ik pas afgestudeerde jonge mensen spreek en vraag wat hun toekomstplannen zijn, willen ze allemaal bij ABN Amro, Shell of Akzo gaan werken. Waarom in godsnaam? In Nederland worden dagelijks duizend bedrijfjes opgericht. Daarvan gaan er misschien negenhonderd snel weer ter ziele. Maar honderd zijn levensvatbaar. Ga daar werken, neem het risico, probeer van die bedrijfjes wat moois te maken".

Het is buiten inmiddels schemerig geworden. Zwarte kraaien krassen droefgeestig en de reeën laten zich niet moer zien. Eckart Wintzen laat er zich niet door beïnvloeden. De moderne Messias praat en praat en praat. Heeft voor elk in de discussie opgeworpen argument een oplossing, of het nu de toename van de wereldbevolking betreft, de armoede, of het leegvissen van de wereldzeeën.

Zijn enthousiasme is aanstekelijk, zijn uitstraling idem dito. En dat was toch eigenlijk ook het geval bij die nu bijna 2000 jaar geleden geboren timmermanszoon die ook een goed oog had voor de mooie kanten van het bestaan en dat onderstreepte door dan wellicht geen ijs van volle melk te maken, maar wel mooie wijn van puur water.