Dus dat schort er aan de wereld
De 'Duinrede' waarmee de Club van Schiermonnikoog naar buiten is getreden, is hooggestemd en vaag.
door prof. drs. M.I. Snijders
En hier en daar ook een beetje griezelig, namelijk daar waar vernieuwing van morele waarden wordt gepredikt, op een manier alsof er de verbetering van de wereld uit kan voortkomen. Terwijl Iedereen die zo erudiet Is als de meeste leden van het gezelschap dat het stuk voortbracht, weet dat 'tussen droom en daad, wetten staan en praktische bezwaren.' Hetgeen, naar een actieprogramma vertaald, betekent dat het niet voldoende Is te vertellen hoe de mens dient te worden verbeterd, maar dat ook moet worden aangegeven met welke maatregelen je al dat denkt te bewerkstelligen. De advocaat, de oud-minister van financièn, de chef van een economische redactie. de crisismanager, de directeuren van respectievelijk een computerbedrijf. een efficiencybureau, een verhuurbedrijf, de televisiejournalist, de projectontwikkelaar, de baas van een koeriersdienst, de tv-producer en nog een tiental anderen. vonden elkaar vorig jaar zomer - op Schiennonnlkoog - In hun verontrusting dat velen geen zin in hun bestaan herkennen" "Onze relaties zijn vaak oppervlakkig of afwezig" en wij zijn het geven verleerd, omdat we het hebben overgedragen aan de collectiviteit. Het geven aan de medemens gaat nu via automatische inhouding op het loonstrookje. "Degene die vroeger een gunst ontving, gaat nu naar een anonieme instantie om een recht op te eisen." En: WIJ spreken over verworven rechten, maar hebben geen oog voor verzaakte verantwoordelijkheden". "Daarom zegt de Club te dromen - letterlijk -van een welwillend toeziende, wijze, coachende overheid. Die ondeugd bestraft en deugd bemoedigt". En de enige keer dat het woord 'politiek' voorkomt, staat er dat wij een ontwenningskuur moeten ondergaan op basis van een nieuw soort politiek denken.
Zweverig
Als u nu vindt dat dat allemaal weinig praktisch, sterk moralistisch, ja misschien zelfs wat zweverig klinkt, geef Ik u volkomen gelijk. Het eigenlijke manifest Is, alinea voor alinea, in de rest van de publicatie nog wet uitgewerkt, maar levert niet het beeld op van een nieuwe politieke stroming die zich opmaakt zich aan de Nederlandse kiezers te presenteren, evenmin van een beweging die de bestaande partijen tot nieuw clan wil stimuleren. De vergelijking, hier en daar gemaakt, met het begin van D'66 - toen inderdaad nog mèt komma - gaat dan ook niet op.
Al zeggen de Initiatiefnemers at ze nog niet weten of dat er misschien toch van komt. Jurriaan Kamp. degene die de Club bijeen heeft gebracht, wordt nu In staat gesteld zich twee jaar te wijden aan het verder uitbouwen van de eerste. Ideeën. Aan de basis daarvan ligt onder andere een mooie, gedragen redevoering van een Indiaans opperhoofd, die wijze dingen zegt over het milieu. Wel in 1854. Ook Is een beschouwing opgenomen over traditionele stammensamenlevingen en een kort relaas van hoe een groot bos ten onder ging aan speculatie door Wallstreet. Terug naar primitieve verhoudingen dus, toen alle mensen nog aardig voor elkaar waren? Naar de stam waarin het collectief voor leder Individu .zorgde - maar ook strenge beperkingen oplegde aan Individualisme? Als de succesvolle zakenlieden daar - soms - naar terugverlangen, zouden ze dat gevoel dan niet kunnen reserveren voor hun vakantie? Het Is redelijk eenvoudig om In de teksten van de Duinrede onvervalste platitudes aan te treffen, die diepzinnig aandoen. maar eigenlijk niets beweren. Zoals: de aarde heeft van nature ook geen grenzen. En: de competitie zal zich afspelen binnen het gemeenschappelijk besef dat het spel morgen ook nog gespeeld moet kunnen worden. Om nog maar niet te spreken van: dat de samenleving van morgen er volkomen anders uit zal zien dan onze huidige maatschappij.
Achterhaald
De Ideeën waar ik dan wel de vinger op kan leggen, zijn voor een deel behoorlijk achterhaald. Het CDA heeft al jaren geleden het concept van de 'terugtredende overheid' bedacht, al lukt het niet echt de aangekondigde deregulering ook In praktijk te brengen. En maatschappelijke solidariteit behoort tot het onvervreemdbaar gemeengoed van de sociaal-democraten wat overblijft is dat de groep uiting geeft aan onbehagen over de sfeer waarvan onze samenleving Is doortrokken, hetzelfde onbehagen dat de Partij van de Arbeid zo In verval heeft gebracht en dat ook daar kleine vernieuwingsbewegingen heeft doen ontstaan. een rond de voormalige staatssecretaris Jan Schaefer en een rond de voormalige minister en burgemeester van Rotterdam André van der Louw. Maar als je anno 1992 dat gevoel probeert te verwoorden en je nóemt niet eens dat uiterst verontrustende ver- schijnsel van exploderende etnische agressie, je kunt blijkbaar niets aan met de schaalvergroting - niet alleen Industrieel, maar ook maatschappelijk - die zich In Europa voltrekt, dan heb je je toch wel erg ver In de stilte teruggetrokken. Niet alleen fysiek, maar ook naar de geest. Want als we geen andere problemen waarnemen dan die, welke zich In ons eigen land voordoen. dan zullen we zelfs daarvoor onmogelijk oplossingen kunnen verzinnen. Als we de Bosniërs zouden kunnen uitleggen waarmee de 25 Schiergangers zich de afgelopen maanden hebben bezig gehouden, als we de Somaliërs dat zouden kunnen vertellen - geheid dat ze verheugd uitroepen: dus dát is, wat er aan de wereld schort!