De terreur van de programmeur

Stom, stom, stom. Ik ben m'n gebruiksaanwijzing van de thermostaat kwijt en heb zojuist een half uur staan pielen om uit te vogelen hoe ik dat ding van wintertijd naar zomertijd krijg. Tot op vandaag sloeg hij dus 's ochtends een uur te vroeg aan.

door Eckart J. Wintzen

ZOALS U BEGRIJPT GAAT HET HIER OM ZO'N nieuw elektronisch ding met - in mijn geval - 15 knoppen, merendeels voorzien van symbolen waar van mij de strekking ten enen male ontgaat en een uitleesvenster waar deze toch al onbegrijpelijke symbolen ook nog eens zo klein zijn afgebeeld datje er een zaklantaarn bij moet halen om het te lezen. Zo mooi is zo'n ding nou ook weer niet dat je hem op een opvallend uitgelichte plaats laat monteren. In principe kun je er van alles mee regelen, iedere dag meerdere tijden van aan-en-uit-floepen, met meerdere voorgeprogammeerde temperaturen, regelingen voor vakanties, weekend, long weekends, noem maar op.

FRUSTRATIE

Met de nadruk op 'je', want ik kan het in ieder geval niet. Zie hier een van de vele voorbeelden van wat ik zou willen noemen de terreur van de programmeur, regelmatige bron van grote frustratie. De oorzaak van deze frustratie ligt verborgen in het feit dat de in de huishoudelijke en kantoorapparatuur ingebouwde chips zo krachtig zijn dat je er een welhaast onuitputtelijke hoeveelheid extra mogelijkheden op kunt aanbrengen. Dat is zo erg nog niet als die programmeurs en andere productmakers er maar geen gebruik van zouden maken. Maar onder het motto "es ist bezahlt und soll herunter" wordt iedere denkbare mogelijkheid bedacht en ingeprogrammeerd. Ook dat is op zichzelf zo erg nog niet, als je maar bereid bent de gebruiksaanwijzing te lezen.

Logisch toch? Of misschien inmiddels helemaal niet meer zo logisch. Want die moet je dan wel uit een hele grote stapel vissen. Immers laten wij even kijken wat er al zo in een Nederlands yuppen- of ander welstandhuis (want dat is toch de doelgroep van de fabrikanten) verzameld wordt aan elektronica. De videorecorder, de tv, de hifi-toren, de later aangeschafte cd-speler, de camera, wasmachine, magnetron, vaatwasser (wanneer en hoe moet daar het zout ook alweer in?), het antwoordapparaat (hoe verander ie ook alweer de boodschap?) en - niet te vergeten de telefoon. Vroeger zo'n gemakkelijk ding met een kiesschijf of, een beetje later, met 12 druktoetsen, waar overigens toen al het hekje en het sterretje een tamelijk onduidelijke bedoeling hadden. Op kantoor staat dan nu zo'n ding met - ik heb het even geteld - 33 extra knopjes.

PANIEK

Vroeger, ja vroeger, als je moest doorverbinden dan drukte je gewoon op "de witte knop" en was de rest een fluitje van een cent. Maar tegenwoordig slaat de paniek mij om het hart als blijkt dat ik het gesprek moet doorgeven aan een ander. Waar moet ik nou op drukken, op ICH, HOLD, OPAC, DND, RG-RT, MIC, FLASH, RG INW, SPK of een van de genummerde knopjes? SPK zal wel Speaker zijn, maar wat is DND? En waar zijn al die andere knoppen eigenlijk voor? En moet ik dan als ik wil doorverbinden eerst in de gebruiksaanwijzing kijken?

Nu heb ik het hier over - weliswaar goedgekeurde Japanse apparatuur en ik hoor u al denken "had je maar het officiële PTT-spul moeten nemen". Mis, want die had ik, maar die heb ik ook weggedaan wegens op te veel knopjes moeten drukken om een doodnormale functie op te roepen'.

STONED

Inmiddels is er overigens een nieuwe generatie gebruikers van overtollige mogelijkheden opgestaan. Deze keer is het de programmeur die het niet laten kan om alle grafische mogelijkheden die hem ter beschikking staan te benutten. Alle kleuren, alle vormen. Televisie programmamakers hebben daar ook vaker last van. Dat je denkt, heb ik nou een eetlepel LSD, paddenzweet of weet ik wat voor enge hallucinogenen naar binnen zitten werken, want ik zie even sterretjes van de kleuren en vormen. Zo ook de nieuwe software van onze - koninklijke - telefoonvrienden voor hun zelf gebreide buzzers (op het etiket staat nog vol trots zoiets als 'geen rechten verplicht, geef vooral een kopie van deze software aan je vrienden'). Weer zo'n prachtig voorbeeld. De maker van die software moet zo stoned als een meloot geweest zijn, toen hij/zij de grafische interface in elkaar sleutelde. Alle kleuren van de regenboog zijn in het openingsplaatje te bewonderen. En alle soorten van vormen: ronde, vierkante, in groen, rood, oranje, drie kleuren blauw, bruin, geel oplichtend en niet oplichtend, gewone letters, wazige letters, positief en diapositief, rechte en schuine, hoofd- en kleine letters, grote en miniatuur, maar de áller, állerkleinste twee-punts lettertjes zijn gereserveerd voor het telefoonnummer en de tekst die je in moet vullen om je bericht door te geven. De letters waar die hele applicatie om draait dus.

Niets is er fijner natuurlijk dan je op te winden over gemakkelijke slachtoffers als de PTT. Lekker inkoppen is dat en je hebt altijd de lachers en kankeraars op je had. Kost ook geen enkele moeite om er een paginaatje mee vol te krijgen. Maar de terreur van de programmeur slaat zeker niet alleen daar toe. Ook meneer Gates en zijn consorten weten er ieder keer weer een gigantisch potje van te maken. Wat heb ik nou aan commentaar van u meneer Gates, waarin u mededeelt dat joe "cannot find the file "C:windows empF,JW ltr prt 2Jpeg.jpeg make sure that the path and the file name are correct." Wat koop ik nou voor zulk commentaar? Geen zier meneer Gates. Zeker niet bij berichten die middels uw eigen software van iemand anders komen, die ook uw software gebruikt. En Internet vrienden, wat moet ik nou met ha tee tee pee beckslesh dubbel joe dubbel joe beckslesh dubbele punt vul maar in, maar waag het niet ook maar een miniatuur tikfoutje te begaan of je krijgt het aan de stok met de uiterst strenge "system administrator" die alle post, waar maar één streepje verkeerd om staat, rigoureus terug stuurt, zonder bijvoorbeeld bij het intikken al te vragen of je wellicht dat andere streepje bedoelt. Een beetje hulp, zoals dat ook bij de spelcheck ook wordt gegeven.

GENEREN

Mijn boodschap is vooral bedoeld voor die mensen die zich generen omdat zij niet meer 'mee kunnen komen' met de hedendaagse techniek. Die met een zekere géne toegeven dat zij nog op een gewone schrijfmachine schrijven, of de gevorderden, die bekennen dat zij behalve de basisfuncties van de tekstverwerker verder niets kunnen op hun computer.

Mag ik hen aanmoedigen op te houden zich te generen, want de fout ligt niet bij hen, maar bij de makers. Zolang die spul op de markt brengen met honderden opties, maar verder weigeren zich te verdiepen in het gedachtepatroon van de gebruiker, zal die op den duur toch in koopstaking gaan. Dat geldt zowel voor de gebruiker van huishoudelijke apparatuur als voor die van computersystemen op kantoor, waarvan de meeste zijn ontworpen vanuit de logica van de bouwer en niet die van de gebruiker. Ik denk dat ik hier met een gerust hart kan stellen dat er op den duur alleen nog maar een markt zal zijn voor apparatuur die volledig "self explaining" is en waar dus geen gebruiksaanwijzing bij verstrekt hoeft te worden, zeker niet in het Japans, steenkolen-Engels of een lachwekkend en dus onbegrijpelijk derivaat van het Nederlands.

Moet jij/u trouwens ook altijd zo lachen om die catchtwenty-two teksten op faxen. Daar staat dan vaak ook in een lichtgrijs halfpunts lettertje dat als je de fax soms niet goed kunt lezen, datje dan dat en dat (uiteraard ook onleesbare, de fax was immers niet goed overgekomen) telefoonnummer moet bellen of faxen enz ... Wat dacht je ervan om zo'n tekst in een minstens 25-punts letter op het voorblad te zetten? Ik bedoel maar. Het zijn kennelijk niet alleen programmeurs, die in dit soort valkuilen vallen.

Eckart J. Wintzen ...

• Werd geboren op 19 april 1939 in de Keizerstraat in Scheveningen, bijna terwijl zijn moeder nog een wandelingetje maakte langs het strand.

• Ging naar het Gymnasium Haganum waar hij zijn. beta-eindexamen haalde maar nooit zulke hoge cijfers als zijn broer.

• Studeerde een paar jaar Wis- en Natuurkunde in Leiden (nou ja studeren, vooral een echt studentenleven leiden).

• Werkte toen een jaar in de (toen nog in de kinderschoenen staande) automatisering bij multinationals in binnen- en buitenland zoals de toen pasgeboren Philips Computer Industrie of het Europees Ruimte onderzoek.

• Richtte in 1973 het Nederlandse dochterbedrijf op van het Amerikaanse General Telephone althans, de information systems tak daarvan.

• Nam het bedrijf in 1976 over via een management buy-out, wel een heel groot woord voor de overname van een verlieslatend bedrijfje van 12 man. Voor een tientje!

• Noemde het BSO Bureau voor Systeemontwikkeling - geen hardware, alleen maatwerk software - dat zou de toekomst zijn.

• tiet het groeien volgens de celdeling.

• Toen de 51e medewerker binnenkwam, splitste het jonge softwarehuisje zich in tweeën: de ene cel bediende het oosten, de andere het westen van het land, - dit vanuit de gedachte dat je het beste werkt met' mensen die je kent en datje maar een beperkt aantal mensen kunt kennen.

• Kreeg een dochter, het mooiste dat hem in het leven is toegevallen.

• Werd bekend als onconventioneel denker en visionair.

• Kreeg bij het 15-jarig bestaan van BS 0 van de medewerkers de Home Foundation cadeau.

• Een ondernemer die eruitziet als een hippie, meer dan zomaar begaan is, met het milieu, technologie wil inzetten voor het behoud van intermenselijke warmte en om nieuwe belastingen vraagt - dat zie je niet zo vaak.

• Een eigen stichting om zijn doelen te verwezenlijken: door invoering van nieuwe spelregels een werkelijk duurzame economie, waar behalve de consument ook Gaia (Moeder Aarde) blij van wordt. Nam in '96 afscheid toen BSO/Origin met 6.000 medewerkers en kantoren in 75 steden in 21 landen fuseerde met de automatiseringsafdeling van Philips', Bij Philips had hij in 1969 al ontslag genomen en bovendien: eindelijk tijd voor al die andere dingen die hem ook interesseren.

• Begon Ex'tent, een management/investment bedrijf dat deelneemt in uiteenlopende bedrijven als Ben & (het warmste ijs van Nederland), Source (zakenblad voor een duurzame toekomst) en, Advanced Peptides (research naar een geneesmi+, del dat storingen in het immuunsysteem kan tegengaan), Joy Company, een communicatie/adviesbureau, Multatuli (een alternatief reisbureau), een wafelbakkerij enz.

• Is geestelijk vader van de 'B.O.W', niet de door mensen toegevoegde waarde moet je belasten - immers, van die hoge premies op mensen krijg je vanzelf werkloosheid - maar de aan Gaia onttrokken waarde: daarom belasting onttrokken waarde, ofwel bow in plaats van btw, waardoor de arbeidsparticipatie zal stijgen en het verbruik van de grondstoffen zal dalen. Schrijft hier een boek over.

• Hij kan wel schrijven, maar "het doet pijn" zegt hij zelf - gelukkig hoeft hij het niet helemaal alleen te doen, want op elk stuk dat hij schrijft krijgt hij antwoord van Lisette Schuitemaker.

• Vervult commissariaten bij een tiental bedrijven en bedrijfjes in de hoek van ecologie en technologie zoals Doen Participaties, de Klussenier, Hiltermann Lease, PYMWYMIC, Advanced Immunity Inc., Multatuli Travel, Indigo enz. en natuurlijk nog steeds bij Origin.

• Zit in besturen zoals die van de Stichting Milieubewustzijn, Social Venture Network, World Business Academy, Leids Universiteits Fonds en natuurlijk "zijn eigen" Home Foundation.

• En roert zich in commissies en denktanks van ministers (poeh, poeh), de IICD, College van Toezicht op de Kansspelen, Raad van Advies van ING ('t is wat). • Ja, hij is vóór Nederland Distributieland, maar dan wél van elektronen en niet van atomen - dus voor de aanleg van een breedbandige infrastructuur voor telecommunicatie: in cyberspace ligt de nieuwe leidende rol voor Nederland.