‘Guus Geluk’ in zaken
'Guus Geluk' in zaken
Eckart Wintzen werd pas echt bekend in Nederland toen hij door Wim de Bie werd gepersifleerd. Het beeld dat uit die persiflages oprees, was dat van een beetje warrige, 'overhippe' en gladde would-be visionair. Maar Wintzen had toen in ondernemend Nederland al lang naam gemaakt als de uiterst succesvolle oprichter van het automatiseringsbedrijf BSO. Inmiddels heeft hij een participatiemaatschappij opgezet, met het kapitaal dat hij verkreeg toen hij in 1996 zijn bedrijf aan Philips verkocht. Geld & Beleggen zocht hem op in de bossen rond Zeist. De 62-jarige Wintzen, een gesjeesde student wiskunde, richtte het automatiseringsbedrijf BSO (Bureau voor Systeem Ontwikkeling) in 1976 op. Via een management buy-out nam hij de bedrijfsactiviteiten voor ƒ 10,- over van een Brusselse dochteronderneming van General Telephone. Vervolgens bouwde hij deze uit tot een succesvolle, grote, internationaal opererende onderneming.
Manier van denken
Zijn manier van ondernemen kwam al gauw onder vuur te liggen, want het was en is nog steeds ongebruikelijk dat een betrekkelijk groot bedrijf in vele kleine businessunits wordt opgedeeld die zelf verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop zij hun winstdoelstelling behalen. Voor Wintzen was het de logische consequentie van een bepaalde manier van denken. Hij houdt niet van de standaardmanier, zoals die van hiërarchie in een bedrijfsorganisatie.
Alexander de Grote
Volgens hem worden veel bedrijven nog gerund als het leger van Alexander de Grote. Nee, hij vindt dat je mensen zelf verantwoordelijk moet maken voor de manier waarop ze de doelen van een onderneming of afdeling behalen. Dat is voor iedereen, het bedrijf incluis, veel beter. Wintzen verwierf met zijn opvattingen de naam een hippieachtig warhoofd te zijn, maar dat neemt niet weg dat hij zijn bedrijf zeer winstgevend maakte en het voor honderden miljoenen verkocht aan Philips. Dat voegde de onderneming samen met de eigen software-afdelingen en noemde het geheel Origin.
Nietsdoen
Eckart Wintzen hoefde eigenlijk nooit meer te werken, maar nietsdoen is niets voor hem. Hij vindt het veel te leuk allerlei dingen op te zetten en maatschappelijke en technologische ontwikkelingen op de voet te volgen. Inmiddels kan Wintzen zakendoen zoals hij zelf wil. Met zijn bedrijf Ex'tent zit hij midden in de bossen bij Zeist/Austerlitz. Zijn participatiemaatschappij heeft alleen maar geld zitten in ondernemingen waarin hij geïnteresseerd is en waar hij achter staat. Zo heeft Ex'tent onder meer belangen in Ben en Jerry's ijs, de bagels- en koffieshopketen Garry's Muffins, maar ook in een communicatieadviesbureau en een onderneming die een biologisch substituut voor pesticiden fabriceert.
Ideeënsite
Als iemand een goed idee heeft voor een bedrijf of product, kan hij naar http://www.extent.nl surfen en via deze website zijn plan in tien stappen toelichten. Wintzen en Ex'tent hebben dit gedaan om niet te verdrinken in stapels enthousiaste brieven, waarbij onduidelijk is of de betrokkene ook maar enige kennis van ondernemen heeft. Want vergist u niet: Eckart Wintzen mag dan een idealist zijn, hij heeft een bloedhekel aan verspilling van fondsen aan goedwillende amateurs. Vandaar dat de ondernemer-in-spe die geld wil hebben van Ex'tent duidelijk moet aangeven hoe hij of zij denkt dat terug te verdienen.
Goed getroffen
In 'bosschuur d'Ouwe Kamp' in Austerlitz knettert de open haard in zijn directiekamer met grote houten boerentafel. De opgezette dieren in de kast lijken Wintzen met hun kraaloogjes goedkeurend aan te kijken. Wim de Bie, die hem verschillende keren persifleerde in zijn laatste programma met Kees van Kooten, heeft hem goed getroffen. Wintzen: "Ik was zelf erg verbaasd over die persiflage. Ze hadden me heel goed nagedaan, zelfs mijn motoriek. En ik heb ze nooit ontmoet, erg knap hoor."
Toekomst
Uit eerdere interviews rees niet echt het beeld op dat Wim de Bie neerzette: dat van de bebaarde visionair Eberhard Strinzen, expert op het gebied van moestuintjes, vogelnestjes en carpoolen, die het allemaal wel even zal zeggen. Nee, Wintzen is veel bescheidener over zijn visionaire gaven. Hij zei al eerder dat niemand had kunnen voorspellen dat scholieren het leuk zouden vinden elkaar op drie meter afstand sms-jes te sturen. Ook de Internethype was veel minder aan hem besteed dan op grond van zijn imago mag worden vermoed, hoewel Ex'tent in Internetbedrijf Happypoint.com participeert. Die onderneming maakt elektronische reclamefolders, maar fungeert ook als zeef, zodat er alleen informatie wordt gemaild waar je als persoon behoefte aan hebt.
Videotelefoon
Eén van de projecten van Ex'tent is de videotelefoon Ex'ovision. Als we de term 'videoconferencing' laten vallen, roept Wintzen uit: "Nee, dit is iets heel anders dan die onduidelijke, nauwelijks herkenbare postzegels die je bij videoconferencing ziet en die je niet in de ogen kijken. Kom hier, dan kun je het zelf zien."
Nachtzoen
We lopen naar het bureau van Wintzen, waarop een soort computer staat: een doos met een plat vlak en een schuin naar boven hellend scherm aan de achterkant. Wintzen zoekt contact met iemand en even later zitten we tegenover een jongeman, waarmee we aan de praat raken. Het bijzondere is dat we praten alsof we in levende lijve tegenover elkaar zitten. De suggestie van nabijheid is heel sterk, doordat de beeldkwaliteit erg goed is en je elkaar recht in de ogen kunt kijken. Je kunt zelfs inzoomen. De man vertelt ons dat hij onlangs met zijn dochtertje van anderhalf op dezelfde manier heeft gepraat en dat ze enorm enthousiast was. "Alleen de nachtzoen lukte niet".
Technofreak
Wintzen: "Ik had al lang ideeën voor beeldtelefonie. Ik ben een ontzettende technofreak en altijd supergeïnteresseerd in nieuwe ontwikkelingen, vooral in communicatiesystemen. Daarnaast probeer ik me altijd een beeld te vormen van hoe de wereld er over een paar jaar uit zal zien. Beeldtelefonie van goede kwaliteit leek mij de ultieme vorm van telecommunicatie. Ik ben toen hier en daar gaan informeren: bij Bell, KPN Research en Philips. Maar wat ik zocht was nog niet ontwikkeld. Toen heb ik het zelf maar laten bouwen. Het is een apparaat met spiegels, een camera en veel elektronica. Het werkt op twee megabit. Dat is natuurlijk flink wat, maar veel bedrijven hebben dat soort bandbreedte tussen hun kantoren liggen. We hebben het hier nu intern laten aanleggen, om ermee te experimenteren. De volgende, verbeterde versie van het apparaat zit al in de pijplijn en is in november klaar."
Ben Verwaayen
"Veel mensen hebben me voor gek versleten met die beeldtelefoon, onder wie Ben Verwaayen, destijds KPN. Maar inmiddels zijn degenen die het apparaat hebben gezien allemaal om. Ook Ben, die nu bij Lucent zit. Toen hij hier vorige week de beeldtelefoon zag, zei hij: 'Dit is een zwarte dag in mijn leven, ik moet waar Eckart bij is erkennen dat dit echt te gek is'. Wie ik als klant zie voor de beeldtelefoon? Ik denk in eerste instantie aan grote bedrijven die intern een netwerk voor beeldtelefonie aanleggen. Als de capaciteit van de netwerken later toeneemt, moet dat natuurlijk wereldwijd worden geïntroduceerd. De prijs van de beeldtelefoon kan dan onder de ƒ 2000,- zakken. Nee, dit is geen vage hobby van me, wij willen er gewoon geld mee verdienen. We gaan het apparaat lanceren zodra de volgende versie klaar is. We zijn het toestel nu aan het patenteren."
'Hoofd Chaos'
Ondanks de weinig pretentieuze manier van doen van Wintzen en zijn imago als ondernemende hippie, wordt hij in de zakenwereld erg serieus genomen. Hij is een onconventioneel denker, die zich voortdurend op de hoogte stelt van de laatste ontwikkelingen op het gebied van technologie en ondernemen. Managementhypes zijn meestal niet aan hem besteed. 'Hoofd Chaos' Wintzen, zoals op zijn visitekaartje staat, zit onder andere in het bestuur van de Stichting Milieubewustzijn, het Leids Universiteitsfonds, het gerenommeerde McLuhan Institute in Toronto, in denktanks van ministers en in de Raad van Advies van ING. Zijn onconventionele ideeën en opvattingen worden zeer op prijs gesteld. Al met al lijkt Wintzen een jongensdroom waar te hebben gemaakt. Tot zijn eigen verrassing werd het softwarebedrijf dat hij opbouwde een onderneming met 10.000 werknemers en kantoren in meer dan 25 landen. Wintzen: "Toen ik met BSO begon, leek 50 of 100 werknemers mij al heel veel."
Geboren netwerker
Na de verkoop van zijn bedrijf aan Philips ontmoet de geboren netwerker voortdurend interessante en innovatieve mensen en mag hij veel hot shots, zoals Gerard Kleisterlee van Philips en Ewald Kist van ING, tot zijn relatiekring rekenen. Wat is toch zijn geheim, want er zijn wel meer ondernemers die er andere opvattingen op na houden. Wintzen, die 'fluitend' naar zijn werk gaat: "Ik heb geen idee wat mijn geheim zou zijn. Ik ben een geboren netwerker, ja. Ik vind het oprecht leuk nieuwe mensen te ontmoeten. Het is ook niet moeilijk een bestaand netwerk te onderhouden, maar je moet er wel iets voor doen. Zo stuur ik mensen met hun verjaardag altijd een bijzonder dingetje, iets dat ze niet vergeten. Ik vind dat leuk. Het is ook handig, zo'n groot netwerk, want bij elk onderwerp of project past wel iemand die je kent."
Hiërarchie
"Het is wel zo dat ik van jongsaf een aversie tegen hiërarchie heb gehad. Ik ben zelf nogal streng opgevoed. Ik kom uit een artsengezin in Scheveningen. De maatschappelijke structuren reflecteren die van de opvoeding, daarvan ben ik overtuigd. Ik denk dat veel mensen niet uit hun hiërarchische denken weg kunnen. Daardoor worden veel bedrijven nog tamelijk ouderwets gerund. Je weet wel: een opdracht geven, vervolgens controleren en dan nog eens controleren of de controle goed was. Check, check, doublecheck. Maar mijn ervaring is dat vertrouwen in mensen bijna altijd wordt beloond. Als je maar een visie hebt en duidelijke kwaliteitsstandaards."
Slopend
"Bij BSO heb ik het in veel opzichten op mijn manier gedaan. De celstructuur werkte fantastisch en was de oorzaak van een enorme autonome groei. Het managen van zo'n structuur is best complex. Ik vond het na een tijd slopend om topman van BSO te zijn. Ik zou nu ook niet meer aan de top van een grote onderneming willen staan. Je hebt steeds heel veel verantwoordelijkheid, je moet elke dag beslissingen nemen, altijd uitkijken wat je zegt, opletten hoe je overkomt, voortdurend heel erg geconcentreerd zijn. Kleine fouten hebben grote gevolgen. Nu denk ik veel meer: missers horen erbij. Dat is veel prettiger werken. Nee, ik betreur niets wat ik heb gedaan. Mijn loopbaan is me eigenlijk een beetje aan komen waaien, ik ben een Guus Geluk."
Te moeilijk
Wintzen maakte zijn wiskundestudie nooit af. "Die was te moeilijk voor mij. Een fascinerend vak, dat wel, waarin je helemaal je eigen wereld kunt definiëren met je eigen regels, waar alles anders is. Maar ik ben er te dom voor. Ik heb niet het type hersens om dat soort dingen te begrijpen. Op mijn oude dag wil ik misschien nog wel eens wiskunde of filosofie studeren. Maar ja, het zal er wel niet meer van komen. Er zijn zoveel andere interessante dingen te doen. Zo'n beeldtelefoon, dat is toch geweldig. Maar we hebben nog veel meer. We hebben bijvoorbeeld een goed lopende state-of-the-art academie voor nieuwe media in Californie opgezet, een geweldig project. Ik kom daar heel graag. Verder hebben we een licentie genomen op het eiwitmolecuul Peptide-T, dat in de strijd tegen auto-immuunziekten een belangrijke rol lijkt te kunnen gaan spelen. Dat project is me komen aanwaaien via mijn netwerk."
Zorgelijk
De zorg voor het milieu vormt een belangrijke motivatie voor Eckart Wintzen. Vooral de CO2-uitstoot baart hem zorgen. De meeste van zijn projecten hebben een link met milieubewust denken. Wintzen voelt zich soms ook schuldig over de zakelijke vliegreizen die hij maakt. "Ik maak deel uit van het maatschappelijke dilemma, waarin we wat dit betreft verkeren. Ik moet zakelijk veel vliegen. Dat betekent een enorme belasting van het milieu. OK, ik betaal mijn 'aflaat' in de vorm van de vliegtax, die ik aan een stichting overmaak. Maar ik zou het helemaal niet zo gek vinden als de overheden een behoorlijk zware belasting op basis van onttrokken waarde zouden heffen op vliegreizen. Ooit zal die belastingheffing er wel komen."
Aanslagen VS
De gebeurtenissen in de Verenigde Staten hebben Wintzen geshockeerd, maar minder verbaasd. "Ik ben geen macro-econoom, maar de gebeurtenissen in de VS maken wel iets duidelijk. Die tonen aan dat we echt verkeerd bezig zijn. Er is teveel macht in het westen, zeker in de Verenigde Staten. De Twin-torens waren een symbool van de tegenstellingen in de wereld. Zo kon het gebeuren, hoe vreselijk het ook was. De aanslagen hebben nu al een enorme impact op veel industrieën, niet alleen de vliegtuigsector. Ook de toeleveranciers daarvan, zoals IT-bedrijven, de metaalindustrie en de elektronicasector, krijgen harde klappen. Ik ben ervan overtuigd dat dit het begin is van een doorrollende en zeer diepe recessie. Of ik daarvan treurig wordt, is een andere zaak. Het is in elk geval een moment van herbezinning"
'The magic feel'
De investeringsmaatschappij van Wintzen is nu 3,5 jaar bezig. Negen van de tien projecten die Ex'tent afwijst, leunen volgens hem teveel op een leuk idee. "Ze vergeten de markt, de afnemer waar uiteindelijk het geld vandaan moet komen. Je hoopt intuïtief te herkennen of de ondernemer het gaat halen, dat is the magic feel." Dat wil trouwens niet zeggen dat alle projecten van Ex'tent succesvol zijn. Wintzen: "We hebben natuurlijk missers gehad, maar ook 'plussers'. Je moet zo'n investeringsfirma vijf tot zeven jaar de tijd geven."
Duizelingwekkend
Volgens Wintzen staan we nu aan het begin van een proces dat zich duizelingwekkend snel voltrekt. Door nieuwe technologische ontwikkelingen zullen er allerlei elektronicafabrikanten sneuvelen, meent hij. "Er zijn voortdurend nieuwe ontwikkelingen: nieuwe technologie, nieuwe elektronica, nieuwe communicatiemedia, nieuwe materialen, nieuwe vindingen in andere, aanpalende industrieën. Het wordt steeds moeilijker een planning voor over vijf of zes jaar te maken. Het tempo is nog nooit zo hoog geweest. Het einde is het absorptievermogen van de mens, maar dat blijkt telkens weer aanpasbaar te zijn. De bedrijven die overleven, zijn de ondernemingen die zich snel genoeg kunnen aanpassen. Bijvoorbeeld door een deel van het concern af te zonderen met de boodschap: ga in godsnaam met de stroom mee, wij kunnen het met onze bureaucratie niet meer bijhouden."
Turbulente situatie
"Zo heeft IBM, toen het de slag met de pc dreigde te missen, een afdeling als het ware buiten het bedrijf geplaatst en daar computers laten ontwikkelen. De Saturn van General Motors is ook zo'n ontwikkeling geweest. De auto is ontworpen door een separate afdeling van General Motors, omdat het bedrijf zelf de snelheid van de ontwikkelingen niet meer aankon. Dat zijn allemaal signalen die aangeven dat we in een turbulente situatie zijn aangekomen, waarbij grote bedrijven niet meer kunnen volgen wat er gaande is. Een kleine 'bedrijfscel', die niet hoeft terug te vallen op de juridische afdeling, personeelsafdeling, inkoopafdeling, marketingafdeling en al die lariekoek die is samengesteld uit mensen die geen directe voeling met de markt hebben, geeft een enorme wendbaarheid." Met de wendbaarheid van 'bedrijfscel' Eckart Wintzen lijkt het wel goed te zitten. We zijn benieuwd of we nog veel van hem zullen horen en of de beeldtelefoon gaat aanslaan.