Antropologie? Nou dat weer!

Een jaar of twintig geleden zwierf ik tussen twee banen in een half jaar over de wereld en kwam daarbij terecht bij een paar indianenstammen in de bush van Zuid-Amerika. Stammen van zo'n 150 à 200 mensen, die zo te zien geheel self supporting leefden van vis die zij met pijl en boog schoten in de rivier en van wild en vruchten uit het omliggende woud.

Behoorlijk relaxede leefgemeenschappen waar kennelijk met - uiteraard - ongeschreven wetten een soort van soepel lopende taakverdeling heerste. Op de ene plek stampte vrouwen wat wortels, elders hing een oude man rustig tegen een boom en maakte pijlen voor de jacht, anderen waren bezig met wat wij in het westen "nieuwbouw" zouden noemen. Hutten van boomstammetjes en gedroogde bladeren, totaal ongehinderd door architecten, laat staan door de bemoeienis van schoonheidscommissies, maar toch bouwsels, die door een natuurlijk gevoel voor verhoudingen perfect in de omgeving pasten.

Vrouwen, kinderen, kippen en een vaag soort varkentjes liepen door de dorpen rond. Geen 3MW's met autotelefoon, geen televisie, geen fax. Maar nog iets: ook geen werklozen. Per definitie niet, want wat is een werkloze in zo'n samenleving? Er is in indianentaal met zekerheid ook geen woord voor dat fenomeen. Een minimaatschappij in balans met zichzelf en met z'n omgeving.

Dat idee van een maatschappij zonder werkloosheid, zonder van boven af geregelde ouderen- en andere voorzieningen is altijd door mijn hoofd blijven spelen. Zonder overigens verder dit soort van samenlevingen nodeloos te idealiseren, zet het je toch aan het denken. Simpele mechanismen zijn juist door hun eenvoud toch vaak interessante modellen. Vaak aanzienlijk meer de moeite waard dan de meest ingewikkelde gecomputeriseerde economische modellen. Ze zijn doorzichtiger en begrijpelijk.

En zo gebeurde het dat toen naar aanleiding van ons vorige milieuverslag de antropoloog David Maybury-Lewis mijn pad kruiste, voor mij de keuze voor het thema van het nu voorliggende jaarverslag vast stond. Zoals je pas je eigen land leert begrijpen als je een tijd in het buitenland hebt gewoond, zo leer je de westerse samenleving pas doorzien door naar andere vormen te kijken. Want het westerse model is met zekerheid niet het enige mogelijke!

Vandaar dus dat wij dit jaar de 30.000 lezers van ons jaarverslag vergasten op een invalshoek op onze maatschappij, die zeker niet poogt te zeggen "zo moet het", maar die hopelijk wel inspiratie zal zijn tot nieuwe denkprocessen en nieuwe creativiteit.