Bewegingen zoeken en tasten naar vernieuwingen

Door onze verslaggever

NIJMEGEN - Zit de lente in de lucht of is het de verkiezing van Bill Clinton? De politiek is al jarenlang dood, klaagt iedereen, de politici zelf voorop, maar aan de rand ervan barst het van het leven.

De huidige generatie van politici krijgt het van haar vaders en moeders èn van haar zonen en dochters te verduren. De veertigers en vijftigers die de touwtjes in handen houden, hebben het politieke debat om zeep geholpen, zeggen ze. Debat met een hoofdletter: de discussie over de grote onderwerpen: werkgelegenheid, of liever het gebrek eraan dat hele groepen mensen marginaliseert, milieuverontreiniging, groeiende criminaliteit, het gebrek aan initiatief op internationaal gebied. de minderheden.

De ingrediënten voor een pittige gedachtenuitwisseling zijn wel aanwezig, maar de politici maken er stamppot van. Oud-bewindslieden, senior-partijleden en bestuurders als Zeevalking, Glastra van Loon, Mertens (D66), Kroes (VVD), R. in 't Veld en J. Gevers (PvdA) willen ook buiten hun partijen om gaan werken aan een vernieuwing van het politieke systeem.

Oude wijn

Deze senioren in het politieke handwerk zijn nog stevig verankerd in het stelsel van politieke partijen. Hun equivalenten bij de jonge generatie, de 'Club van Schiermonnikoog' wijst de politieke partij juist af. Oprichter Jurriaan Kamp legt uit waarom zijn club geen politici telt: "Als een politicus met een plan komt, dan loopt hij de kans dat de burgers het beschouwen als oude wijn in nieuwe zakken."

"Een politieke partij is de oplossing van het verleden. Die is niet geschikt voor de uitdagingen van de huidige maatschappij. Mensen maken niet meer, zoals vroeger, deel uit van één groep: de katholieken, de socialisten. Ze vinden het ene leuk van de PvdA, voelen zich aangesproken door een ander punt van het CDA, nemen zus van de VVD en zo van de Groenen."

De groep is een representant van een nieuwe generatie waar zij het radicalisme van de jaren zestig afwijst. Kamp: "Uit de jaren zeventig hebben we geleerd dat rebellie niet werkt. Daarmee maak je ook veel kapot. We willen oprecht zoeken naar verbetering. Het probleem is zo fundamenteel dat een oplossing niet voorhanden is. Je moet bereid zijn op een zoektocht te gaan zonder te weten waartoe die zal leiden."

Kenmerk van beide bewegingen is de vaagheid. Een blauwdruk van hóe het dan anders moet, hebben ze niet. D66-Eerste-Kamerlid Glastra van Loon: "Wij zijn zoekend en tastend. Wij proberen niet om een gemeenschappelijk standpunt uit te dragen, maar onderwerpen aan te kaarten. Het is een poging, ik garandeer niet dat het slaagt."

De groep van oud-politici heeft enkele uitdagende stellingen gedeponeerd, maar die moeten niet als oplossingen worden gezien aldus Van Loon. In een gezamenlijk stuk stelt zij voor om de Benelux tot een nieuwe staat te verheffen, waarin de samenstellende delen opgaan.

Van Loon relativeert: Dat is een idee van één van ons. Maar het is wel zo dat nationale eenheden een steeds geringere rol spelen en dat de burgers nauwelijks betrokken zijn bij het nieuwe Europa. De Benelux heeft altijd goed gefunctioneerd."

Duitsland

De groep wil zich niet tot Nederland beperken in de discussie. Behalve aan een uitbreiding van het gezelschap met vooraanstaande Vlamingen, denkt Van Loon aan Duitsland. "Wij kunnen, als mensen uit een randgebied een bemiddelende rol spelen tussen Oost- en West-Duitsers. Misschien kunnen wij als smeermiddel dienen. Via onze persoonlijke netwerken willen wij een klein symposium opzetten waar Duitsers in beslotenheid over hun problemen kunnen spreken."

Journalisten van NRC-Handelsblad spelen in beide bewegingen een rol. Bij de oud-politici houdt adjunct- hoofdredacteur Marc Chavannes een vinger aan de pols, aldus Van Loon. Groter is zijn rol niet." Jurriaan Kamp, die nu nog chef economieredactie is bij dezelfde krant, gaat leiding geven aan de Club van Schiermonnikoog.

Waar de beweging rond Zeevalking, Kroes en Glastra van Loon het aureool van de politieke en bestuurlijke ervaring heeft, beschikt de Club van Schiermonnikoog over de centen.

Onder de initiatiefnemers zitten, enkele ondernemers als Eckart Wintzen, oprichter van het softwarehuis BSO, Jaap Mulders, initiator van het koeriersbedrijf City Courier en Johan Schaberg. Zowel van personen als van bedrijven heeft de Club geld ontvangen om de gedachte op professionele wijze uit te dragen.

Per 1 mei heeft Kamp zijn baan bij de krant opgezegd. "Nu is er het enthousiasme en daarom wil ik mijn nek uitsteken."

Vorig jaar publiceerde de Club een manifest: de Duinrede, waarin in algemene termen het onbehagen wordt geschetst. Bezorgd wordt gesproken over 'het grenzeloos individualisme en de ongebreidelde consumptie'. Deze publicatie leverde, aldus Kamp. honderden reacties op.

Om zich heen heeft Kamp een gemêleerd gezelschap verzameld. De ondernemers hebben gemeen dat zij nooit de platgetreden paden hebben bewandeld. Een ander lid, Peter Delahay, omschrijft zichzelf als bedrijfsadviseur en astroloog. En twee van de vrouwelijke leden. Kamps vrouw Hélène de Puy en Marijke Binsbergen 'hebben het huishouden als hoofdtaak`.

Eckart Wintzen is geen ondernemer in driedelig grijs. Zijn bedrijf BSO/Origin onderscheidt zich vanaf zijn oprichting: het jaarverslag van 1989 is in kindertaal geschreven, een jaar later komt BSO als eerste met een milieujaarrekening.

Wintzen over de eerste bijeenkomst van de Club van Schiermonnikoog in september 1991: "Mijn oorspronkelijke reserves verdwijnen met de minuut: en of je nog zinvol, vernieuwend en creatief over zulke onderwerpen kunt praten!... Ik betrap mezelf erop dat ik af en toe weer opgewonden op m'n stoel zit te springen.