BTW is aanmoedigingspremie voor vervuilen milieu

De wereldeconomie betaalt de belangrijkste rekening niet: die voor het onttrekken van grondstoffen aan de planeet, en voor het gebruik van diezelfde planeet als vuilnisbelt. Als gevolg daarvan zijn grondstoffen te goedkoop, is het oneconomisch om eindproducten op grote schaal te recyclen en worden mensen steeds meer vervangen door machines. Om die ontwikkeling een halt toe te roepen pleit Eckart Wintzen, president-directeur van BSO en lid van verschillende organisaties op het gebied van milieu, technologie en economie, ervoor de B7W te vervangen door een belasting op onttrokken waarde: de BOW. Zijn verhaal vertelde hij op 15 april in Rotterdam voor een gezelschap Shell-managers, in het kader van de serie 'Studium Generale bijeenkomsten.

Eckart Wintzen, BSO

ROTTERDAM - "Het principe van onze economie is vrij eenvoudig. je koopt iets, voegt er waarde aan toe en verkoopt het eindproduct weer voor meer geld. Op zich is daar niets op tegen, maar we passen de regels niet consequent toe. We rekenen niet af met onze planeet. Niet als we datgene wat we nodig hebben, aan de Aarde onttrekken, en niet als we het afval weer terugstoppen. Om bij uw handel te blijven: er gaat lood in benzine, en die komt als damp sterk verdund in de atmosfeer terecht. Op den duur verminder je daar de kwaliteit van de planeet mee. Daar betaalt u de kosten niet van, en dat maakt van u dus eigenlijk handelaars in contrabande - en als autorijdende klant ben ik dan dus de heler aldus Eckart Wintzen, directeur-eigenaar van de 4000 man grote automatiserings-muitinational BSO.

"We heffen nu belasting op toegevoegde waarde, en dat toevoegen gebeurt door mensen. Bijna alle belasting is op één of andere manier personeels-gerelateerd. Omdat het systeem materieel nauwelijks belast, komen er steeds meer machines. En aan het einde van de rit zitten we met twee problemen: een enorm aantal werklozen en een milieuprobleem.

Maak olie heel duur

"De oplossing is het verschuiven van de belasting. Maak grondstoffen duur en mensen goedkoper, door belasting te heffen op de waarde die je aan (Ie planeet onttrekt als je grondstoffen delft of afval dumpt. Dat betekent dus dat ieder bedrijf een ecologische jaarrekening moet maken, waar de kosten voor het volledig herstel van de door hun aangerichte milieuschade in zijn opgenomen. Bij BSO hebben we dat al gedaan, gewoon als voorbeeld. Voor ons zou het betekenen dat onze winst halveert. Maar wij zijn dienstverlenend. Een bedrijf als Shell, dat voornamelijk grondstoffen delft en verwerkt, zou door een belasting op onttrokken waarde waarschijnlijk meteen in de rode cijfers terecht komen.

"Alleen: ik zie u niet als een oliehandelaar, maar in de eerste plaats als een energie- en chemisch bedrijf. Als olie heel duur zou worden, zou het voor u economisch interessant zijn om alternatieve, duurzame energiebronnen te ontwikkelen. En om plastics te gaan scheiden en herverwerking. Dat hoort ook in de boekhouding thuis: reken uit wat het kost om een duurzaam alternatief voor je product te ontwikkelen, en schrijf dat bedrag verspreid over een aantal jaren af.

Geluk door begeerte

We leven nu in een verspillende samenleving. We repareren niet, maar vervangen. Daar komt bij dat we door onze cultuur zijn geprogrammeerd om ons geluk vooral af te meten aan onze materiële bezittingen. We zijn happy als we vandaag méér hebben dan gisteren, en we willen morgen meer hebben dan vandaag. En bovendien meer dan de buurman. Als kind waren we gelukkig met ons eerste fietsje, later met onze brommer; en we waren vreselijk blij met onze eerste zesdehands 2CV. Maar ik denk dat er hier geen mensen in de zaal zitten die nog in zo'n auto rijden. We rijden allemaal in grote bakken. En waarom? Voor de status. Nee, u niet, maar al die andere mensen wel...

"Al dat materiële bezit, en het daaraan gerelateerde Bruto Nationaal Product, is buitengewoon vluchtig. Na een jaar of zeven is van het grootste deel alleen nog maar een berg afval over. En worden we er echt gelukkiger van, zijn we er echt tevredener door? Ik vraag het me al Maar het wordt ons wel aangepraat door de reclame.

'Ten goed voorbeeld van materiaalverspilling versus arbeid vind ik televisie. Inmiddels heeft iedereen wel een tv thuis, vaak zelfs twee. De markt is behoorlijk verzadigd. Dus zijn de elektronicafabrikanten naar Brussel gegaan om daar te lobbyen voor HDTV. Breed beeld, heel scherp, maar de techniek is heel anders. Dus proberen ze voortaan alleen nog maar communicatiesatellieten te laten lanceren die HDTV-signalen kunnen uitzenden. Breng dan maar flink veel programma's in HDTV-kwaliteit, en de mensen stappen op den duur vanzelf wel over. Alleen: ik heb nog nooit iemand horen klagen over het formaat of de scherpte van z'n tvbeeld - maar wel over de slechte kwaliteit van veel tv-programma's. En het maken van die programma's is mensenwerk. Voor de industrie is het economisch veel interessanter om in een gerobotiseerde fabriek met een paar mensen honderdduizend tv-toestellen per jaar te produceren dan om interessante programma's te maken.

Karel Appel-auto

"Dat mensen zich op één of andere wijze van anderen willen onderscheiden, en status willen, is op zich best te begrijpen. Maar het hoeft niet door het verspillen van grondstoffen aan alleen maar méér en groter materieel bezit. Neem die grote auto's. Wilt u zich onderscheiden? Neem dan een compacte wagen, maar wel met chauffeur. Of laat uw mini-automobiel prachtig beschilderen door Karel Appel. Origineel, met handtekening. Dan onderscheidt u zich ook.

1k ben me er als ondernemer van bewust dat dit soort ideeën niet van de ene dag op de andere te verwezenlijken is. In de eerste plaats kan het alleen maar als de huidige westerse economieën allemaal meedoen. Het publiek moet erover worden voorgelicht, ondernemers moeten het er met elkaar over eens worden en pas daarna kan het worden verheven tot een politiek issue en kan een belasting op onttrokken waarde stapsgewijs worden ingevoerd. Dan zitten we al ruimschoots in de volgende eeuw. In die tussentijd ben ik absoluut tegen allerlei ad-hoc maatregelen en convenanten. Ze zijn misschien heel idealistisch, maar idealisme alleen is niet genoeg. Alleen een duidelijke samenhang tussen economie en ecologie lost op den duur wat op. En ik denk dat we er vaart mee moeten maken, want de huidige recessie heeft meer fundamentele oorzaken dan de vorige, en volgens mij komt er na deze regen geen zonneschijn. Zelfs als het BNP blijft toenemen. Want intussen neemt het gehalte van allerlei broeikasgassen en ozonafbrekende stoffen in de atmosfeer ook toe. En of we nu doodvriezen of doodfikken daar is de wetenschap nog steeds niet uit - zeker is dat we bezig zijn een significante wijziging in de atmosfeer te veroorzaken en dat er iets zal gebeuren waar we niet op zitten te wachten."

Dat een economie gebaseerd op duurzaamheid veel geld kost was uit Wintzen's betoog al duidelijk. 'Er is uitgerekend dat het betalen van de ecologische kosten van onze economie wereldwijd 500 miljard gulden per jaar moet kosten. Dat is heel veel ... ongeveer een kwart van de militaire uitgaven op onze planeet..."