‘ÉDUCATION PERMANENTE’, EXTRAPOLATIE VAN MODELLEN EN TRENDBREUKEN

door Eckart Wintzen

Stelling 1: Een trendbreuk maakt de bestaande modellen (die immers altijd van extrapolatie uitgaan) geheel waardeloos.

Stelling 2: De echte elektronische snelweg zal zo een trendbreuk blijken te zijn. Wat betekend dat voor "De agenda voor de Volgende Eeuw?"

Toen ik mijn carrière begon na het gymnasium en wat mislukte jaren op de universiteit, stonden er in Nederland vijf computers. IBM beweerde dat er wel plaats voor een stuk of zeven, misschien wel één of twee meer. Inmiddels hebben we er 3 miljoen en groeit het aantal met 15% per jaar. Er zijn ongeveer 1 miljoen computers aangesloten op het netwerk. Ook dat aansluitingspercentage groeit met 30% per jaar. De kracht die iedere computer heeft, groeit ook nog eens met 30% per jaar. Over 10 jaar hebben wij minimaal 250 maal zoveel computerpower aan de lijn hangen. Daarvoor is een - nu eens echte - breedbandige verbinding nodig. Het is ook vanzelfsprekend dat die er komt, daar twijfelt niemand aan. Wanneer je 4 miljoen formule-1-wagens hebt staan in de garage, dan komt er vanzelf wel een keer een autoweg of iets dergelijks, en blijven wij niet hangen op een fietspaadje waar net een solex over kan. Zo zou ik namelijk vandaag de dag de telefoonverbinding willen karakteriseren. We krijgen een toenemend aantal kastjes die een combinatie zijn van telefoon en computerbeeld, en die veel en veel krachtiger zijn dan nu denkbaar is. Er komen er steeds meer, ze zijn mooier, en ze zijn ook makkelijker. Zelfs oma kan de was doen. Een kind kon het al heel lang.

Dat is een heel essentieel gegeven. Daaraan zie je dat onze wereld verandert. En daar is ook mijn stelling op gebaseerd dat je moet ophouden met modellen wanneer er een trendbreuk is; een model loopt dan vast. Het ziet de trendbreuken niet en blijft maar extrapoleren op iets dat niet bestaat. De omroep zal de omroep niet meer zijn. "Wat is er vanavond op televisie?" zal net zo'n stupide vraag zijn als: "Wat is er vanavond op de telefoon?"

Het onderwijs, de éducation permanente waarover gesproken wordt, zal niet meer in die vorm plaatsvinden zoals u zich voor de ogen stelde toen het zojuist ter sprake kwam. De uitgeverswereld wordt totaal anders. Het copyright kun je wel schudden. In een wereld waar je met digitale technieken ieder ding kunt kopieren, ieder beeld kunt kopieren, iedere muziek kunt kopieren, zonder kwaliteitsverlies, daar wordt copyright een ernstig probleem, of een ernstige uitdaging zou ik het liever willen noemen.

Hetzelfde geldt voor de gezondheidszorg en de detailhandel. Het mededingingsrecht is in een netwerkmaatschappij ook een totaal ander fenomeen. Vergaderen wordt anders en met elkaar praten wordt anders. Je kunt elkaar gewoon recht in de ogen aankijken, en dat op een aanzienlijk betere manier dan op welke (tele) conferentie vandaag de dag.

Het autoverkeer, het vliegverkeer wordt anders. Als die driftige mannetjes op Schiphol die zonodig naar New York moeten om daar met een lawyer te spreken, die kunnen dat ook via het lijntje gaan doen. De vijfde en zesde landingsbaan kunnen dan gelukkig omgebouwd worden tot stadstuintjes, dat zou aanzienlijk prettiger zijn. Toen het Oostdok in Amsterdam gebouwd werd, was dat ook een bloedserieuze uitbreiding van de haven van Amsterdam, waar lang over vergaderd is. Inmiddels hebben zich daar kraakpanden en reclamebureaus gevestigd.

Het fenomeen Nederland distributieland. Wat gaan wij in godsnaam distribueren straks? Blijven het moleculen of. Worden het eindelijk elektronen? Gaan we ons storten op wat er werkelijk gaande is, of blijven we extrapoleren vanuit wat we de afgelopen decennia gedaan hebben?

Heeft u ooit vanThe Pacific Railways gehoord? Die hadden ook niet door dat er nog zoiets als wegvervoer kwam, en ver-voer door de lucht. Nederland heeft ooit op tijd doorgehad dat het anders kon dan voorheen, toen we in de tijd van de VOC inzagen dat je via boten ontzettend goed handel kon voeren. Dat het niet te voet of per kameel hoefde, als je iets uit Azie wilde halen. Nog niet zo vreselijk lang geleden ontdekte meneer Plesman ook dat het handig was om een ander trans-portmiddel te gebruiken dan tot op dat moment gebruikelijk was.Tweemaal eerder heeft Nederland het voortouw genomen in de wereld. Het zou zo leuk zijn als we ook nu weer inzien dat er andere dingen zijn dan het van A naar B verplaatsen van bloemen, tulpen, tomaten en wat dies meer zij.

Tegelijk met deze dramatische veranderingen is er nog een hele andere trend gaande.We zijn aan het europeaniseren. Dat is natuurlijk al aan de orde geweest, er zijn circa 15 landen die meedoen aan de Europese Gemeenschap. Die 15 landen heb-ben elk gemiddeld 15 ministers van het belangniveau van de hier aanwezigen, dan hebben we 225 bewindslieden die dat geheel moeten besturen. Bewindslieden, die echter niets te zeggen hebben omdat ze te maken hebben met een Europarlement en een blik ambtenaren dat opengetrokken is om de zaak tegen te houden tot er nog maar een fractie aan creativi-teit over is.

Alles bij elkaar tellen we zo'n 15 a 20 miljoen ambtenaren in dit stuk van de wereld en een apparaat dat niet vooruit te branden is. Hoop niet op een serieuze beslissing. En dat in een wereld die steeds complexer aan het worden is. Wijers zelf refereerde er ook aan. Het probleem is dat je steeds machte-lozer wordt; het beslissingsproces zal anders moeten gaan plaatsvinden.

Wetgeving loopt per definitie achter. Degenen die de kleine lettertjes in de krant lezen, weten dat ik waanzinnige belan-genconflicten heb, verwikkeld ben in een ongelooflijke ver-menging van belangen in het loterijwezen. Ik heb zitting in het College vanToezicht op het loterijwezen, en daar zitten we dan te beslissen wat er mag in Nederland in het loterijwezen, terwijl ondergronds grote hoeveelheden vreselijk louche gok-spelletjes worden aangeboden. Op dit moment zijn die voor velen niet toegankelijk omdat ze de weg nog niet weten op Internet. Maar dit zal spoedig veranderen. De wetgeving loopt zo ontzettend achter bij de realiteit.

Copyright heb ik daarnet al genoemd in dit geheel. Financie-le transacties onttrekken zich in toenemende mate aan het zicht van de overheid, met name de fiscus. Als je wilt, kun je ieder willekeurig muziekstuk opvragen, downloaden, daar-voor betalen, of eerst betalen en dan downloaden. Dat zijn transacties die zich volledig aan de fiscus onttrekken. En dat kan zich binnen en buiten het land afspelen. Grenzen zijn inmiddels opgeheven.

Hoe wil je hierop toezicht houden, vroeg HansWijers zich af? Ik vraag het met hem. Het traditionele toezicht werkt niet meer. Er zijn andere besluitvormingsmechanismen nodig, waarbij waarschijnlijk toegewerkt wordt naar bepaalde standaards in de maatschappij, spelregels zeg maar, die op een lokale voet worden uitgevoerd. Er zullen ook andere sociale groeperingen komen. Nationaliteit speelt daarin een afnemende rol. Je krijgt interest groups, groeperingen die zich rond een bepaalde sport, een loterij, muziek of ander entertain-ment groeperen. Groepen die nieuws over boeken uitwisse-len, over films, of die spelletjes met elkaar spelen. Je kan straks gewoon bridgen over het net, en dan elkaar nog aankijken ook. Kijken of hij nou staat te sjoemelen, ja of nee. De technologie is aanwezig, het is alleen politiek nog niet "door-duwbaar" .

En dan niet te vergeten alle nieuwe groeperingen die gaan ontstaan, waar we nog niet aan kunnen denken. Ik denk dat dat ook de belangrijkste boodschap is die ik zou willen over-brengen. Er gaan zoveel nieuwe dingen gebeuren, en dan noem ik nu het netwerkfenomeen als een trend. Maar welke andere trends zijn al bezig voet aan de grond te krijgen in deze maatschappij, die we helemaal nog niet zien, waar we met onze deftigheid en onze pakken niet eens aan kunnen denken, omdat ze zich gewoon nog aan onze trendswaarne-ming onttrekken!

Terug naar het netwerk: hierin zullen natuurlijk door de geografische grens een heleboel aspecten wegvallen. Maar een trend zal ongetwijfeld blijven, je wilt elkaar nog steeds aanra-ken. Je wilt nog steeds iets met elkaar te maken hebben, dus behalve mondiale interessegroepen krijg je geografische inte-ressegroepen. Dat is de regionalisatie, die zal juist weer sterker worden. Freddie Heineken heeft daar zeven a acht jaar geleden zo'n leuke campagne aan besteed. Een campagne waar ik me heel erg in thuisvoelde. Natuurlijk zijn we een geheel met z'n allen, maar de kleine groepering, de kleine provincie zal blijven bestaan. Het woord economie komt uit-eindelijk toch af van het Griekse oikos, dat behalve "huis" ook "wijk" betekent. In het woordbeeld is zelfs nog een verband aanwijsbaar tussen de woorden wijk en oikos. De economie zal zich weer gaan terugtrekken tot dat stuk wat je kunt over-zien, waar je bij betrokken bent. En dat andere stuk zal zich onttrekken aan de verdere waarneming.

Identiteit in deze wereld? Nu onttrekken, of bepalen? Of ont-lenen mensen hun identiteit aan het aantal cilinders in de auto die voor de deur staat? Dat wordt steeds moeilijker, want die auto's gaan steeds meer op elkaar lijken. De producten die u koopt, die we met zijn allen kopen, gaan steeds meer op elkaar lijken. Geen wonder, ze komen allemaal van Blokker, de Hema, het Kruidvat of de Bodyshop. We lezen allemaal dezelf-de krant die met vrijwel dezelfde redactie is bezet. Het onder-scheidend vermogen in materieel opzicht zal afnemen, maar het onderscheidend vermogen qua software in de alleruitge-breidste zin van het woord, inclusief alle culturele en spiritu-ele inhoud, zal juist kunnen toenemen. Daar valt de limiet we g en ik denk dat we uit die waanzinni gevarieteit straks juist onze identiteit kunnen halen.

Een ding is zeker in de volgende eeuw, het zal niet worden zoals je denkt dat het wordt, laat staan zoals de modellen voorspellen, en ook niet zoals ik het voorspel.