Gorby for president

Wat zijn de verschillen tussen bedrijfsleven en politiek soms toch frappant! Waar je ook in het westen gaat kijken, alle bedrijven zijn druk doende zich te herorganiseren. Onder motto's als "terug naar de core-business", "small is beautiful", "meer flexibiliteit door kleinere eenheden" of de verantwoordelijkheid hoort aan de basis", is men druk doende de klassieke (top)zware organisatiestructuren af te breken.

Bedrijfsonderdelen worden verzelfstandigd, divisies verkocht, hele management-lagen uit het organogram geschrapt. Kennelijk is alom het besef definitief doorgedrongen dat kleine zelfstandige eenheden uiteindelijk beter functioneren dan de grote lichamen van weleer. Voorbeelden zijn er te over: van Philips tot IBM, van Nedcar tot General Motors.

Alleen, gek genoeg, zetten wij politiek een koers uit die 180 graden afwijkt. Hierbij doel ik op het veel-besproken Europa. Terwijl in de economie de mastodonten hebben afgedaan en driftig gezocht wordt naar meer autonomie op verder gedecentraliseerde niveaus, creëren we voor Europa een geheel nieuwe en loodzware top-laag. En wat voor een laag! Iedereen kent inmiddels al de magische term "Europese regelgeving". De AWBZ-voorstellen van Simons moeten getoetst worden aan de Europese regelgeving. Veel milieuregels "wachten op Brussel" (dus hebben we voorlopig weer even de tijd) en met argusogen kijkt "Europa naar iedere druppel melk die de Nederlandse boer in z'n emmertje spuit en ga zo maar door.

We kunnen en mogen in Europa kennelijk steeds minder op lokaal niveau. Ook al weten we bij voorbaat dat het daardoor steeds slechter functioneert. Want wat mag je nou verwachten van - bij voorbeeld - gezondheidszorg-maatregelen die vanuit Brussel worden opgesteld voor zowel de bevolking van Sicilie als die van de Central London? Alsof er ook maar enige gelijkenis zou bestaan tussen deze twee werelden.

En dan zijn we ook direct bij het tweede grote verschil tussen economie en politiek beland. In het bedrijfsleven wordt, gelijk met de verdergaande decentralisatie, ook veel werk gemaakt van het overbodig verklaren het aantal regels. Men is tot het inzicht gekomen dat je mondige mensen niet moet vertellen hoe ze iets moeten doen, maar wat ze moeten doen. De nieuwe directeur van een verzelfstandigde business-unit krijgt niet meer te horen hoe hij "zijn" bedrijf moet leiden. In plaats daarvan wordt in overleg met hem de missie vastgesteld, en worden de standaards geformuleerd waaraan zijn succes of falen zal worden afgemeten.

Maar in de politiek raken wij steeds meer verstrikt in steeds meer een steeds ingewikkelder regels en procedures. Nogal logisch, want hoe meer mensen en hoe meer culturen, des te meer uitzonderingen en dus des te ingewikkelder de regels. En de meeste regels gaan voorbij aan de mogelijkheid dat de uitvoerende ambtenaar misschien ook wel eens creatief zou kunnen zijn of een intelligent initiatief zou kunnen nemen! Nee, als wij niet uitkijken komen de beelden van Kafka weer met een sneltreinvaart op ons af. Alsof je sluitende (laat staan zinnige) sociale regels kunt opstellen die zowel aan de problemen van het herdersgezin met tien kinderen in Griekenland als aan de behoefte van de ongehuwd samenwonende homofiele WAO'er met twee Braziliaanse adoptie-kinderen in Hamburg voldoen.

En terwijl het bedrijfsleven probeert het aantal staffuncties en diensten snel terug te brengen, om zo een beter en flexibeler functionerende organisatie te creeren met lokale intelligentie, zadelt Europa zichzelf op met een snel uitdijend ambtenarenapparaat dat een rijstebreiberg van regels en procedures gaat bedenken.

Zou dan niemand het dreigende gevaar zien? "Moskou" heeft enkele decennia lang geprobeerd om met strakke regels een territorium te besturen dat ongeveer even groot was als het Europa waarnaar wi; nu streven. En daar heeft men aan den lijve ondervonden dat strakke regels ook een strakke handhaving veronderstellen. Een "apparaat" dus, met bijbehorende orde- en regelhandhavers, om het maar eens eufemistisch uit te drukken. Nu dat regelapparaat na meer dan vijftig jaar niet blijkt te werken, heeft men de grootst mogelijke moeite om het aantal "apparatski" terug te brengen. En nog veel moeilijker blijkt het om de onzichtbare machten en krachten weer een nieuw evenwicht te laten vinden in een samenleving met meer vrijheidsgraden. En om weer een flexibel functionerende samenleving te bewerkstelligen.

Goede bestuurders zorgen ervoor dat hun medewerkers met een minimum aan regels weten wat er van hen verwacht wordt. Zoals ze ook de creativiteit en betrokkenheid van de organisatie zullen stimuleren en "slechts" de standaards die men zichzelf stelt bewaken. En als ze een beetje creatief zijn, heeft natuurlijk al menige Raad van Bestuur van zo'n ouderwetse centralistische moloch overwogen Michael Gorbatsjov een baan aan te bieden. Tenslotte heeft hi; de nodige ervaring met decentraliseren. Inclusief de "live" ervaring hoe zo iets gierend uit de hand kan lopen. Maar wellicht moeten we maar hopen dat hij vriendelijk bedankt, want ik vrees dat we zijn capaciteiten over een jaar of wat nog hard nodig zullen hebben.

Zo'n beetje tegen de tijd dat we onze hele Europese samenleving en economie volledig lam hebben gereguleerd, en Brussel met een leger apparatski's kampt dat zelf bedolven dreigt te worden onder de eigen multiculturele en veeltalige regelgeving. Als de Europese minister van landbouw niet meer in staat blijkt om de regeltjes terug te vinden die de boeren voorschrijven hoeveel kilometer zij maximaal mogen rijden (en met wat voor brandstof) als ze hun graan (van het voorgeschreven type) van het land moeten halen.

Tegen die tijd, als de eerste voedseltransporten vanuit het Gemenebest van Oosteuropese Staten naar ons op gang komen, dan zal er ongetwi;feld een verlicht Europeaan opstaan die roept dat we de landen meer vriJheid moeten geven en moeten gaan decentraliseren. Een proces waaraan Gorbatsjov, met zijn ervaring, prima leiding zal kunnen geven. Gorbatsjov for President dus. Alhoewel het niet zover hoeft te komen; als we het gezonde stuk van ons verstand maar gebruiken.