De verantwoordelijkheid van: ‘wereldverbeteraar’ Wintzen

Ex-topman BSO richt zich op dingen die leuk èn goed zijn:

door Rob Jan de Heer

DOORN - Oké, zijn eerlijk verdiende geld had hij net zo goed kunnen spenderen aan een mooi buitenverblijfje op Barbados. Geen sterveling die het hem niet zou gunnen: Maar Eckart J. Wintzen (57), oprichter en oud-topman van de Utrechtse automatiseerden BSO, is er de persoon niet naar. "lk zou me daar akelig vervelen." Dus stopte hij een half jaartje terug een deel van zijn geld in de nieuwe onderneming Ex'tent, dat jonge bedrijfjes met sociale en ecologische doelstellingen de helpende hand biedt. Vanuit het sprookjesachtige kasteel Moersbergen in de dichte bossen bij Doorn doet de 'idealist-nieuwe stijl' alleen nog zaken als het ergens goed voor is. En laat hij onderwijl zijn gedachten de vrije loop over een nieuwe, "werkelijk duurzame" economie.

Op het eerste gezicht lijkt het wat opmerkelijk. Een directeur van een succesvol softwarehuis, het symbool van money making in deze tijd, besluit de boel de boel te laten en zich alleen nog maar te richten op het ideële. Maar schijn bedriegt. Entrepreneur Wintzen bracht begin jaren zeventig voor het Amerikaanse General Telephone een Nederlandse dochteronderneming ter wereld. Een paar jaar later kocht hij zich uit en startte BSO, Buro voor Systeemontwikkeling. Dit aanvankelijk `veredelde uitzendbureau voor programmeurs' groeide uit tot een toonaangevende onderneming in de informatiseringbranche, met een tiencijferige omzet en vele duizenden medewerkers.

Tegen alle verwachting in werd BSO niet op de yuppie-wijze geregeerd zoals men van een automatiseringsbedrijf zou vermoeden. De flamboyante Wintzen deelde zijn organisatie op in uiterst zelfstandige delen, die weer gesplitst werden als ze te groot groeiden. Aan de afzonderlijke eenheden gaf de BSO-ondernemer grote vrijheden en verantwoordelijkheden. Bovendien zorgde hij voor een informele omgang met elkaar. 'De uitvinder van de cel-filosofie', wordt deze ideeënman wel geafficheerd. Wintzen, nu: "Een cel moet functioneren als een voetbalteam: met z'n allen ertegenaan, en dan samen winnen. Het is heel erg lekker om in een onderneming te werken waar je van elkaar houdt en gezamenlijk de schouders eronder zet." Dat klinkt misschien wat geitewollensokken-achtig, maar de methode werkte wel. Veel net afgestudeerde ingenieurs hadden er veel, zo niet alles voor over om juist bij BSO op de loonlijst te mogen staan. Met Eckart Wintzen als hun 'goeroe'. "Echt teamwork is belangrijk", vindt Wintzen nog altijd. In een onderneming dient iedereen op basis van gelijkwaardigheid met elkaar om te gaan. Hij hekelt de 'verplichte nummertjes' in jaarverslagen als "Onze medewerkers zijn onze assen" of "Wij danken ons personeel voor hun inzet", als deze niet echt gemeend zijn. "Kulwater", heet dat naar zijn bescheiden mening.

"Het personeel heeft het echt wel door als zulke uitspraken niet oprecht zijn. En dat personeel weigert bedrogen te worden."

Eind vorig jaar gaf Wintzen er bij BSO de brui aan. "lk wilde wel wat anders. Ik had er geen zin meer in." Na twee decennia BSO verliet hij de 'dynamische wereld' van de informatietechnologie "Maar wat is dynamisch, dat is het hele leven toch?"-, verkocht hij zijn miljardenbedrijf aan de gloeilampenfabriek in Eindhoven en startte ruim een half jaar later met de "andere" management- en investeringsmaatschappij Ex'tent, 'Eck z'n tent'. Dat anders betekent voor Wintzen het definitieve einde van de krijtstreep-pakken inclusief bijpassende Bommelsschoenen, waar hij overigens altijd al een afkeer van had. Voortaan doet hij alleen nog maar dingen die hij leuk en nuttig vindt. Ex'tent is ter wereld gebracht voor ondernemingen die niet alleen uit zijn op winst maar (vooral) ook sociale en ecologische doelstellingen hoog in het vaandel dragen. Jonge bedrijfjes die aan Ex'tents voorwaarden voldoen, maken kans op ondersteuning in geld en management zodat ze snel op eigen benen kunnen staan. Met een handjevol medewerkers ondersteunt 'Eck z'n tent' een aardig aantal onderneminkjes, variërend van het Amerikaanse ijsmerk Ben & Jerry's tot het tweemaandelijks 'tijdschrift voor verantwoord ondernemen' Source. Het charisma dat Eckart Wintzen uitstraalde bij BSO, kan hem bij zijn huidige activiteiten goed van pas komen. In zijn Doorsnee 'kantoor' een als gezellige woonkamer ingericht bureau inclusief knapperende open haard- doet hij zich kennen als een onmiskenbare idealist. Hij vertelt over zijn 'kruistocht' tegen de economische verspilling en de noodzaak voor 'verantwoord ondernemen'. "Vijf, hooguit tien procent van de economische activiteiten in de wereld is voor onze eerste levensbehoeften echt noodzakelijk", zegt Wintzen. De resterende negentig procent is gewoon een spel, in principe niet nodig. Duizenden jaren heeft de homo sapiens bijvoorbeeld zonder walkman of auto geleefd, en nu kunnen we opeens niet meer zonder? De idealist: "Onzin. We richten het leven gewoon zo in dat we niet meer zonder kunnen. Maar het is een schijnbehoefte." Die negentig procent overbodigheid hoeft niet direct over de reling van ruimteschip 'aarde' worden gekieperd, haast Wintzen zich te zeggen. "Dat kan niet eens, dan klapt de economie finaal in elkaar." Met verspilling an sich heeft hij ook helemaal geen moeite. "Als wij elkaars tijd nu op dit moment verspillen, oké." So be it. Maar verspilling mag niet ten koste gaan van onze aarde, luidt zijn boodschap. "We dienen geen roofbouw te plegen op de toekomst. We moeten ons bewust worden van het belang van een gezond milieu. Onze planeet moet ook na ons nog leefbaar zijn." De wereldverbeteraar Wintzen wil veranderingen. Van fundamentele aard. Een vrijemarkteconomie met andere spelregels, waarbij mensen meer tellen en materie minder. Belangrijkste stokpaardje in zijn hartstochtelijke pleidooi is een principieel ander fiscaal stelsel. Begin dit jaar verscheen van zijn hand hierop een toelichting in Ode, Kroniek van de onderstroom -een tweemaandelijks blad dat veel doet aan het bestrijden van uitwassen van de consumptiemaatschappij. Hij roept op voor het binnenstebuiten keren van het huidige belastingsysteem. Grondstoffen moeten juist worden belast en tegelijk moet de belasting op arbeid worden verminderd, in plaats van de huidige omgekeerde situatie. "Met andere woorden: hoe meer grondstoffen je verbruikt, hoe meer belasting je betaalt. Zo worden bedrijven gestimuleerd om (...) duurzamere producten voort te brengen en zich meer te richten op dienstverlening. (...) Zo ontstaat een economie die werkelijk op dienstverlening gericht." Afnemende werkloosheid is hierbij een direct positief neveneffect, `zo schrijft Eckart Wintzen in het januari/febrnari nummer. De visionair Wintzen zal de laatste zijn die beweert dat hij in zijn eentje een ommekeer te weeg kan brengen. "De invloed van Eckart Wintzen is als een mier die tegen een treinwagon staat te duwen. Beperkt." Maar als hij een ander bewustzijn kan kweken bij de 'man in de straat', is het zijn stellige overtuiging dat daarna ook een andere politieke besluitvorming op stapel staat. "Dan staan een heleboel mieren op, die met zijn allen wel die wagon kunnen verplaatsen." Als middel tot deze bewustwording moet onder meer 'het' boek dienen, dat de ideeënman in de nabije toekomst hoopt uit te geven. "Bespiegelingen over een samenleving met een economie die werkelijk duurzaam is", heet het. Daarin zal hij in klare taal kenschetsen hoe een economische samenleving eruit ziet als zijn gedachtegoed wordt uitgevoerd. "Dat leven in de nieuwe wereld zal best dragelijk zijn", verzekert Wintzen. "Sterker nog, zelfs economische groei blijkt mogelijk. Niet door het creëren van nieuwe materialen, maar via de uitbouw van dienstverlening en recycling." Waarom wil deze eigenzinnige idealist zo graag de wereld verbeteren? "Uit een verantwoordelijkheidsgevoel", zo omschrijft hij het. Daarvoor hoefje volgens deze ijveraar niet per se een overtuigd christen te zijn. "Ach, hoe profaan iemand ook is, elk lid van onze Westerse samenleving leeft in een cultuur die gegrondvest is in de Bijbelse Tien Geboden en het Romeins recht." Na deze uitspraak blijft het even stil. Wintzen denkt na, zegt dan: "Dergelijke gevoelens vind je ook terug in andere godsdiensten. Het christendom heeft er geen patent op" Mijmerend: "Verantwoordelijkheid is eigenlijk een soort oersentiment. Diepgewortelde gevoelens van verantwoordelijkheid vind je toch overal?