DEBATING CLUBS, DE NIEUWE DOORBRAAK?
door Johan Hommes
"It's time for a change.' Dit was de leus waarmee Bill Clinton, de kandidaat van de Democratische partij in de Verenigde Staten, vorig jaar campagne voerde voor de presidentsverkiezingen. Hij won ermee en werd in januari van dit jaar beëdigd tot president van de Verenigde Staten.
"It's time for a change", zegt Marcel van Silfhout in Elsevier van 6 maart j.l. Hij richtte op 12 december 1991 met een stel jongeren de "Doorbraakbeweging" op. Het idee voor de beweging ontstond volgens Van Silfhout eind 1989, toen de Berlijnse Muur was gevallen en het failliet van de grote ideologieën een feit was. De problemen bleven echter onopgelost en de zogenaamde stroperigheid vierde hoogtijdagen. Volgens een andere initiatiefnemer van de Doorbraakbeweging, Remko van Broekhoven, heeft de politiek geen antwoord op grote maatschappelijke vraagstukken als milieu, racisme en armoede in de wereld. "De politiek concentreert zich op details, niet op principiële vragen. Het resultaat is dat de politiek als instrument steeds minder belangrijk wordt gevonden. Te weinig mensen nemen er aan deel."
Denktanks
De Doorbraakbeweging is een tot nu toe niet zo bekende loot aan de stam van allerlei initiatieven om politieke discussie te voeren buiten de gevestigde politieke partijen om. Bekende groepen zijn de Club van Schiermonnikoog, de groep-Zeevalking, het Sociaal-democratisch Vernieuwingsplatform rond André van der Louw, het Democratisch Offensief van Jan Schoefer en de stadspartijen die in verschillende plaatsen activiteiten ontplooien. Deze groepen, die soms ook wel "denktanks" worden genoemd, proberen ieder vanuit een eigen invalshoek vernieuwende ideeën te ontwikkelen buiten de traditionele structuren van de politieke partijen. Hiermee moet de discussie worden aangezwengeld en moet de interesse van de burger voor de publieke zaak worden opgewekt,
De groepen verschillen onderling nogal van samenstelling en hebben ook uiteenlopende doelstellingen. Het is opvallend dat veel van de deelnemers aan de groepen afkomstig zijn uit D66 en verder prijken veel namen van oud-politici (Van der Louw, Schaefer, Glostra van Loon, Zeevalking, Boersmo, maar ook oud-VVD-politici Neelie Kroes en Greetje den Ouden) op de deelnemerslijsten.
Club van Schier(monnikoog)
De groepen die het meest aan de weg hebben getimmerd zijn de Club van Schiermonnikoog, die voornamelijk is samengesteld uit mensen uit het bedrijfsleven en de groep-Zeevolking, die voornamelijk bestaat uit oud-politici. De Club van Schier heeft als belangrijkste woordvoerder Jurriaan Kamp, chef economie bij NRC-Handelsblad. Kamp verlaat per 1 mei aanstaande de krant om leiding te gaan geven aan de Club. De beweging bestaat sinds 1991 en heeft al een beginselverklaring uitgebracht, genaamd "Duinrede, op zoek naar waarden voor een nieuwe ordening". Het stuk spreekt zorg uit over het gebrek aan "zingeving" in de huidige maatschappij. Citaten: "Het verontrust ons dat velen geen zin in hun bestaan herkennen. Wij leven wel, maar er is weinig dat ons ten diepste raakt. Onze relaties zijn vaak oppervlakkig. Wij zijn de zin tot leven kwijtgeraakt. Wij zijn verslaafden aan drugs van materiële consumptie en van collectieve pseudo-zekerheid." De Club beperkt zich tot het signaleren van misstanden, zonder alternatieven aan te reiken. Woordvoerder Kamp zegt het in het Parool van 13 februari 1993 als volgt: "De grootste fout die we kunnen maken is om nu oplossingen aan te dragen die toch niet de juiste blijken te zijn. We hebben geen blauwdruk voor een nieuwe maatschappij. Die tijd is voorbij. Wij zullen vragen stellen, vragen onderbouwen. Er is in de eerste plaats een andere wijze van denken nodig om tot een oplossing te komen. Onze samenleving is het niveau van het beheersbare ontstegen, dus moeten we onze benadering van het probleem aanpassen."
De Club van Schier wordt gefinancierd door diverse particulieren en bedrijven die de in de "Duinrede" geformuleerde ideeën een warm hart toedragen. Met het half miljoen dat inmiddels is ingezameld, wordt Jurriaan Kamp in staat gesteld zich twee jaar lang fulltime voor de goede zaak in te zetten.
Groep Zeevalking
De groep-Zeevalking, waarvan onder meer Neelie Kroes deel uitmaakt, ziet zichzelf als een veranderingsgezinde groepering, zonder ideologische of confessionele uitgangspunten. Er maken dan ook geen CDA'ers deel van uit. De groep wil de discussie over politieke vernieuwing stimuleren zonder zelf een politieke partij te worden. Zeevalking bracht het in het Algemeen Dagblad van 6 februari 1993 als volgt onder woorden: "We willen bestaande politieke partijen geen concurrentie aandoen. Liever reiken wij ideeën en suggesties aan." De groep-Zeevalking ijvert in zijn algemeenheid voor het ontstaan van een nieuwe politieke cultuur. In dat verband onderhoudt de groep ook contacten met een aantal personen, zoals André van der Louw, Anne-Lize van der Stoel en Ferry Houterman, die zich via een platform inspannen om een paarse coalitie tot stand te brengen.
Bijdrage aan de discussie
Een inhoudelijk oordeel over alle initiatieven is in het huidige stadium moeilijk te geven. Van vele groepen is nog onduidelijk welke resultaten uiteindelijk naar buiten toe komen en welke bijdrage ze zullen leveren aan de publieke discussie. Duidelijk is wel dat ook buiten politieke partijen politieke discussies plaatsvinden. Dit wordt onmiskenbaar veroorzaakt door de opvatting die bij velen leeft dat politieke partijen onvoldoende platform bieden voor vernieuwing. Anderzijds geeft de samenstelling van de groepen, waar zij bestaan uit oud-politici, toch ook te denken of de vernieuwing door nu juist vandaan moet komen. Het bestaan van discussiegroepen en -clubs en denktanks moet echter wel voor de politieke partijen, inclusief de VVD, aansporing zijn de eigen discussie over vernieuwing met kracht voort te zetten. Ook moeten politieke partijen bereid zijn met bovenstaande groepen in debat te gaan. Het uiteindelijke doel moet altijd zijn de burger meer te betrekken bij de politiek. De discussiegroepen zouden hierin een katalysatorrol kunnen spelen. De tijd zal het leren.