Eckart Wintzen - Eigenzinnig verwenner

Aan Eckart Wintzen is alles informeel: zijn kapsel (of beter gezegd zijn lange grijze wapperende haren), zijn kleding (een stropdas heeft hij al in geen twintig jaar omgehad), zijn kantoor in de bossen bij Zeist (een Californisch strandhotel is er niets bij) en vooral ook zijn managementfilosofie. Want hoe doe je dat, als jouw voor een tientje overgenomen ict-bedrijf groeit als kool en je geen zin hebt om de "managers te gaan managen"? Je begint gewoon nóg zo'n gezellig, efficiënt en klantvriendelijk bedrijfje door de zaak én de markt op te splitsen telkens als de magische grens van vijftig werknemers is bereikt. Wintzen wist zijn bedrijf BSO op die manier uit te bouwen tot een multinational met 10.000 man personeel, tot hij de boel in 1996 verkocht. In zijn recent uitgekomen boek Eckart's Notes doet hij op humoristische wijze zijn managementfilosofie uit de doeken.

Hoe komt u aan uw lef?

"Ik heb helemaal niet zoveel lef. Ik ben wel iemand die kansen ziet. Ik ben in 1976 voor mezelf begonnen omdat het moederbedrijf GTE alle vestigingen wilde sluiten, terwijl ik net twee jaar bezig was geweest om de boel aan de praat te krijgen. Ik zag de winstgevendheid écht om de hoek. Ik was al eerder elders voor een kwart aandeelhouder geweest, ik wist dus wat dat betekent. En het risico leek me te overzien. Als het mis was gegaan, had het me misschien een of twee ton gekost. Daar kom je weer bovenop. Al moet ik wel zeggen dat ik niet lang daarvoor nog tegen mijn vrouw had gezegd dat het toch zo lekker was dat ik geen aandeelhouder meer was, dat ik die zorgen niet meer had. Ik had me dus eigenlijk net neergelegd bij het idee loonslaaf te zijn."

Eckart Wintzen en loonslaaf, het klinkt niet als een duurzame combinatie.

"Na mijn jaren als werknemer bij Philips en de European Space Agency wist ik: zó wil ik het in ieder geval niet! De regeltjes, de hiërarchie, en vooral de botte bureaucratie. Daar heb ik erg onder geleden. Ik vind dat ook een belediging van de intelligentie van je medewerkers. En het komt de flexibiliteit bepaald niet ten goede. Laat je medewerkers naar eigen inzicht handelen en je weet zeker dat je betere resultaten krijgt."

Werkte dat ook in de opvoeding van uw kinderen?

"Dat pakt bij iedereen goed uit. Ik ging mijn kinderen echt niet vragen wanneer ze dat proefwerk nou hadden. Dat was hun verantwoordelijkheid. En verder: I'm here, als je me nodig hebt. Het geeft iedereen een veel fijner gevoel als je die vrijheid krijgt."

Veel mensen houden juist van zekerheid.  

"Onzin, je moet mensen gewoon vertrouwen geven. Waar zouden ze bang voor moeten zijn binnen hun bedrijf? Word je er soms neergeschoten of gegijzeld? Nee toch? Mensen zijn hooguit bang om gestraft te worden. Bedrijven roepen die angst zelf op. Dat komt doordat een werknemer die een fout maakt meteen gezien wordt als incompetent. Ik zie fouten als bron van wijsheid. Hoe word je anders ervaren als het niet door schade en schande is?"

"In Amerika is dat nog veel erger. Het lijkt daar allemaal zo relaxt en iedereen heeft er altijd een big smile op zijn gezicht, maar als je goed kijkt zie je pure angst in die ogen. En dat is ook logisch: in Amerika kun je 's ochtends nog een goede baan hebben en dezelfde middag werkloos thuis zitten."

Krijgt u die angst er weer uit als mensen voor u gaan werken?

"Dat lukt niet bij iedereen. Sommigen raken die angst nooit kwijt, misschien ook wel omdat dat er al door hun vader is ingeramd of door een vervelende meester in de klas. Ik heb dat ook gezien bij de overname van een Philips-onderdeel door mijn bedrijf BSO. Sommige mensen werden daar heel zenuwachtig van, andere voelden zich juist als een vis in het water. Die eerste groep bestond vooral uit de incompetente werknemers die zich daarvóór altijd verscholen achter de grote boom."

Wat hebt u zelf van uw ouders meegekregen?

"Vooral mijn gevoel voor kwaliteit. Als iets geen kwaliteit heeft, krijg ik daar echt pukkeltjes van. Mijn moeder had dat ook. Die kon ook volledig verontwaardigd naar de winkel teruggaan als iets niet helemaal in orde was. Ik zie me daar nog staan terwijl mijn moeder heel rustig - ze zou nooit haar stem verheffen - uitlegde dat zoiets echt niet kon."

"Ik houd van verwennen, kijk maar naar dit kantoor. Daarom ben ik ook een goede dienstverlener. Van een klant die niet tevreden is, kan ik echt wakker liggen. Dat is een leuk begin voor ondernemerschap."

Zat dat ondernemende in de familie?

"Mijn ouders waren allebei huisarts. Dat is ook een vorm van ondernemerschap. In die tijd moest je een praktijk kopen, daar kon je zo een tonnetje voor neerleggen. Dat ook mijn moeder huisarts was, was in die tijd best bijzonder. Ik was de enige in de klas die twee gepromoveerde ouders had."

Na het gymnasium ging u naar de universiteit. Waarom koos  u voor wis- en natuurkunde?

"Omdat ik daar heel goed in was, ik had een tien voor wiskunde op mijn examen. En proefjes doen met natuurkunde vond ik ook leuk. Verder realiseerde ik mij totaal niet wat ik daar verder mee zou kunnen. Ik heb het ook nooit afgemaakt, dat was me veel te moeilijk, daar had ik echt de concentratie niet voor. Ik ben iemand van de praktijk, achteraf had ik natuurlijk naar Delft gemoeten."

Spijt van uw keuze?

"Nee, ik ben toch blij dat ik wiskunde gedaan heb. Ik heb daar analytisch leren denken. In de wiskunde mag je overal aan twijfelen. Je maakt je eigen modellen en wat in het ene model waar is, hoeft dat in een ander model niet te zijn. De waarheid is relatief. Dus als in de corporate wereld fouten maken een zonde is, kan het in mijn wereld juist een fijn ding zijn. En verder heb ik gewoon heel veel lol gehad in mijn studententijd."

Lijkt u nog een beetje op die student?

"Ik ben veel en veel milder geworden. Toen ik een jaar of veertig, vijftig was, was het pezen, pezen, pezen en succes, succes, succes. Ook was ik niet bepaald vrij van arrogantie, al hoop ik dat anderen mij wel altijd als normaal mens zijn blijven zien. Maar zoals Kermit zei ‘it's not easy to be green', zo geldt ook dat het niet easy is om aan het hoofd van een bedrijf te staan. Er zijn duizenden mensen die iets van je verwachten en tegen je opkijken, want je bent toch de baas van hun baas. Ook al zit je daar helemaal niet op te wachten, doet dat wel wat met je."

"Ik ben als mens ook trefzekerder geworden met een duidelijke visie waar de wereld naartoe gaat. Je analyserende vermogen neemt toe. Ik geloof dat je dat wijsheid mag noemen."

Toch heeft u maar weinig navolging gekregen met uw celfilosofie.

"Dat interesseert me helemaal niet. Het is geen evangelie. Ik zeg alleen: kijk er eens naar, ik heb het zo gedaan en het werkt. Ik verwacht echt niet dat alle bedrijven ineens aan celdeling gaan doen. Maar de traditionele managementstijl is echt niet de enige succesvolle methode. Het gaat om je managementhouding. Het klinkt misschien een beetje softerig, maar dat is het zeker niet. Een mens heeft nu eenmaal gevoelens en dromen en angsten. Daar moet je als baas mee leren omgaan."

Tegenwoordig investeert u in 'groene' ondernemingen.

"Wat is groen? Ik zie alleen dat we onze bronnen veel te hard aan het opmaken zijn. Dan kun je zeggen: mensen houd eens op met verspillen, maar dan luistert er geen hond. Of je kunt mensen verleiden om hun welvaart op een andere manier te vieren. Met een minder grote claim op de aarde. Wat ik groen vind, is om alternatieven te zoeken die mensen ook fijn vinden."

"Greenwheels, een van de bedrijven waarin Ex'tent investeert, is daar een goed voorbeeld van. Waarom hebben mensen een auto? Omdat ze graag vanaf hun eigen huis in hun eigen kooi naar hun eindbestemming willen rijden. Persoonlijke mobiliteit. Maar daar hoef je geen eigen auto voor te hebben. Met ons leenautosysteem blijken gemiddeld elf mensen één auto te hebben. Moet je eens kijken wat je dan allemaal niet uitspaart aan productiekosten en parkeerruimte."

"Welvaart heeft alles te maken met de zintuigen: dingen moeten mooi zijn of goed klinken. Dat kan ook electronisch of virtueel. Is dat fijner dan in het echt? Nee, niet altijd, maar soms ook weer wel. Als ik hier mensen hijgend van zolder naar beneden zie komen nadat ze op de spelcomputer Wii een potje virtueel getennist hebben, dan zijn ze toch lekker bezig geweest? Dan heb je een gevoel van welvaart, zonder dat je daarvoor een heel tennisveld hoeft aan te leggen. Ik geloof in de aanmoediging van een immateriële economie. Dat was voor mij ook de reden om het Ex'pression College for Digital Arts op te starten in San Francisco."

Waarom staat die school niet in Nederland?

"Ondenkbaar! Zeker tien jaar geleden was men nog helemaal niet klaar voor particulier onderwijs. Het past ook niet in het onderwijssysteem hier. Onze school in San Francisco is 24 uur per dag, 7 dagen per week open. Je kunt zomaar ingeroosterd staan voor een workshop zaterdagnacht om 3 uur. Zo gaat dat namelijk in de echte wereld ook. Maar in Nederland is zoiets onhaalbaar. Het is ondenkbaar dat het Ministerie zou zeggen: je hebt nu bewezen dat je zo'n state-of-the-art opleiding op kunt zetten, ga het maar doen."

Vijf stellingen voor Eckart Wintzen

Die milieuactivisten kunnen beter gaan ondernemen

"Nee, je hebt allebei nodig. Soms moet je met een actie de krant halen om een knetterharde mededeling te kunnen doen. Daar heb je lef voor nodig. In die zin lijken activisten misschien wel een beetje op ondernemers."

Bureaucratie is een noodzakelijk kwaad

"Nee, daar ben ik het helemaal niet mee eens. Bestuur is een noodzakelijk iets, maar een bestuur in de vorm van een bureaucratie is dat niet. Bureaucratie is de stomst mogelijke laag tussen bestuur en uitvoering."

Wie jong en rechts is, heeft geen hart; wie oud en links is, heeft geen verstand.

"Dat heb ik altijd zo'n onzinuitspraak gevonden. Wat een lulkoek! Ik ben mijn hele leven betrokken geweest bij links, in die zin dat het om de mensen gaat die de meerderheid vormen maar de kleinste stem hebben."

Vrouwen hebben geen ambitie.

"Het tegendeel is waar. Ik heb vrouwen zien knokken voor dingen, waar kerels het allang hadden opgegeven. Vrouwen hebben zeker wel ambitie maar voelen zich niet thuis in een mannenmaatschappij. Vrouwen pakken dingen anders aan, dat noemen mannen incompetent."

Het is goed dat die Betuwelijn er nu eindelijk ligt.

"Al in 1995 riep ik dat we geen spoorlijn, maar fiber to the home moeten hebben. Wat denk je nou? Dat Amerikaanse en Aziatische grootinvesteerders zeggen: tjongejonge, die hebben de Betuwelijn en die rijdt helemaal van Rotterdam naar Duitsland. Of dat ze zeggen: die hebben ongelimiteerde bandbreedte voor iedereen, daar moeten we zijn?"