And the winner is…

ELAN lezers, NCD-leden en vakjury kiezen Ondernemer van de Eeuw

Gerard en Anton Philips zijn uitgeroepen tot Ondernemers van de Eeuw W. Het juryrapport huldigt hen als 'echte ondernemers' en goede werkgevers. De verkiezing werd georganiseerd door ELAN en het Nederlands Centrum van Directeuren en Commissarissen. NCD-voorzitter Maarten Veth: 'Met de Ondernemer van de Eeuw-verkiezing willen we de prestaties van individuele directeuren voor het voetlicht brengen.'

Het was dringen aan de top van de verkiezing 'Ondernemer van de Eeuw'. De verschillen die uit de enquête van de publieksjury (de lezers van ELAN, directeuren, commissarissen, consultants, financieel analisten, vakjournalisten) naar voren kwamen, waren miniem. Vanaf het begin af aan was besloten het resultaat aan een vakjury voor te leggen een zware delegatie. Uiteindelijk kwamen Koos Andriessen, voorzitter van de jury, André Bindenga, Hans Blankert, Jim Bos, Johan Stekelenburg, Maarten Veth, Hans Wijers en Pieter Winsemius, met jan van den Brink als extern adviseur, tot de volgende winnaar(s): Gerard en Anton Philips.

Maarten Veth, voorzitter van het NCD, zegt over de voorbereiding: 'Ter ondersteuning van het werk van de jury heeft het NCD ruim vierhonderd artikelen over de tien meest genoemde kandidaten uit de publieksjury, bestudeerd. ook zijn diverse boeken en documentatiecentra geraadpleegd. Zodoende zijn we tot een evenwichtige afweging gekomen. Wij hebben alleen een winnaar aangewezen. Net als bij de Oscar-uitreiking is er geen ruimte voor een tweede of derde plaats. Eigenlijk zijn het allemaal winnaars, waarvan er één, of in dit bijzondere geval twee, volgens de jury net even beter zijn dan de anderen.'

Jurycriteria

De jury hanteerde voor het definitief vaststellen van de winnaar de volgende acht criteria:
1 Hij (of zij) is Nederlander en heeft var)uit het niets een groot bedrijf/concern opgebouwd, òf.
2 Hij heeft van een bestaand (groot) bedrijf een nog groter bedrijf of zelfs een wereldspeler gemaakt;
3 Hij is van grote betekenis (geweest) voor de ontwikkeling van de Nederlandse economie;
4 Hij is, geplaatst in zijn tijd. een goed werkgever;
5 Een groot en breed publiek ervaart deze persoon als een zeer bijzonder en groots ondernemer;
6 Hij is gedurende langere tijd een grote persoonlijkheid met een positieve uitstraling geweest;
7 Hij is een ondernemer die een voorbeeldfunctie vervult of vervulde,
8 Hij staat en stond te goeder naam en faam bekend.

Aan de hand van deze criteria werden de tien overgebleven kandidaten op de korrel genomen. Uiteindelijk leverde dat Gerard en Anton Philips als winnaars op. De jury geeft voor dat besluit de volgende motivatie:

Gerard en Anton Philips hebben met hun elkaar complementerende persoonlijkheden gezamenlijk de basis gelegd voor een multinationale onderneming die gedurende bijna de gehele twintigste eeuw een visitekaartje is geweest voor wat Nederland economisch en bedrijfskundig kon en kan. Hun ondernemerschap heeft ertoe, geleid dat tot op de dag van vandaag worldwide succesvol ondernemen onder dezelfde naam mogelijk is. Zij zijn de founders van een bedrijf:

- dat gedurende het grootste deel van deze eeuw van eminent belang is geweest voor de Nederlandse economie en de werkgelegenheid;
- dat al die tijd als zelfstandige onderneming heeft bestaan;
- dat mede door handhaving van de zelfstandigheid en de naam een grote zichtbaarheid over de gehele wereld kreeg en nog altijd heeft;
- dat een factor van groot belang is geweest en nog steeds is voor de technologie-ontwikkeling in Nederland.

Zij waren echte ondernemers die, geplaatst in de tijd, ook goede werkgevers waren.

Goede tijden, slechte tijden

Het doet Maarten Veth deugd de Ondernemer van de Eeuw te kunnen uitroepen. Directeuren en commissarissen staan vaak in de belangstelling als er, plat gezegd, herrie in de keet is. De top wordt dan vaak persoonlijk aangesproken op het falen. Gaat het goed, dan is het vaak het bedrijf dat de eer naar zich toetrekt. Veth: 'Meestal staan bedrijven in the spotlight. De prestaties van directeuren blijven vaak onderbelicht. Het NCD is gericht op het persoonlijk functioneren van directeuren en commissarissen. De kwaliteit van bestuur en toezicht in bedrijven staat bij ons centraal. Ook kiezen wij sedert decennia een Ondernemer van het jaar. En nu dus de Ondernemer van de Eeuw. Wij hebben de pretentie dat te kunnen. Het geheel moet een voorbeeldfunctie hebben voor de aanstormende generatie jonge ondernemers en directeuren. Zij moeten het in de 2iste eeuw gaan maken. De winnaars van vandaag zijn uitstekende voorbeelden voor hen. En dat het een goed idee is geweest, moge blijken uit het feit dat minister-president Wim Kok onmiddellijk bereid bleek de prijs uit te reiken, dat het bijeenbrengen van een eersteklas jury geen enkel probleem was en dat we helaas honderden mensen die de uitreiking op 12 november wilden bijwonen, hebben moeten teleurstellen.' De voorzitter van het NCD realiseert zich daarbij dat het Nederlands Centrum van Directeuren en Commissarissen er niet alleen moet zijn in goede tijden, maar ook in slechte tijden. Was directeur zijn vroeger misschien een roeping, tegenwoordig is het meer een vak. En zoals bij ieder vak hoort daarbij een opleiding, dan wel begeleiding. Kunnen werknemers terugvallen op een OR of een vakbond, het NCD is er als steun voor directeuren. De nieuwe eisen die aan een directeur worden gesteld, hebben de laatste jaren ook binnen het NCD voor een verschuiving gezorgd. Was het NCD in het verleden nogal naar binnen gekeerd, het Centrum treedt steeds vaker naar buiten met stevige standpunten. Deze zomer nog met aanbevelingen voor optieregelingen die samen met VNO-NCW Op 27 augustus naar buiten zijn gebracht. Nog recenter met de NCD-publikatie Optie voor Bestuurders, handleiding voor Commissarissen, waarmee het NCD alle commissarissen in Nederland een handreiking wil doen voor het in goede banen leiden van deze problematiek. Maar ook eerder, met de aanbevelingen voor commissarissen en directeuren, haalde het NCD de kranten. Veth: 'Onze aanbevelingen voor commissarissen vormden eigenlijk de basis voor het rapport van de commissie Peters.' Op de vraag of het NCD straks net zo prominent het woord zal voeren als MKB Nederland en VNO-NCW antwoordt Veth terughoudend. 'Wij hebben een andere insteek. VNO-NCW en MKB Nederland kijken vooral naar zaken als arbeidsvoorwaarden. Dat zijn hot issues die de media halen. Wij zijn er meer voor de individuele directeur en commissaris met zijn vragen en problemen. Individuele noden halen nu eenmaal minder vaak de pers. Maar ze zijn daarom niet minder belangrijk. We proberen de directeur en commissaris te ondersteunen in mooie, maar zeker ook in moeilijke tijden.'

Verjonging

Een van de instrumenten die het NCD daarvoor hanteert, zijn de Op Weg Naar Huis-bijeenkomsten. In regionaal verband komen directeuren samen om over allerlei relevante zaken betreffende hun persoonlijk functioneren van gedachten te wisselen. Veth: 'Het is een misvatting dat op dat soort momenten grote deals worden gesloten. Er zal af en toe best een order worden afgesloten, maar het gaat veel meer om uitwisseling van ervaringen. "Ik heb dat en dat probleem. Hoe heb jij dat opgelost." Die structuur werkt nog altijd goed. De NCD-workshops dienen een soortgelijk doel.' Het NCD heeft zich ook met verve gestort op de nieuwe media en in het bijzonder de digitale snelweg, via een geavanceerde website (http://www.ncd.nt) en e-commerce-cycli voor zijn leden. Veth: 'Ik durf zonder schroom te stellen dat dankzij het NCD veel directeuren en commissarissen de weg naar het world wide web hebben gevonden. ikzelf kan in ieder geval e-mails versturen en zit geregeld op onze eigen website. Dat kon en deed ik vijf jaar geleden echt niet.'

Hoog op het verlanglijstje van het NCD staan verjonging en meer vrouwen. Veth: 'We proberen dat te bereiken door bijvoorbeeld een brug te slaan naar jong Management en andere clubs waar we binding mee voelen. In ons beleidsplan staat ook dat we niet langer de uitstraling willen hebben van een club voor alleen oude mannen. We willen ook af van het old boys network-idee. Daar is het vak van directeur en commissaris tegenwoordig te serieus voor. En we zijn zeker geen borrelclub. We proberen directeuren en commissarissen inhoudelijk verder te helpen. Zo willen wij pioniers, de dga's die al een tijd aan de slag zijn en de eerste pioniersfase achter de rug hebben, helpen bij de dilemma's waarmee zij dan vaak worden geconfronteerd. Denk ook aan de commissarissencyclus van het NCD op Nijenrode. Daar brengen we de deelnemers de fijne kneepjes van het commissarissenvak bij. Het commissariaat is inderdaad een vak! Toezicht wordt steeds meer een issue. Commissarissen en directeuren krijgen vaker te maken met aansprakelijkheid. Dat is dan ook een thema waar we ons mee bezighouden. Ook de onderlinge opvang zou ik als voorbeeld willen noemen van steun aan de leden. Mensen die in een loopbaandip zitten, proberen we adequaat te helpen.' Serious business, maar er blijft ook tijd en ruimte over voor leuke en feestelijke zaken, zoals de Ondernemer van de Eeuw-verkiezing. Veth: 'Een mooie gelegenheid om de prestaties van individuele directeuren eens voor het voetlicht te brengen, met in mijn ogen terechte winnaars en een mooie prijs.' De prijs bestaat uit een reliëf van Gerard en Anton Philips, gemaakt door Lancelot Samson. Het NCD heeft besloten dat de prijs een mooie plek zal krijgen op liet ministerie van Economische Zaken, omdat, aldus Veth, 'een goede kaders scheppende overheid voor het bedrijfsleven van eminent belang is'. Tot slot zegt Veth: 'Dit feest- en eeuwnummer van ELAN, uitgebracht voor deze bijzondere gelegenheid, zou gelezen moeten worden door alle jonge ondernemers en aankomende directeuren. Ze kunnen erdoor geprikkeld worden om leiding te geven aan de bedrijven die ons land in de 2iste eeuw een goede toekomst kunnen bezorgen.'

De nummer 1 van:

ANNEMARIE JORRITSMA, minister van Economische Zaken: 'Waar blijft het midden- en kleinbedrijf in dit geweld van grote namen? Die vraag drong zich aan mij op, toen ik de Top 100 van ELAN onder ogen kreeg. Zijn MKB'ers niet vaak net zo innovatief en inspirerend bezig als grote ondernemers? Voor mijn Ondernemer van de Eeuw ben ik daarom maar eens in mijn directe omgeving gaan kijken. Zo kwam ik terecht bij Simon Hottentot. eigenaar/kok van "mijn" pizzarestaurant Ponte Vecchio in Bolsward. Simon, zoon van een Nederlandse vader en Italiaanse moeder, bakt de lekkerste pizza's van Nederland. Zijn klanten hebben volop keus. in zijn zaak is de informatietechnologie volkomen ingeburgerd. Bij festiviteiten van horeca-ondernemers in Bolsward werkt hij hard aan de gezamenlijke marketing: van één munt voor consumpties tot voor elk café en restaurant een bandje. Voor mij is Simon Hottentot hèt symbool voor de MKB-ondernemer die de termen kwaliteit en service inhoud geeft, vernieuwend bezig is en ook doorheeft dat je als ondernemer niet op een eilandje zit. Daarom is hij mijn Ondernemer van de Eeuw.'

De nummer 1 van:

BERT HEEMSKERK, Van Lanschot Bankier's, blijft dicht bij huis met zijn keuze voor de familie van Lanschot. 'Deze familie heeft ervoor gezorgd dat het bankiershuis Van Lanschot nu al 262 jaar floreert, hetgeen uniek is in de Nederlandse financiële wereld. Zonder de familie (nu 9e generatie) zou Van Lanschot nu vrijwel zeker zijn opgegaan in een andere combinatie, terwijl de ambitie van "private banker" in de Benelux nu binnen bereik ligt.'

De nummer 1 van:

WIM WILLEMSTEIN, Petroplus, zette Freddy Heineken op nummer 1: 'Freddy Heineken heeft door een uitgekiend marketingbeleid een van de meest waardevolle merken ter wereld gecreëerd.'

De nummer 1 van:

JAAP PETERS, ex-Aegon en ex-voorzitter van de Commissie Corporate Governance, kiest Anton Philips als Ondernemer van de Eeuw. 'Anton Philips betoonde zichzelf zowel een industrieel als een koopman. Hetzelfde geldt overigens voor DAF-grondlegger Huub van Doorne.' Ook Frits Goldschmeding (Randstad), Albert Plesman (KLM) en Sam van den Bergh (Unilever) staan op Peters' lijstje. 'Ze begrepen de veranderingen die zich voordeden in respectievelijk de arbeids-, transport- en voedingsmarkt.' In feite laat de selectie van Jaap Peters zich samenvatten in slechts één woord: 'Allen hadden visie.'

De nummer 1 van:

JESSICA EVERS (18), Nederlands jongste commissaris (bij ijsfabrikant Ben & Jerry's) heeft Eckart Wintzen bovenaan haar lijstje gezet. 'Wintzen heeft met zijn vermaarde cellentheorie BSO uitgebouwd tot een van de grootste IT-bedrijven in de wereld. Toen hij begon, werkten er twaalf mensen, en toen hij in 1996 vertrok, verschafte BSO/Origin aan twaalfduizend mensen werk. Verder helpt hij als oprichter van Ex'tent kleinere bedrijven met een "Sociale inslag", waarvoor geld verdienen niet bovenaan staat. Ook is Eckart altijd zichzelf gebleven in deze wereld van veelal "nagemaakte" mensen. Ik denk hierbij ook aan zijn uiterlijk en kleding. Ik vind dit zeer verfrissend. Hij is een goed voorbeeld voor ons, de nieuwe generatie ondernemers.'

De nummer 1 van:

JAN AALBERTS, Aalberts lndustries: 'Voor mij is Albert Plesman de Ondernemer van de Eeuw, omdat hij vanuit het niets een wereldbedrijf heeft opgebouwd.'

De nummer 1 van:

ED VROOM, oud-directeur Gispen, vulde op zijn antwoordkaart niet één, maar tien keer de familie Lips in. Dat vraagt om een toelichting: 'ik heb de familie Lips altijd gezien als een mooi voorbeeld van Nederlands ondernemerschap. Ze bouwden een degelijk Hollands bedrijf op. Iedere cent werd drie keer omgedraaid en dure auto's waren er niet bij. Door die zuinigheid heeft het bedrijf lang zelfstandig kunnen blijven. Mijn eerste contacten met de familie Lips dateren van 1953. De Lips-fabriek was overstroomd en hoewel ik bij de concurrent zat, ben ik vanaf het station door het water gefietst om te helpen. Een voorlopertje van de wederzijdse sympathie die in 1967 bijdroeg tot de fusie tussen Lips en Gispen. Ben Lips werd toen commissaris bij ons. Een warme persoonlijkheid die je vrij liet en goed was voor zijn personeel. We hebben nog steeds contact, terwijl ik van mijn andere commissarissen zelfs de naam heb vergeten.'