Eckart Wintzen en zijn digitale discipelen

Ex’pression is de weinig bescheiden naam die Eckart Wintzen het door hem opgerichte opleidingsinstuut in Emeryville, San Francisco gaf. Maar misschien is die trots ook wel terecht: zijn school stoomt jaarlijks eerste klas special effects-experts klaar. Zijn leerlingen werken samen met de top van de Amerikaanse geluid- en beeldontwerpers. Een bezoek aan ‘het hart van het digitale universum’.

Op het eerste gezicht lijkt het een beetje een backwater – in elk geval voor niet-ingewijden. Emeryville. Het ligt in de San Francisco Bay Area, maar in reisgidsen over dit gebied zul je de naam niet aantreffen. En als je er rondwandelt snap je waarom: er is niets te zien, niets te beleven. Tenminste, niet voor toeristen. De spannendste sight is de gloednieuwe en razend succesvolle vestiging van Ikea, de eerste in noordelijk Californië. Maar vanuit een ander oogpunt bezien, ligt Emeryville op het kruispunt van de wereld.

Zo denkt tenminste Peter Laanen erover. Laanen (1946, geboren en getogen in Rotterdam) was in het verleden onder meer directeur van Arcade Duitsland, president van Inter Football, mede-oprichter van softwarehuis Multi Function Computers en voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Base- en Softbal Bond. Thans is hij algemeen directeur (Chief Executive Officer) van het Ex’pression Center For New Media: een opleidingsinstituut dat jongensdromen (en in toenemende name ook meisjesdro- men) doet uitkomen.

Bij Ex’pression kun je namelijk leren hoe je de special effects van, pakweg, The Matrix II nóg spectaculairder kunt maken dan die van zijn voorganger, en hoe je Toy Story VIII de overtreffende trap op animatiegebied kunt laten worden. Of hoe je een perfect live-concert van de Red Hot Chilli Peppers mixt, dan wel de nieuwe dvd van de artiest die eindelijk weer Prince heet produceert volgens de criteria van 5.1 surround sound. Bij Ex’pression leer je het laatste op het gebied van beeld of geluid en na de opleiding kun je – afhankelijk van je talent – aan de slag in Hollywood, een beroemde muziekstudio, of toch op zijn minst als driedimensionaal ontwerper bij een architectenbureau.

Emeryville is de ideale locatie voor een dergelijk opleidingsinstituut, vertelt Laanen. ‘We zitten hier letterlijk op het kruispunt van een keur aan vooraanstaande digitale- en dotcom-company’s. Aan de overkant van de baai, in San Francisco, is het Presidio, een voormalig legercomplex dat net door LucasFilm is overgenomen. LucasFilm zelf – producent van megasuccessen als de Star Wars- en Indiana Jones-films – zit nu nog ten noorden van de Golden Gate Bridge in Marin County. Hier vlakbij in Berkeley liggen de Tippett-studio’s die oorspronkelijk bij LucasFilm vandaan komen. Ze hebben met hun animaties Oscars gewonnen voor The Return of the Jedi en Jurassic Park, met Paul Verhoeven samengewerkt in Robocop en met Jan de Bont in The Haunting. In Alameda zit Manex, dat de digitale effecten verzorgde voor The Matrix en met hun Oscar daarvoor LucasFilm aftroefde. Kijk je verder om je heen dan zie je de geluidsstudio’s van The Plant, het animatiebedrijf van Steve Jobs Pixar, Yahoo!, Wired Magazine, Sun Microsystems, Adobe, SGI (Silicon Graphics), Apple, Oracle, Sybase, Fantasy Records, Lucent Technologies… En wat zuidelijker natuurlijk Hollywood. Echt, we leven hier in het hart van het digitale universum. Voor een school als de onze, met studierichtingen in digital visual media en sound arts, is dit een Mekka.’

Ex’pression is wereldwijd gezien een unieke, eigenzinnige opleiding. De founding father ervan is dan ook een tamelijk unieke en eigenzinnige figuur: Eckart Wintzen, de man die ooit startte als computerprogrammeur, het softwarebedrijf BSO begon, dat vervolgens voor veel geld aan Philips verkocht en in 1996 het management-investeringsbedrijf Ex’tent (Ex’= Eck’s = Eckarts) oprichtte. Ex’tent investeert per definitie in enigszins onconventionele, innovatieve projecten. In het natuurzuivere Ben & Jerry’s-ijs bijvoorbeeld, of het witte-fietsenplan-voor-vierwielers Green- wheels, de alternatieve touroperator Multatuli Travel en het tijdschrift voor ‘vleesverlaters’ Sla! Op het eerste gezicht lijkt Ex’pression (jawel, weer die naamsverwijzing) een beetje een vreemde eend in de bijt van Wintzens investeringsactiviteiten. Maar alleen op het eerste gezicht. Op de website van de mediaschool (http://www.xnewmedia.com) legt de zakenman met de hippie-verschijning het nog eens uit. Investeren in de digitalisering van de wereld, is naar zijn overtuiging een vorm van milieu-activisme. Een van de ernstigste bedreigingen van onze planeet is immers de geweldige overconsumptie van de natuurlijke hulpbronnen, met name de verbranding van fossiele brandstoffen, zoals die worden gebruik bij het transport van goederen. Welnu, in de toekomstige digitale economie zal dat veel minder nodig zijn. Naarmate internetverbindingen en andere digitale faciliteiten beter en sneller worden, zullen we voor een hoop dingen niet meer de deur uit hoeven. Niet alleen kun je van alles via internet bestellen, maar via camera en beeldscherm ook bij elkaar op ‘bezoek’. En als de driedimensionale- en surround-technieken verder zijn ontwikkeld, hoef je straks niet meer naar Afrika op safari, maar loop je virtueel tussen de leeuwen en tijgers in je eigen woonkamer. Beter voor het milieu en je eigen gezondheid. In de woorden van Eckart Wintzen: hoe meer we leren elektronen de wereld rond te sturen, in plaats van atomen, hoe dichter we komen bij een verantwoordelijke, duurzame levensstijl.

De geschiedenis van Ex’pression gaat terug tot januari 1997, toen Wintzen werd uitgenodigd op een congres in Santa Barbara, waar werd gesproken over het opzetten van een school in nieuwe media. Op dat congres ontmoette hij Gary Platt, een gewezen producent en geluidsman, die onder ander had gewerkt voor Bon Jovi. King Crimson en The Cult, maar ook voor Pepsi en McDonald’s. De laatste tien jaar was Platt senior vice-president geweest op een mediaschool in Orlando, waarvoor hij het leerplan schreef. Wintzen en Platt gingen werken aan een businessplan, dat uit de aard van beider achtergrond echter een nogal idealistische invalshoek had. Dus werd in 1998 Laanen bij het project gehaald. Laanen: ‘Oorspronkelijk had ik een contract om tot eind 1998 bij de school betrokken te blijven. Ik zou het geheel helpen opzetten en zaken als de licenties regelen. Maar het lukte ons niet een zakelijk ingestelde directeur te vinden. De kandidaten werden allemaal afgetest en toen vroeg Gary of ik wilde blijven.’ Laanen had de jaren daarvoor bij Arcade gewerkt in Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland. ‘Nou, als je denkt dat de bureaucratie in Duitsland groot is, dan moet je hier eens komen! In Californië is die werkelijk geweldig. Je hebt hier bijvoorbeeld zoiets als spijkervergunningen, die voorschrijven dat een spijker een bepaalde lengte en hardheid heeft, om ervoor te zorgen dat hij in geval van een aardbeving in de muur blijft zitten. Zodra je een gebouw gaat verbouwen moeten alle invalidenvoorzieningen worden herzien, omdat dat nieuwe wetgeving is geworden. Daarom zie je bij ons buiten overal op- en afritten voor rolstoelen. Zelfs de handrailing moet een bepaalde millimeterbreedte hebben. We hebben er geloof ik nog een derde millimeter af moeten vijlen. Het was al met al een gigantisch proces om alles tot stand te laten komen.’

Het witte gebouw waarin Ex’pression is gehuisvest, ziet er van de buitenkant nogal nondescript uit, zoals het een pand betaamt waarin het draait om geluidsgolven, lichtpunten op beeldschermen en grote hoeveelheden enen en nullen. Maar de binnenkant, met zijn in de ‘clubkleuren’ paars, rood en geel geschilderde wanden, oogt spectaculair. Digitale en analoge Studer-geluidsapparatuur, Tascam-recorders, Meyer- luidsprekers, een super professionele Avid Media Illusion Digital Visual Editor, Softimage digitale visuele werkstations, drie manshoge Sillicon Graphics Unix computers die uit pure trots in een vitrine zijn gezet, Apple Power-pc’s, een blue screen-faciliteit waar live-beelden uit de werkelijkheid kunnen worden geplukt en in animaties geplakt, in het kader van special effects… Kortom, aan de techniek zal het niet liggen. Wintzen heeft dan ook zo’n 29 miljoen dollar in het project gestoken.

De tuition fee, het schoolgeld, dat Ex’pression in rekening brengt, is dan ook niet gering. Laanen: ‘Onze tarieven zijn 30.800 dollar voor de cursus digitale visuele media en 28.800 voor sound arts. Dat lijkt veel, maar is het niet, want in de Verenigde Staten zijn studenten gewend 15.000 dollar te betalen voor een jaar College. Maar zo’n College-opleiding duurt vier jaar, wat neerkomt op 60.000 dollar. Als je dat verrekent zitten wij, met een normale student die minimaal 30.000 dollar gaat verdienen, na vier jaar al bijna 150.000 dollar in de plus. Wij geven namelijk total immersion education, zeg maar een soort hogedruk-onderwijs, waarbij wij in veertien maanden zoveel uren persen dat je in die periode een BA-titel kunt halen, vergelijkbaar met het vroegere Nederlandse Kandidaats. We hebben drie uur per dag les en zes uur per dag hands-on, zeg maar practicum. De meeste studenten werken hier echter wel 60, 70 uur per week. We hebben twee kleine vakanties: Kerstmis en een voorjaarsvakantie en dan heb je het gehad.’

Dat klinkt bijna onmenselijk, maar dat is het niet, aldus Laanen. ‘Mensen die van muziek houden, of van het maken van animaties, zitten thuis ook dag en nacht te emmeren. Kijk maar naar internet, daar zijn mensen verslaafd aan. Dan kunnen ze net zo goed hier zitten en een gestructureerde opleiding volgen die een diploma oplevert. In de praktijk blijken de verdiensten van onze afgestudeerden overigens een stuk hoger uit te vallen van de 30.000 dollar bruto per jaar waar we – ook in onze brochure – van uit zijn gegaan. Na twee lichtingen afgestudeerden, blijkt dat ze minimaal 38.000 dollar gaan verdienen, maar er zijn er ook die met 60.000 beginnen. Vooral met het maken van animaties voor websites van dotcom-bedrijven wordt veel geld verdiend.’

De Californische wet bepaalt dat 85 procent van alle Ex’pression-studenten binnen een half jaar een baan moet hebben gevonden. Aan die eis is tot dusver moeiteloos voldaan. Er zijn twee placement-specialisten in dienst, die stageplaatsen voor studenten regelen, en hen helpen bij het vinden van een baan. En ook als dat gelukt is, kunnen oud-studenten altijd op hun oude school terugvallen. Er is zeven dagen per week een 24-uurs hotline, waarop men altijd een beroep kan doen. ‘Stel, je bent bezig het geluid te verzorgen voor een live-concert, in ineens heb je een black-out. Je weet niet meer waar dat ene knopje zit of zoiets. Dan kun je ons altijd bellen. Dat is onze nazorg.’

Ex’pression krijgt elke twee maanden een nieuwe lichting studenten binnen en heeft dus ook zes keer per jaar diploma-uitreiking, zes keer per jaar een open dag, enzovoort. Deze spreiding over het jaar, heeft onder andere een veel geleidelijker bediening van de arbeidsmarkt ten gevolg, dan het conventionele school- jaarsysteem. Laanen: ‘We zijn heel sterk praktijkgericht, dus gericht op de arbeidsmarkt. Nee, niet iedereen haalt Hollywood, maar er zijn genoeg alternatieven. Je kunt bij een architectenbureau gaan werken op het terrein van 3D-modelling of bij een game-bureau om spelletjes te ontwerpen. Alles wat met grafisch werk, modelling of animatie te maken heeft, kunnen onze studenten aan. Het hoeft niet per se allemaal speelfilmkwaliteit te zijn. Neem de Poké- mon-cartoons. Die zijn, als je het niveau vergelijkt dat wij hier hanteren, vrij zwak. Dat komt omdat ze elke dag opnieuw moeten worden geproduceerd. Maar klaarblijkbaar is het niveau hoog genoeg om kinderen te kunnen plezieren.’

Wat onze sound arts-richting betreft: 5.1 surround sound, oftewel het echte bioscoopgeluid, is enorm in opkomst. In Amerika heeft bijna iedereen zijn home theater, waarbij je vijf surround-luidsprekers hebt, plus een subwoofer en een groot beeldscherm. Vandaar de term 5.1. Nu de dvd in opkomst is, zal dat de nieuwe standaard worden. Ask Jeeves wil met ons samenwerken op geluidsgebied, zodat je van hen in de toekomst via internet mondelinge antwoorden op vragen kunt krijgen. Door de breedband wordt dat allemaal mogelijk. We werken ook samen met Beatnik, waarmee je via internet songs kunt remixen. Onze studenten beheersen dvd-authoring: ze kunnen voor elke filmstudio werken, maar ook voor dotcom-bedrijven.’

Zestig procent van de Ex’pression-studenten volgt de richting sound arts, veertig procent de richting digitale media. ‘Dat heeft veel te maken met het feit dat je met geluid veel meer thuis kunt doen,’ aldus Laanen. ‘Voor beeld heb je veel duurdere computers nodig. En Maya, de standaardsoftware die wij gebruiken en die ook bij Pixar, Lucas en Tippets wordt gebruikt, kost per seat tien- tot vijftienduizend dollar. Dat schaf je niet even aan.’

We maken een wandeling door het pand. Alle ‘klaslokalen’ – studio’s is een beter woord – zijn voorzien van smalle ramen met uitzicht op de gang, zodat we de activiteiten van de studenten kunnen waarnemen zonder hen te storen.‘Hier is het Apple-lab, daar begint alles,’ aldus Laanen. Het Apple-lab blijkt een grote ruimte met een stuk of vijfentwintig beeldschermen met mensen erachter en een groot powerpoint-scherm. De instructeur kan via zijn eigen scherm in de schermen van alle studenten kijken, of juist zijn scherm naar dat van alle studenten brengen. Laanen: ‘In dit lab blijven ze twee maanden. Gedurende die periode brengen we de studenten helemaal up to speed. De een heeft veel computerkennis, de ander niet, dat wordt gelijkgetrokken. Digital visual media en sound arts volgen die aanvangsopleiding gezamenlijk. In die periode leren ze te werken met digitale camera’s, een kleine film te maken naar een gegeven script, werken met powerpoint en photoshop. Vervolgens worden ze in teams samengebracht en geven na twee maanden een gezamenlijke presentatie. Daarna gaan ze naar hun discipline.

Wij werken in principe net als de maatschappij waarin onze studenten straks terecht zullen komen, namelijk 24 uur per dag. De lessen zijn weliswaar overdag, maar de lab time kan heel goed van twaalf uur ’s nachts tot zes uur ’s ochtends zijn. Ze moeten hier dus hard werken. De labs zijn ook in de weekends 24 uur open, als de studenten huiswerk willen doen of zaken willen inhalen.’

We wandelen door naar het NT-lab, waar studenten twee- en driedimensionale modeling leren. Op beeldschermen zijn ingescande tekeningen te zien. ‘Deze mensen hebben waarschijnlijk gisteren een naaktmodel getekend,’ wijst Laanen. ‘Het is niet voldoende dat je met een computer overweg kunt. Als jij niet goed weet hoe dimensies zijn, hoe belichting valt, hoe iemand eruit ziet, dan kun je niet mee. Dan kun je technisch wel iets maken, maar een animatie moet ook levensecht zijn. Iemand die zwaar is, moet ook zwaar lopen, om maar wat te noemen.’

Volgende halte is de Meyer Sound Performance Hall. ‘Die benaming geeft al aan dat we zwaar gesponsord worden,’ aldus Laanen. ‘Meyer is en van de grootste leveranciers van live sound. Ze leveren bijvoorbeeld de geluidsapparatuur voor het Montreux Jazz Festival en waarschijnlijk ook het North Sea Jazz Festival. In dit theater doen we van alles. Verder hebben we hier een blue screen. Dat zie je altijd bij de weerberichten op het journaal. In ons geval is het een green screen omdat wij geen blauw in onze clubkleuren hebben. In dit theater kunnen 250 mensen zitten en het is uitgevoerd het alle faciliteiten die je ook in een gewoon theater aantreft, compleet met 5.1 surround sound installatie.’

Het geheim van 5.1 zit hem in het mixen, aldus Laanen. ‘Dat moet nog ontwikkeld worden, en soms zie je daar gekke dingen mee gebeuren, omdat geluidstechnici het niet kunnen laten met de unieke mogelijkheden te experimenteren. Dan kan het gebeuren dat je Mick Jagger voor je ziet staan, maar zijn stem achter je hoort. Of dat je Brian May heen en weer ziet lopen over het podium, maar zijn gitaargeluid van alle kanten hoort komen. Dat is natuurlijk onzin, meer je hebt ook de keuze uit een keur van zinnige oplossingen. Je kunt zo mixen dat je middenin de band lijkt te staan, of een live concert zo dat je je middenin het publiek bevindt. Er is heel leuk mee te spelen.’

Om aan te geven hoe professioneel Ex’pression is, vertelt Laanen dat nog niet zo lang geleden op het instituut het Michael Jackson-album Thriller in 5.1 werd geremixt. ‘Dat werd gedaan door Bob Margouleff, een producer die in 1966 met Star Trek is begonnen. Maar het mooie was: hij werd bij die remix bijgestaan door onze studenten. Dat is altijd een voorwaarde als wij mensen van buitenaf uitnodigen: onze studenten moeten met ze kunnen samenwerken, zodat ze ervan kunnen leren. Thriller is nu in 5.1-versie terug bij de heer Jackson. Zijn broer Jermaine is hier nog langs geweest om de effecten wat aan te scherpen, en als het goed gaat wordt het album straks in 5.1 uitgebracht op dvd. Bij Thriller is dat prachtig. Die deur die opengaat, die honden die blaffen. Dat kan allemaal dankzij 5.1 achter je gebeuren en dat geeft letterlijk geheel nieuwe dimensies.’

In de volgende lesstudio die we langslopen, ligt een van de studenten, klaarblijkelijk volstrekt uitgeteld, met zijn hoofd op zijn bureau te slapen. ‘Je ziet studenten in de loop van een maand, op weg naar een test, naar een piek toe werken en soms helemaal over de rooie gaan. Dan staan ze bijna op instorten. Maar als ze dan geslaagd zijn, is daar die geweldige voldoening. Yes man, life is good! We leveren heel goede studenten en dat werpt inmiddels zijn vruchten af: veel fabrikanten leveren ons gratis of tegen sterk gereduceerde prijzen. Hier zijn jongens die over twee maanden afstuderen en nu bezig zijn aan hun eind-reel: de band die ze maken om straks op te sturen naar bedrijven waar ze willen werken. Vanouds gebeurt het vaak dat mensen mooie banden met prachtige beelden maken, maar daar een geluid onder hebben staan als van een oud cassettebandje. We leren ze dat ze ook goed geluid bij hun band moeten hebben omdat dat heel veel impact heeft. Dat doen ze hier in deze ruimte.’

We ontmoeten Marc Rosenberg, leider van het audiovisuele midiprogramma. Hij en een groepje studenten zijn het geluid aan het monteren bij de science fictionfilm. ‘Deze film gaat worden uitgezonden via Sci-Fi Channel,’ vertelt Rosenberg. ‘Er werken veel grote filmmakers voor die zender, dus we zijn vereerd dat onze studenten werken aan een echte high profile film. Deze jongen nemen alle audio op: de muziek, de dialogen, de geluidseffecten, alles. Echt fantastisch. Ze hebben straks niet allen een diploma om te laten zien, maar ook een band met een film waaraan ze hebben gewerkt. Zoals ze ook met dvd’s en cd’s de deur uit gaan. Onze studenten produceren echte albums, bijvoorbeeld voor lokale artiesten. Ze werken momenteel bijvoorbeeld met de keyboardspeler van The Grateful Dead en The Tubes.’

Rosenberg ratelt enthousiast verder. In de post production-ruimte kregen we een telefoontje van Skywalker, de studio van George Lucas. Het was Gary Rydstrom, ’s werelds meest toonaangevende sound de- signer. Hij heeft Star Wars gemaakt, A Bug’s Life, Saving Private Ryan, noem maar op. Hij belde op dat hij met onze studenten wil samenwerken, dus wij zijn nu aan het bekijken hoe wij hun editors, enigineers en mixers hier kunnen krijgen om voor de studenten te spreken, en hoe wij onze studenten daar kunnen laten rondkijken.’

Verderop in het gebouw lopen we Xander Richaers tegen het lijf, de eerste Nederlandse student van Ex’pression. Richaers (25) knapte af op de Heao, ging reizen, had een reeks baantjes en hoorde op een dag ‘erg goede verhalen’ over de school in Emeryville. Een telefoongesprek met Laanen en een bezoek aan de Bay Area overtuigden hem. Nu volgt hij de opleiding sound arts. Richaers: ‘Ik ben altijd met muziek bezig geweest en zocht naar een brede professionele basis. In Nederland is op dat gebied weinig aanwezig. De faciliteiten, de mensen en de plek gaven uiteindelijk de doorslag om hier naartoe te gaan. Ik straks heel veel mogelijkheden om in Nederland aan de slag te gaan. Zaken als 5.1 en dvd die je hier leert, staan in Nederland nog in de kinderschoenen. De techniek en de informatietechnologie lopen hier behoorlijk voor. Op een andere school zou je waarschijnlijk pas na een halfjaar de studio ingaan en hier doe je dat de tweede dag al. Je past alle kennis meteen toe en daar pik je het meest van op. Als ik goed hard blijf doorwerken ben ik volgend jaar in maart klaar. Het is hard werken hier. Voor eten en slapen moet je tijd vrijmaken in je agenda. Maar het geeft ook een hoop energie. Als ik op maandag wakker word heb ik weer ontzettende zin om aan de slag te gaan.’

Naast digital visual media en sound arts gaat Ex’pression vanaf deze zomer nog een derde studierichting verzorgen. Deze wordt totaal op het internet gericht. Voor die opleiding is enorme belangstelling. In de toekomst zal datzelfde internet ook door Ex’pression gebruikt worden om de opleiding te geven die nu alleen nog maar in Emeryville kan worden gevolgd. Dan zal de ‘elektronen in plaats van atomen’-filosofie van Eckart Wintzen een stap verder in praktijk zijn gebracht. Al zullen er, ten gevolge van dat leren-op-afstand en in je eigen tempo, wellicht ook dingen verloren gaan. Laanen: ‘Je ziet hier soms mensen binnenkomen die al hun schepen achter zich hebben verbrand. Dat komt hier in Amerika vaker voor dan in Nederland: mensen die hun auto verkopen, een tweede hypotheek op hun huis nemen, en opnieuw beginnen. De oudste student was hier 53, net zo oud als ik. In deze business maakt leeftijd niet zoveel uit. We hebben een day trader gehad die gek werd van zijn leven, en een drugsverslaafde die hier afkickte. We zijn geen hervormers of priesters, maar door de intensiteit van de opleiding verandert je leven. Het is ongelooflijk te zien hoe mensen hier in veertien maanden totaal kunnen veranderen.’