Directeur Wintzen van BSO gekozen tot “Computerman van ‘t jaar”

'Informatica is meer dan kastjes, draadjes, knopjes en toetsenborden'

Door: Ad Moerman

Utrecht—"De technologische vooruitgang is niet te stuiten. Omdat mensen zo nieuwsgierig zijn, leidt elke nieuwe ontwikkeling steeds tot talloze nieuwe ontdekkingen. We zijn net apen. Als je een chimpansee drie stokjes geeft, blijft zo'n beest net zo lang spelen tot ie er wat mee kan."

Dit zegt E. Wintzen, directeur en oprichter van het Utrechtse automatiseringsbedrijf BSO. Gisteren werd hij onderscheiden als 'computer' man van het jaar. Volgens het juryrapport omdat hij een 'visie heeft die uitstijgt boven wat van iemand in zijn functie kan worden verwacht'.

Het fenomeen computerman/vrouw van het jaar is vorig jaar in het leven geroepen door CW Communications bv een uitgever die in vrijwel elk land ter wereld computerbladen uitgeeft. De Nederlandse uitgave van het blad Computerworld richt zich op het management in de automatisering en de lezers van het blad hebben Wintzen gekozen.

Ook vorig jaar was het een Utrechtse aangelegenheid. Toen won de ex-wethouder Hans Rosenberg, omdat hij de stuwende kracht is achter het Surf-netwerk, een honderden miljoenen kostend computernetwerk waarop alle Nederlandse universiteiten worden aangesloten.

Laconiek

"Die prijs zegt me niet zoveel. Kennelijk sta ik ergens op een lijstje en dat is leuk," reageert Wintzen laconiek als hij zijn prijswinnende visie op de consequenties van de razendsnel om zich heen grijpende automatisering toelicht.

BSO is een ruim tien jaar bestaand sofware-bedrijf dat vrijwel alleen heel grote bedrijven en instellingen met grote automatiseringsprojecten als klant heeft. Net als al dit soort bedrijven groeit BSO als kool. De omzet en winst stijgen jaarlijks met tientallen procenten. Met 850 werknemers en een verwachte omzet dit jaar van 130 miljoen gulden behoort BSO samen met Volmac en Datex tot de grotere 'computerboeren' van 't land.

Het bedrijf onderscheidt zich van vele concurrenten doordat men verder kijkt dan de winstcijfers lang zijn. Vorig jaar organiseerde BSO een congres waarbij 1200 genodigden uit de top van het bedrijfsleven en politiek konden aanhoren waar 't allemaal naar toe gaat met die computers'. Ook zat Wintzen in de commissie-Dekker die onze regering dit voorjaar adviseerde over het te voeren technologiebeleid. Door dit soort activiteiten stijgt Wintzen volgens de jury 'boven het niveau uit dat van hem kan worden verwacht'.

Flessehals

Informatica is meer dan kastjes, draadjes, knopjes en toetsenborden. Hoewel ik vroeger als programmeur ben begonnen en die techniek nog wel leuk vind, ben ik nu meer gefascineerd om te kijken hoe die nieuwe technologie in de maatschappij terecht komt. Daar lees, denk en houd ik ook wel spreekbeurten over."

"In die hele automatisering is de mens de flessenhals," vervolgt Wintzen. "De ene technologische ontwikkeling is nog niet door de maatschappij geabsorbeerd of de volgende dient zich alweer aan. De afgelopen vijftig jaar zijn meer uitvindingen gedaan dan in de geschiedenis van de hele mensheid. Het is een hele worsteling voor velen omdat allemaal bij te honden. Informatici maken dat proces ook meestal niet gemakkelijker. Dat zijn maar al te vaak rechtlijnige denkers die niet uitstijgen boven het niveau van de computer die slechts kan redeneren in termen van aan en uit, enen en nullen en wit en zwart."

Volgens Wintzen moeten lieden die zich professioneel met automatiseren bezig houden meer oog henen voor de menselijke factor. Niet alleen uit een vorm van liefdadigheid maar ook uit marketing-overwegingen. Immers 't spul moet wel verkocht worden en dus in de maatschappij functioneren.

Als voorbeeld draagt Wintzen de perikelen rond de automatisering van de Directie Studiefinanciering aan. Volgens de betrokken techneuten kon het karwei in daarvoor gestelde termijn worden geklaard. Met de menselijke factor was echter te weinig rekening gehouden volgens Wintzen: "Een grootschalige automatiseringsoperatie grijpt diep in in een organisatie. Allerlei mensen gaan zich dan bedreigd of uitgedaagd voelen en gaan zich met zo'n operatie bemoeien waardoor beslissingen te lang op zich laten wachten en de automatisering vertraging oploopt. Dit soort fiasco's zullen ook tot de orde van de dag gaan behoren en ze zijn alleen te voorkomen als organisaties diepgaand gaan 'flexibiliseren'. Die studenten die nu hun geld niet hebben zijn het slachtoffer van de logheid van een apparaat dat aan zelfoverschatting leidt."

De maatschappij zal dan ook drastisch gereorganiseerd moeten worden om alle veranderingen het hoofd te bieden en zo soepeltjes mogelijk te absorberen. Al dertig jaar is de computer in Nederland. Vijfentwintig jaar lang is er groot maatschappelijk verzet geweest. Men dacht 'automatiseren kost soms banen en dus bestrijden we het'. Pas de laatste vijf jaar is men om. Die techniek is er nu eenmaal dus wat kunnen we er het beste mee doen, is nu het uitgangspunt," zegt Wintzen.

Brede lagen in de maatschappij zijn het er nu dan wel mee eens dat we met die informatica moeten leren leven.

Om dit ook werkelijk te kunnen moet er volgens Wintzen nog heel wat meer gebeuren. "De technologie dwingt tot snelle veranderingen. Grote logge apparaten en organisaties kunnen dat niet. Toch zullen ze zich snel moeten aanpassen, anders kunnen ze het wel vergeten."

Hiermee bedoelt Wintzen dat bedrijven en instanties zichzelf moeten gaan reorganiseren tot kleine zelfstandige eenheden. Verantwoordelijkheden en beslissingsbevoegdheden moeten zo ver mogelijkheden naar beneden in de organisaties. Dan kunnen veel sneller beslissingen worden genomen, met in het achterhoofd de gedachte dat het beter is achteraf vergiffenis te vragen dan vooraf toestemming.

Toch is de BSO-directeur niet optimistisch dat 'de macht' ook werkelijk delegeert zal worden. De commissie-Dekker, waarin hij zitting had, adviseerde bijvoorbeeld oden overal in het land Innovatie Advies Centra op te zetten die elk vergaande beslissingsbevoegdheden zouden krijgen ook over kredietverlening. "Die centra die komen er nu wel. Echter over kredietverlening blijft 'Den Haag' de beslissingen nemen. Dus die ondernemer op het industrieterrein van Grumst die een ontwikkelingskrediet nodig heeft, moet nog steeds dezelfde formulieren invullen en nog steeds lang wachten. In zo'n centrum zou iemand moeten zitten binnen een paar dagen beslissingen kan nemen over het toekennen van kredieten zodat die man direct aan 't innoveren kan. Nee, ik denk dat al het werk van de commissie-Dekker voor niets is geweest. En ik voorspel dat die Innovatie Advies Centra uitgaan als een nachtkaars," aldus een teleurgestelde Wintzen.

Wintzen laat het niet bij woorden alleen. Vanaf de oprichting van zijn bedrijf is gewerkt naar een divisiestruc met daarbinnen zeer zelfstandige dochters. Er is gekozen voor het principe van de 'celdeling'. Een werkmaatschappij mag hooguit uit vijftig werknemers bestaan. Als er een werkmaatschappij boven dit getal uitkomt wordt er weer een nieuwe opgericht. "Er is dan altijd iemand met vergaande beslissingsbevoegdheid in de buurt. Overigens wil ik beslist niet te boek staan als kankeraar op de overheid. Dit soort starre, logge organisaties kom je overal tegen, ook in het bedrijfsleven."

Niet alleen worden de verantwoordelijkheden bij BSO in vergaande mate gedelegeerd, ook wordt het personeel meer en meer eigenaar van het bedrijf. Net als bij de vele andere automatiseringsbedrijven kan het personeel aandelen kopen, vaak fungeert een dergelijk aandelenoptie-plan als personeelbindertje. Wintzen ontkent dat dit bij BSO het geval is: "Wij hebben hier altijd al een zeer klein verloop gehad."

Momenteel is vijftien pro cent van de aandelen in handen van de Rabobank, vijfentwintig procent is van Océ van der Grinten en de rest is van het management en het personeel. "Ons aandelenoptie-plan is nog geen jaar geleden van start gegaan. Nu is 2,5 procent van de aandelen in handen van het personeel. Aandelenbezit onder werknemers is een trend die zich de komende jaren in het bedrijfsleven zeer sterk zal gaan voortzetten, ook bij BSO. Het is een goede zaak als personeel mede-eigenaar wordt, dat verhoogt de betrokkenheid bij het bedrijf en geeft een betere weergave van de belangen van de factoren kapitaal en arbeid. Ik erken dat wij makkelijk praten hebben omdat we een jong ge onderneming zijn met weinig historie. Daardoor is het gemakkelijker om te experimenteren. Bovendien, vroeger heb ik in zowel heel rechtse als in extreem linkse kringen verkeerd en van dit laatste is veel blijven hangen," zo verklaart Wintzen.