Eenvoud

Heeft u ook altijd zo'n moeite om niet te geeuwen bij de troonrede? Eigenlijk heel gek, heel belangrijk, maar toch in zo vreselijk slaapverwekkende taal. Ik citeer maar eventjes: "Zowel om principiële redenen - de politiek dichter bij de burger - als om praktische redenen - het moet doelmatiger - wil de regering tal van taken decentraliseren. Rijk, provincies en gemeenten hebben dat samen ter hand genomen..."

Bij zo'n zin begin ik dan ook meteen weg te dromen. Bizarre beelden doemen voor mij op als "het" Rijk, "de" provincies en "de" gemeenten dit samen ter hand gaan nemen. Dat zijn samen 500.000 mensen. Gaan die dan een commissie benoemen? Met subcommissies? Welke gemeenten mogen meepraten en welke functionarissen gaan dit voorbereiden. Samen? Met z'n allen?

Dat wordt toch een gebed zonder end. Want realiseert u zich wel, Majesteit, dat de belangen van die drie groepen niet bepaald parallel lopen. Het Rijk moet decentraliseren: verantwoordelijkheden, beslissingsbevoegdheid uit handen geven. Ja, werk uit handen geven, dat is niet zo'n kunst, maar beslissingsbevoegdheid afgeven, dat doet pijn en is tegennatuurlijk. Dat is niet alleen moeilijk bij de overheid, maar krijg je ook bijna niet voor elkaar in het bedrijfsleven.

Als je het al wilt doen, dan is er in ieder geval een instituut dat dat n66it voor elkaar krijgt en dat is de stuurgroep of commissie. Zo iets krijg je alleen voor elkaar met een sterke gedreven leider, die precies weet waar het naar toe moet en die met overtuigingskracht zo'n project trekt. Onlangs sprak ik met een bevriend voorzitter van een groot bedrijf. Wij spraken over BSO's management concept van vele kleine bedrijven met zeer grote zelfstandigheid. Hij wilde daar ook naar toe, maar riep midden in ons gesprek in een soort van wanhoop "hoe hef ik in vredesnaam ons politbureau op?", doelend op de stafdiensten waar hij nota ben zelf de baas van is. Nee, je heft zo iets niet op. je ontneemt aan zo'n stafdienst niet zomaar de verantwoordelijkheid en zeker niet de beslissingsbevoegdheid! Dus wat gebeurt er als je 'in goed overleg' (lees: na eindeloos ge-ouwehoer, waarbij iedereen probeert een zo groot mogelijk stuk van de koek in zijn eigen afdeling te slepen) taken gaat decentraliseren. Dan ontstaat er een nieuwe nog veel ingewikkelder compromis-constructie, waarbij het grootste gedeelte van de beslissingsbevoegdheid toch centraal blijft. Dit laatste overigens onder het geloofwaardige motto van de noodzaak tot coordinatie en consistentie van de beslissingen. Dus worden er dan gelijktijdig nieuwe procedures in het leven geroepen om vooral de decentrale taken goed te blijven coordineren en krijgen we dus meer regels en niet minder. Majesteit, Uw woorden:: "wil dat proces van decentralisatie slagen, dan moet het gepaard gaan met minder regelgeving door het Rijk", zijn dus niet meer dan wishful thinking.

Trouwens, nu wij het toch hebben over minder regelgeving. Neem nou de vereenvoudiging van het belastingstelsel waar de commissie Oort naar zocht. Over de slaagkansen daarvan had ik zo m'n vermoedens, maar liep zekerheidshalve toch even bij onze financiële administratie binnen met de vraag hoeveel de fiscale administratie nu eenvoudiger geworden was. Hoongelach, "breek ons de bek niet open, Eckart..."! 'De nieuwe vereenvoudigingen' blijken een enorme kleun -extra werk voor het bedrijfsleven op te leveren.

Nog al logisch zou ik zeggen, want wat wil je? Vereenvoudigen van regels betekent impliciet meer over een kam. En dat wil je natuurlijk niet in een tijd waar wij juist streven naar een grotere ontwikkeling van het individu.

Dus wat de commissie Oort zocht, bestaat niet en was gedoemd om te eindigen in andere maar niet minder regels. Met eerder meer dan minder uitzonderingen en dus meer werk, zowel bij onze administratie als waarschijnlijk ook bij het fiscale "inningapparaat".

Nee, eenvoud en flexibiliteit moet je in onze steeds complexere maatschappij; elders zoeken. Want betekent flexibiliteit niet vooral: je (snel) aanpassen aan (nieuwe) lokale omstandigheden? Kun je dat met een bestuur dat boven in een ivoren toren zit? Kun je dat met vaste regels? Mijns inziens kun je dat alleen door lokale "intelligentie" te hebben die zelfstandig kan (en dus ook mag) reageren op wat er daar gebeurt. Sterk decentrale beslissingsbevoegdheid dus. Dat betekent dan ook dat je op de ene plek zelfstandig en daardoor ook anders reageert dan op de andere. Maar dat is een enorme ingreep in ons denken. Daar is politieke wil voor nodig, ook de uwe dus. En zonder die wil komt het er nooit.