Het is een drama dat jongeren niet in de top komen

Eén dag voor zijn vakantie zit Leen Zevenbergen, directeur van automatiseerder Origin, zich in de lommerrijke tuin van De Hoefslag al helemaal te verkneukelen. "Ik heb een paar jaar geleden een boerderij met twaalf hectare grond in Frankrijk gekocht. Op een kaart zag ik dat er een ruïne moest liggen. Maar niemand kon mij vertellen waar ik die kon vinden, al vijftig jaar was er niemand geweest. Onder een enorme laag distels heb ik de restanten gevonden. Het gaat om een kasteeltoren die rond het jaar 800 door de Moren is verwoest. Deze vakantie ga ik met mijn neef op twee plekken een proefopgraving doen. Ik verheug me daar erg op."

Een IT'er die in het verleden graaft. Het lijkt tegenstrijdig, maar de 41-jarige Zevenbergen pakt gewoon zijn oude hobby op. "Vroeger groef ik vuistbeitels en zo op. Ik heb ooit in Limburg de tegelvloer van een Romeinse villa gevonden, waar archeologen al lang naar op zoek waren. In die tijd heb ik ook de Nederlanse jeugdbond ter bestudering van de geschiedenis opgericht."

Zevenbergen is totaal op zijn gemak. Van De Hoefslag heeft hij deze vrijdag zijn kantoor gemaakt. De avond ervoor heeft hij in het restaurant met Michelin-ster gedineerd, deze ochtend had de directie er een ontbijtbijeenkomst georganiseerd om de secretaresses te fêteren, het interview vindt plaats tijdens de lunch, een groepje mannen zit al te wachten om een contract te tekenen en later in de middag houdt Zevenbergen er ook nog een bespreking met een Amerikaanse gast. Het restaurant is een soort stamkroeg voor Zevenbergen die om de hoek woont in het villadorp Bosch en Duin en vrolijk babbelt met het bedienend personeel. "Ik kom hier vaak met gasten. Altijd een traktatie. Wat vind je van het eten?', vraagt hij wijzend op de ossenhaas met gesmolten ganzenlever.

Het mysterie van zijn loopbaan van amateurarcheoloog tot prediker van de virtuele revolutie wil hij met plezier ontsluieren. Hoe hij in hemelsnaam in de IT-wereld is terechtgekomen? "Het lot", lacht hij. "ja, natuurlijk wilde ik eerst geschiedenis gaan studeren. Op mijn eindexamenlijst had ik daar het hoogste cijfer voor, een 9. Voor twee bètavakken had ik een 5. Maar ik bedacht me dat ik met een studie geschiedenis nooit iets zou betekenen. Ik ben kwantitatieve bedrijfseconomie gaan studeren en heb daarna een postdoctoraal accountancy gedaan. Mijn eerste banen waren bij de Rijksaccountantdienst en bij Philips corporate accounting. Maar het paste allemaal niet bij mij, vreselijk saai vond ik het. Ik ben een heel intuïtieve bestuurder die af en toe heel irritant is voor mensen die cijfermatig leiden."

Nog maar 25 jaar oud gooide Zevenbergen het roer om. "Bij Philips heb ik gezegd dat ik directeur wilde worden. Daar vonden ze me veel te jong voor. Dus ben ik weggegaan om een eigen bedrijf op te richten. Waarin wist ik nog helemaal niet. Maar ik ben eigenwijs en wilde Philips laten zien dat ik het wel kon. Een broer stuurde uit de VS een stukje op over kunstmatige intelligentie. Dat was toen een enorme hype. Ik ben op zoek gegaan naar iemand die er verstand van had en met zijn tweeën zijn we dat bedrijf begonnen. Er werken nu zo'n honderd man."

Na zes jaar verkochten ze het bedrijf aan Volmac, waar Zevenbergen zelf ook ging werken. Daar vond hij niet lang rust. Hij verkaste naar de westkust in de VS om voor een bedrijf in 3D-graphics te gaan werken. "Daar gaat het overigens helemaal heen. Als je nu ziet wat er al in televisieprogramma's en films gebeurt aan virtual reality."

Na zijn terugkeer in Nederland kwam hij terecht bij Roccade. Vorig jaar trad hij toe tot de geheel nieuwe raad van bestuur van Philips-dochter Origin. Origin zat in het slop en werd zwaar op de huid gezeten door moeder Philips. Directeuren gingen even snel weg als ze waren gekomen. De fusie tussen het speelse BSO-Origin van hippie-ondernemer Eckart Wintzen en Philips-dochter C&P verliep moeizaam. BSO had de reputatie van een creatief IT-bedrijf, dat op bijna newageachtige wijze adverteerde met een indiaan. C&P was een typisch Philips-bedrijf. "Origin heeft eigenlijk nooit een eigen gezicht gehad. Sommige mensen dachten aan BSO, anderen aan Philips. Ik weet niet of dat speelse van BSO verloren is gegaan, want ik ken het niet. Maar er is na de fusie wel een slingerbeweging geweest in het zoeken naar een eigen cultuur. Philips is een productiebedrijf met fabrieken, kapitaalgoederen en ook nog mensen. Origin is alleen maar mensen. Dat heeft tot een clash geleid, waarbij het even is doorgeslagen naar de Philips-cultuur met strakke rapportagelijnen. Nu slingert dat gelukkig weer terug."

Sommige mensen noemden de overstap naar het ploeterende Origin een domme zet in zijn carrière. 1k vind dat een achterlijke manier van denken. Ik wil iets doen wat ik elke dag leuk vind. Van Origin wil ik een plek maken die medewerkers als anders ervaren dan een doorsneebedrijf. Eerlijk gezegd kon het hier alleen maar beter. Het is bijna net als met die ruïne. je weet dat er iets in het bedrijf zit en dat wil je weer opgraven. Ik wil laten zien dat die lol van vroeger nog steeds aanwezig is."

Hij realiseerde zich dat als hijzelf op feestjes vreemd werd aangekeken, ook zijn medewerkers dat door moesten maken. "Mijn dochter van negen vertelde op school trots aan een vriendje dat haar vader was gaan werken voor het grootste computerbedrijf van Nederland. Dat vriendje had gevraagd voor welk bedrijf? Origin? 0, dat is niks'."

Aan zijn medewerkers merkte hij dat ze niet meer trots waren op hun bedrijf. "Dat vond ik zo erg. Gelukkig is dat weer omgedraaid. Als mensen zich lekker voelen in een bedrijf, gaat het in het algemeen ook financieel veel beter. Sommige mensen roepen dat ik eens moet ophouden om altijd maar over fun te praten. Maar zolang ik hier zit, blijf ik dat doen. Ik denk dat een bedrijf in sterke mate wordt bepaald door de stijl van de leider, al duurt het lang voor dat doordringt."

En wat is dan nu de cultuur van Origin? "Origin is bijna een anarchie..." Zijn voorlichter, tot dan toe een stille tafelgenoot, valt hem in de rede. 1k zeg wel eens dat het een cultuur van dolfijnen is. Heel intelligente beesten die precies weten wat ze doen, maar heel expressief zijn. We zijn geen cultuur van haaien." Zevenbergen knikt en neemt weer het woord. "ja, die haaien zie je bij sommige concurrenten. Al valt het in Nederland mee."

Zevenbergen onderbreekt zijn betoog. Aan de ober vraagt hij of er bij het hoofgerecht geen truffels zitten. "Daar ben ik dol op. Op mijn stuk grond in Frankrijk staat ook een truffelbos. Ik weet nog niet precies waar, want ze zitten onder de grond. Deze vakantie ga ik naar de vroegere eigenaar, een oude Franse boer." De grootste lol begint hij eigenlijk nu pas aan IT te beleven. "De afgelopen vijftien jaar ging het vooral om de automatisering van de boekhouding, van de bestaande bedrijfsprocessen. Nu zie je heel nieuwe fenomenen, die een ongelooflijke impact zullen hebben op de maatschappij. Ik ben net met een groep in de VS geweest en heb weer gezien hoe onvoorstelbaar snel de technologie zich ontwikkelt. Geen enkel zichzelf respecterende leider kan in Nederland een bedrijf van enige omvang leiden zonder dat hij enig benul heeft van waar de technologie heengaat. En dan praat ik juist niet over IT-bedrijven."

Dus hebben veel bedrijven een probleem?

" Klopt. Mijn belangrijkste zorg is dat in de top weinig wordt nagedacht over de fenomenale impact die technologieën hebben. Ik ben zeer nationalistisch, ik wil graag een bijdrage leveren aan de toekomst van Nederland."

Dus u neemt regelmatig anderen mee op studiereis naar de VS?

"Of dat voldoende is, vraag ik me af. Het is niet zo dat ik de mensen die aan de top zitten niet respecteer, maar..."

Het is tijd voor een jongere generatie?

'Ja. De oudere generatie heeft natuurlijk veel ervaring en is veel stabieler dan de jongere. Het is zoeken naar een goede combinatie. Bij Philips heb ik destijds ook voorgesteld om samen met een oudere directeur het bedrijf te leiden. Maar dat vonden ze maar onzin."

Krijgen die jongeren nu wel een kans?

In raden van bestuur en raden van commissarissen van grote Nederlandse bedrijven zie je nergens jonge, dynamische nieuwlichters. Ik ben bang dat Nederland daardoor over een aantal jaren grote problemen gaat krijgen. Ik ben onlangs voor de eerste keer door een grote Nederlandse onderneming benaderd om in de raad van commissarissen te komen, omdat ik zo veel kennis heb over de nieuwe wereld. Ik ben veel jonger dan die hele raad van commissarissen. Het is incrowd, een grote vriendenkring die elkaar vraagt. Daar zitten nauwelijks mensen met visie. Het is een drama. Drastische stappen zijn nodig."