Echte vrienden

Baron Sweder van Wijnbergen heeft zijn echte vrienden leren kennen. Als we het goed hebben begrepen uit de pers, kan hij binnenkort een topfunctie bij Shell, Akzo Nobel of ABN Amro tegemoet zien. Want in NRC Handelsblad van 27 september jl. konden we lezen dat Cor Herkströter, oud-topman van Shell, Cees van Lede, topman van Akzo Nobel en Rijkman Groenink, bestuurder van ABN Amro, hem in het weekeinde van zijn val een hart onder de riem staken: "jij bent iemand die onze taal spreekt, wij staan achter je. We willen dat je blijft." Het heeft niet geholpen. Topambtenaar Baron Sweder van Wijnbergen besloot zondagochtend 26 september om de eer aan zichzelf te houden. Organisaties blijven - verlichte - dictaturen. Deze les heeft ook Europees ambtenaar Paul van Buitenen geleerd: je mag schijnbaar alles, maar kunt in werkelijkheid weinig zeggen.

Stel dat Sweder van Wijnbergen binnenkort bij Shell Akzo Nobel of ABN Amro zit, dan zal dat ongetwijfeld een omwenteling in de top van het Nederlandse bedrijfsleven teweegbrengen. Het komt daar immers niet voor dat een bestuurder ongestraft kritiek op de hoogste baas uitspreekt. Neem bijvoorbeeld Getronics. In januari 1990, na drie maanden actieve dienst, vertrok bestuurder Ton aan de Stegge bij Getronics wegens een conflict met topman Risseeuw, zo stond er in de krant te lezen. De volgende dag greep Risseeuw hoogstpersoonlijk de telefoon om het lek binnen het bedrijf op te sporen. Cor Herkströter, zelf oud-topman van Shell, heeft er nooit een geheim van gemaakt dat Shell een in zichzelf gekeerde club van technocraten is. Dat heeft hij geweten. We moeten constateren dat Herkströter, tegen de bedrijfstraditie in, als oud-topman geen deel mocht uitmaken van de raad van commissarissen. Ook commissarissen jan Timmer en Floris Maljers hebben hun kritiek op het 'eigen' Philips met een galgenmaal moeten bekopen.

Meestal komen notoir expressieve types niet ver. Pierre Vinken, Frits Goldschmeding, Paul Fentener van Vlissingen, Eckard Wintzen en nu ook Roei Pieper, die het waagden zich kritisch uit te laten over de toppen van het Nederlandse bedrijfsleven, vind je, ondanks hun geweldige prestaties als bestuurder, niet terug in de commissarissen-gremia van deze bedrijven. Voorkomen is beter dan genezen, denkt men daar kennelijk.

Wetenschappers zijn al helemaal eng. Altijd maar weer de theorie laten prevaleren boven de praktijk. En de theorie is zonder uitzondering een streep door de rekening. De moedige aanstelling van de wetenschapper baron Sweder van Wijnbergen door de intellectueel Hans Wijers doet wat da betreft denken aan het aantrekken va wetenschapper Arie van der Zwan als topman van Vendex door Prof. dr. drs. Anton C.R. Dreesmann. "Die man heeft guts " sprak Anton. Tot Arie plotseling gelijk ha~: er moest gesaneerd worden bij Vendex. Maar - in theorie - gelijk hébben is nog iets anders dan - in de praktijk - gelijk krijgen. Intellectuelen zijn geen echte topmanagers, en omgekeerd.

Baron Sweder van Wijnbergen kan niet alleen een carrière aan de top van de overheid, maar ook van het bedrijfsleven - en zelfs van een van de door hem aangeprezen geprivatiseerde overheidsorganisaties - nu gevoeglijk vergeten. Hij belijdt wel het geloof van zijn vrienden, maar hun taal spreken doet hij in het geheel niet.