“Elektronische snelweg niet het probleem, af- en opritten wel”

Als er een èchte elektronische snelweg komt met tweeweg video en alle toeters en bellen, dan zal dat per huishouden een investering van minimaal fl 2000 en maximaal fl 10.000 met zich meebrengen. Dat vertelde ir Paul 't Hoen, directeur corporate development bij KPN, op een symposium van de Amsterdamse studieverenging voor communicatiewetenschap Mercurius.

Wie graag seminars, symposia en congressen bezoekt over interactieve media, kan z'n lol op de laatste maanden. Kwantitatief althans, want qua prijs/kwaliteitverhouding vallen deze bijeenkomsten in't algemeen tegen. Onder de titel 'De Elektronische Snelweg: Werk in Uitvoering'. kregen ongeveer 30 bezoekers uit bedrijfsleven en ongeveer 500 studenten echter voor een prikie, de een strak (hoewel soms wat taai en technisch) programma voorgeschoteld door de studievereniging Mercurius., Achtereenvolgens gaven sprekers als Nederlof van Oracle, Dinklo van Philips en Bouwman van de UvA hun visie op de interactieve toekomst.

KPN's Paul 't Hoen hield een verhaal over infrastructuur. Hij maakte in twintig minuten duidelijk waarom aanleg van een echte snelweg inclusief alle benodigde vertakkingen nog wel even op zich laat wachten. 't Hoen: "Op zichzelf is de echte snelweg niet het probleem. Op de lange afstanden wordt in Nederland al in veel gevallen glasvezelkabel gebruikt. Het probleem zit 'm meer in de af en opritten en in de lokale wegen!'

Met glasvezel is relatief goedkoop. 'breedbandig' transport mogelijk, wat inhoudt dat er per seconde veel informatie doorgegeven kan worden. Bijvoorbeeld enkele tientallen commercials on-demand van een server in Amsterdam naar kijkers in het oosten en noorden van het land. Probleem is in dit geval niet het transport, maar om per commercial te zorgen dat die de goede bestemming bereikt. Voor snelle glasvezel-verbindingen zijn namelijk ook snelle schakelaars nodig om het juiste informatiepakketje bij de juiste mensen thuis te brengen. En die dingen zijn enorm duur, volgens 't Hoen mede omdat de techniek ervan nog in de kinderschoenen staat.

Naast het schakelen heeft de snelweg - die er dus al gedeeltelijk ligt - nog een probleem. De 'toevalswegen' komen in de terminologie van 't Hoen nog niet veel verder dan het niveau van een zandweg. Het laatste eindje koperdraad naar de doos in de muur bij de consument kan niet zo veel informatie transporteren als wellicht nodig is in de toekomst. En al die laatste eindjes bij al die gezinnen in Nederland maken in totaal éénderde uit van de totale kosten van het netwerk, terwijl het momenteel (want alleen nog maar voor spraaktelefonie) gemiddeld zes minuten per dag wordt gebruikt. Doorberekening van de kosten die gemaakt moeten worden per aansluiting -- variërend van fl 2000 tot fl 10.000 - levert een maandelijkse extra bijdrage op van fl 30 á fl 70 voor de consument.

Computer kiest producten

Thijs Chanowski, oprichter en directeur van het Medialab van BSO/Origin, bekeek 't van precies de andere kant: de (informatie)consument en diens psyche moeten maatgevend zijn voor de ontwikkelingen. Dus niet top-down - we geven de consument een nieuw speeltje - maar bottom-up: wat wil de consument, uitgaande van de behoeften die sinds eeuwen z'n gedrag domineren?

Chanowski, sinds de eerste beeldplaat in de jaren '70 bezig met interactieve media, betoogde dat de toekomst wat interactiviteit betreft niet ligt in de tv-omgeving maar achter het computerscherm. .,Of u moet al vinden dat video-on-demand interactief is: gedurende één seconde 'Gone with the Wind' vragen, en vervolgens bijna 200 minuten antwoord krijgen."

Volgens Chanowski zijn individueel gebruik en een korte afstand tot het beeldscherm van belang bij interactie. En draait het in veel gevallen om, vaak tekstuele, informatie die niet via het lage resolutie-scherm van de tv kan.

De uitkomst van zijn verhaal: het gaat er de gebruiker niet om dat hij op een 'gebruiksvriendelijke' manier 500 kanalen krijgt over een of andere snelweg. maar dat hij uit 500 keuzemogelijkheden eenvoudig de juiste (= de meest-behoeften bevredigende) kan pikken. Een van de belangrijkste benodigdheden voor de consument is in dat geval software die hem helpt een keuze te maken; computerprogramma's die begrijpen wat de gebruiker wil en voor hem op zoek gaat. Dat klinkt als toekomstmuziek. maar Chanowski toverde tijdens zijn betoog een software-demonstratie van zijn eigen Medialab uit de hoge hoed, die liet zien hoe consumenten in de toekomst een fles wijn zouden kunnen kiezen en kopen.

Voor de echte adverteerder en reclamemaker moet deze demo een gruwel zijn geweest. De rol die voor hen resteert in Chanowski's verhaal is die van aanbieder van puur feitelijke informatie in een database, waarna de software op basis van de ter plekke aangegeven èn de in het verleden geregistreerde voorkeuren van de consument, een keuze gaat maken op grond van die droge data.