Economen congres groningen

Het automatiseringsbedrijf BSO groeide onder Eckart Wintzen's leiding van een eenmanszaak tot een multinational met 10.000 werknemers. Dit jaar is zijn boek Eckart's Notes verschenen. Op zeer humoristische wijze beschrijft hij daarin diepgaand zijn inspirerende managementstijl en ondernemingsstructuur. De heer Wintzen oppert het plan belasting op werknemers te verlagen en de exploitatie van aardse bronnen te gaan belasten. Met zijn huidige bedrijf Ex'tent is investeert hij en bedrijven, die de begeerte naar welvaart vervullen, maar minder grote schade aan onze planeet toebrengen.

Het thema van het congres is economische groei. Hoe kijkt u aan tegen deze drang in onze samenleving?

"Wat halen wij uit het bruto nationaal product vergroten? Wij halen meer stenen uit de grond, maken er meer producten van en gooien meer producten weg. Het is onderdeel van het mechanisme dat wij als westerse markteconomie op de wereld gezet hebben. Jullie zijn economen; jullie vakgenoten van vroeger en nu zijn eigenlijk de oorzaak van alle ellende op de wereld."

Hoe zou u de economie willen aanpassen?

 "De Club van Rome heeft in 1973 al gezegd dat je op een statische planeet niet kan blijven groeien. Ik weet niet hoeveel wiskundekennis jullie hebben, maar zelfs met lagere school kan je dat nog berekenen! En wij blijven maar gewoon economie studeren en zeggen dat het bruto nationaal product moet groeien met minstens 3%."

"Maar jullie zitten natuurlijk niet te wachten op dit soort gesprekken. Jullie zijn van een feestcongres en wachten niet op een misantroop die zegt: "Misschien is het helemaal niet zo nuttig om te blijven groeien en zeker niet op de manier waarop wij nu aan het doen zijn". Anderzijds heb ik een bedrijf in het leven geroepen dat met 20% per jaar groeide 20 jaar lang."

"De Betuwelijn vind ik een heel mooi voorbeeld van het niet buiten de box kunnen denken. Als de economie op de reguliere manier groeit met 1%, dan neemt de mobiliteitsdrang met 1,5% toe. Dit is een wetmatigheid die wij hebben waargenomen de afgelopen jaren. Als wij de economie met 3% willen laten groeien, groeit dus de mobiliteitsvraag met 4,5%. Zo blijven wij doorgaan en eindigen uiteindelijk met heel Nederland onder het asfalt."

"Als je Nederland economisch wilt laten groeien, groei dan in kenniseconomie. Kennis is in principe fluide; niks. De aarde kan daar een ongelimiteerde hoeveelheid van hebben, daar gaat hij niet kapot van. Kennis vloeit niet over asfalt, niet over rails en reist niet met het vliegtuig. Kennis is fluide, dat gaat door persoonlijk contact en dat kan ook elektronisch. Het kan zelfs elektronisch gegenereerd worden, vastgelegd en uitgewisseld worden."

"In de tijd dat ik in de Raad van Verkeer en Waterstaat zat, had de minister bij de Raad neergelegd: Wij moeten de groei in de vraag naar mobiliteit tegemoet komen, dat wordt van mij als minister verwacht. Ik denk dan: ‘Lieve Minister, zou het niet wat zijn om iets te doen aan de vraag, in plaats van er simpelweg aan tegemoet te komen? Dus kunnen wij niet elektronisch een boel doen (....) en zo de mobiliteit naar beneden jassen?' In die tijd was telefonie ook nog bij ons ondergebracht, dus was mijn advies aan de minister: Kijk nou eens, als je al die modaliteiten: wegverkeer, railverkeer, waterverkeer, vliegverkeer en elektronisch verkeer in één bak gooit en je gaat opnieuw husselen. Kijk dan eens of je niet efficiënter met aardse bronnen om kunt gaan, om je groei te faciliteren? Dan betekent een economische groei van 1% misschien wel een mobiliteitsgroei van 0,5%, of misschien wel van -0,5%. Dan gaan we naar een andere economie toe en dat is een Kenniseconomie. En over wat voor weg gaat die? Die gaat over de elektronische weg. Die gaat niet over asfalt."

"Waarom noemen wij het trouwens welvaart waar wij naar op zoek zijn? Waarom niet een meer menselijke naam en noemen het welbevinden, welzijn, of geluk? Geld maakt niet gelukkig, dat wisten wij al. Dat geluk op een heel andere plek te vinden is dat weten wij ook, maar wij doen er niets mee."

"Als wij traditioneel door blijven gaan met het vervullen van dit geluksgevoel, door een verhoging van de welvaart, dan eindigen wij bij de enige zin van de Club van Rome waar eigenlijk iedereen het mee eens is: ‘we kunnen dit niet vol houden'. De enige vraag is of wij al dicht bij de grens zijn. Al Gore heeft inmiddels aan het grote volk duidelijk gemaakt dat wij tegen de grens oplopen."

"Kijk, werkelijk geluk vind je niet in materie. Dat is natuurlijk heel, heel diep bij iedereen bekend. Ouders van een écht ziek kind, multi-multi-multi-miljonair, zouden bereid zijn alle multi's in te leveren om hun kind weer gezond te krijgen. Geluk is een heel ander stuk van je hersens en daar ga ik niet aan zitten, dat is meer missionarissenwerk, dat is spiritueel werk. Maar voor het economische werk denk ik dat je groei een andere richting zou kunnen geven." 

Zou het nog mogelijk zijn om een écht duurzame samenleving te creëren?

"De menselijke samenleving is 80.000 jaar lang duurzaam geweest. Hij is pas de laatste -pak weg -100 jaar niet meer duurzaam. Het uitbreiden van IT-toepassingen in Nederland zou eigenlijk een tijdelijke stap moeten zijn in de reis naar een duurzame samenleving. Een tussenstap. Want ook dit houdt de planeet niet vol."

"Afgezien van het feit dat de Club van Rome een iets te vroege datum heeft neergelegd, begint het nu toch duidelijk te worden dat wij bij het eind van onze verstookbare fossiele voorraden aangekomen zijn. Alle oliemaatschappijen lopen te schummelen met hun voorraden en dat heeft alles te maken met het feit dat zij die niet meer kunnen vinden. Al vergeet je de CO2 problematiek, dan nog komen wij aan het eind van onze resources. Wij moeten eigenlijk de bevolkingsgroei stoppen en er komen alleen maar meer mensen bij; meer mensen die ook onze, dus meer welstand willen. Er zijn er nu bijna 2 miljard in Azië. Die willen gewoon naar het Europees-Amerikaanse niveau: wolkenkrabbers, iedereen een auto, vette ijskasten, veel vlees eten, wat 10x inefficiënter is dan plantaardig voedsel, grote televisie en een tweede auto voor de vrouw, met parkeerplaats uiteraard."

"Dat kan niet! Het is er gewoon niet. HET-IS-ER-NIET! Wij kunnen nu nog de komende vijf, maximaal tien jaar spelen dat het er wel is."

Welke rol is weggelegd voor bedrijven om duurzaamheid te bevorderen?

"Je hebt het dan in eerste plaats over energie, ze moeten serieus naar alternatieve energiebronnen gaan zoeken. Niet maar 1% in een vaag research project stoppen. Er valt genoeg zonne-energie op de aarde. Easy, easy, easy, om heel de aarde te voorzien, maar je moet natuurlijk wel de technologie gaan verfijnen. Want voorlopig is de technologie in zicht maar nog niet toegepast."

"Weet je wat het is? Wij zijn als mensen nog steeds in een tamelijk primitief stadium, ondanks al onze intelligentie. Wij nemen nog steeds pas echt maatregelen als het gevaar direct in zicht is, of ons direct bedreigt. Wij kunnen ons niet voorstellen dat wij hier gewoon een GI-GAN-TISCH grote ramp over onszelf aan het afroepen zijn en gaan gewoon door!"

"Ja, wat jullie eraan moeten doen, dat weet ik niet. Je er vooral in verdiepen en je bewust worden. Je BE-WUST worden van dit stuk van de menselijke psychologie, dat wij als mens en maatschappij geen maatregelen nemen tegen gevaren die wij niet echt in de ogen kijken."