Brownse bewegingen

Of ik even op een A4-tje wil uitleggen op welke wijze de moderne systeemleer toegepast kan worden bij het omgaan met informatie en wat de invloed is van decentralisatie op communicatienetwerken (en - niet te vergeten! - omgekeerd). De redactie stuurt mij daarbij ter inspiratie een prachtige tekening met hokken en pijlen, zo te zien direct afkomstig uit de wereld van de cybernetica. Dat is nu net waar ik zo'n probleem mee heb, het treurige misverstand dat je een bedrijf kunt besturen als een chemisch of - erger nog - mechanisch proces. Chemische processen hebben een zeer hoge mate van stuurbaarheid en voorspelbaarheid en mensen nu eenmaal niet.

Oppervlakkig gezien is een bedrijf een samenstel van afdelingen, omgeving en bestuurders. Maar in werkelijkheid is het samengesteld uit mensen. Mensen met een eigen wil, een eigen mening, angsten, ambities en emoties. De invloeden daarvan op het bedrijfsproces zijn daarbij niet statistisch te egaliseren als een soort Brownse beweging, ze zijn veel groter, zowel in verstorende als opbouwende zin. Een ieder die dat als een verwaarloosbare factor of - erger nog - in zijn geheel over het hoofd ziet, heeft een probleem. De omvang van dat probleem komt het duidelijkst naar voren bij de vele recente mislukkingen van grote automatiseringsprojecten. Niet verrassend overigens, daar informatici bij uitstek een sterke neiging hebben om in procestermen te denken (zij worden immers ook opgeleid op Technische Universiteiten!). Vraag een automatiseringsman eens naar het systeem dat hij aan het bouwen is en negen van de tien keer zal hij een schema uit de la pakken met veel blokjes, pijltjes, bliksempjes en symbolen, maar geen mens te bekennen. En dat is raar als je bedenkt dat het hele systeem pas tot leven komt als er interactie is met de gebruikers, mensen, dus! (Gebruikers die met hun extravagante 'Brownse beweging' bovendien ook nog een sleutelrol hebben gespeeld bij de bouw van het systeem). Anders gezegd: de informaticus toont maar de helft van het systeem, het deel dat te maken heeft met CPU's (Central Processing Units) en verwaarloost zo nogal achteloos de Human Processing Units (de HPU's) die een integraal onderdeel vormen van het systeem. Om bij zo'n onvolledige representatie te spreken over 'informatiestromen' die het bedrijfsproces 'be heersen' is naïef en gevaarlijk en heeft - landelijk gezien - al miljarden gekost.

"Maar, hoe dan wel?", hoor ik u zeggen. Natuurlijk kan ik voor dit probleem niet even een panacee uit de achterzak toveren. Panacee's bestaan niet. En wij moeten bovengeschetste problematiek in eerste instantie zien te voorkomen en niet genezen. Eerste en belangrijkste wapen hierbij is natuurlijk de bewustwording. Het bewustzijn dat het grootste deel van het systeem uit elementen bestaat met onvoorspelbare 'bewegingen'. Tweede stap is dan om te trachten voldoende coherentie in die beweging te krijgen. Geen geringe opgave. Het gaat immers om individuen. Door een duidelijk gemeenschappelijk doel te stellen valt er echter wel degelijk het een en ander te bereiken. Alhoewel natuurlijk met de omvang van de groep ook de omvang van het probleem toeneemt. Zeker wanneer de groep ook nog onderverdeeld is in verschillende stafdisciplines met vaak tegenstrijdige belangen. Overzichtelijke, (echt) zelfstandige eenheden met een duidelijke doelstelling is dan het antwoord. Dat betekent ook zelfstandige beslissingen over het eigen automatiseringssysteem binnen (centraal) duidelijk vastgelegde standaards, die dan weer borg kunnen staan voor een perfecte communicatie-infrastructuur. Simple comme bonjour! Of... ?