Iedereen achter de beeldtelefoon

Excentrieke computer-miljonair wil met zijn geld niets liever dan het milieu redden: 'Mijn hele vermogen voor een apparaat dat CO2 uit atmosfeer haalt'. 'Ik wil de begeerte veranderen'. 'Wees jezelf, er zijn al zoveel anderen'.

Ons nationaal geweten is hij genoemd, een excentrieke tycoon, een zwerver en een softie. Toch doet hij ertoe in ons wereldje, Eckart Wintzen, al is het maar omdat de schattingen over zijn vermogen uiteenlopen van 415 miljoen tot een miljard gulden. 'Hoofd Chaos', staat er op het visitekaartje van zijn bedrijf Extent. Eckart is als 'groene' investeerder eigenlijk maar met één ding bezig: de Westerse economie minder te maken. Dat kan: "Geef bijvoorbeeld alle mensen een beeldtelefoon met perfecte kwaliteit, dan hoeven ze niet meer in de ochtendfile te staan." Graag offert hij zijn hele kapitaal op voor een betere wereld. Maar noem hem geen filantroop. "Ik ben hatverwege een aidsconcert brakend weggelopen."

Deel 3 van een serie over filantropie.

"Wat ik zoal aan goede doelen doe? Ik zou het niet weten. In ieder geval flikker ik al die enveloppen die ik thuis krijg, van de nierstichting, tegen de kanker en noem maar op, ongeopend in de prullenbak. Die krijgen niets! Dat hele woord filantropie ook, rotwoord. Ik ben een keer halverwege een aidsconcert brakend weg gelopen. Iedereen was gekomen om vooral maar te laten zien dat we zo mooi en keurig ge ven. Ga toch weg zeg!"

Eckart Wintzen door de bocht. Is het niet verbaal, waar hij heel goed in is, dan wel met zijn Toyota Yaris, klein blik op wielen. Daarvoor reed de man die een bedrijf uit de grond stampte met 30.000 werknemers en twee miljard gulden omzet, jaren in een Renaultje Twingo. "Maar de Toyota is zuiniger", zegt de oud president-directeur van softwaregigant BSO/Origin, "1 op 17".

Wat is daar nou de boodschap van? Ongelooflijk rijke man in minimaal autootje?
"Natuurlijk zou ik direct een grote patserbak kuntien kopen, maar met een kleine auto ben ik minstens zo snel en ik parkeer ook nog eens makkelijker. De CO2-uitstoot van een grote auto is vele malen groter en dus belastender voor het milieu. Mijn boodschap dus: Jongens, ook al heb je de poet, hou nou toch op."!

En uw weigering pakken te dragen? Op een party van de Amerikaanse ambassadeur verscheen u demonstratief in een spijkerbroek. Welke milieugedachte zit er achter jeans?
"Het grappige was dat de ambassadeur toen ze mij later nog eens uitnodigde zelf ook in jeans verscheen, vond ik heel sportief van haar. Ik draag altijd spijkerbroeken omdat ik het onzin vind met de mode mee te gaan. In sommige kringen is het 'not done' je meer dan twee keer in dezelfde kleren te vertonen. Ieder seizoen zo'n beetje al je kleren vervangen en om de paar jaar de hele in richting van je huis, dat is toch wel the limit! Ik draag mijn spijkerbroek tot de kont versleten is. Dat is trouwens meestal ook het moment dat de gaten in de knieën vallen."

Bent u dan niet het lelijke eendje in de wereld van het driedelige grijs.
"Vast wel, maar in die kleren kom ik bij iedereen. Bij ministers en bovenbazen, ook bij Cor Boonstra als die een feestje geeft. 'Sorry, Cor', zeg ik dan, 'ik heb thuis nog maar één pak en dat is voor begrafenissen'. Mijn ervaring is dat mensen dat accepteren. Ik doe sowieso alleen maar zaken met mensen die ik leuk vind, dan word je ook minder snel besodemieterd. En dat brengt me meteen bij de tweede boodschap die in mijn spijkerbroek zit: wees toch gewoon jezelf, er zijn al zoveel anderen."

Natuurlijk accepteren ze dat van een excentrieke multimiljonair. Voor geld wordt veel door de vingers gezien. Jan Modaal zou er niet mee wegkomen.
"Oh nee? Nou toevallig ben ik op die manier wel gekomen waar ik nu ben. Zelf denken, zelf je uitgangspunten bepalen, zo werkt het volgens mij in deze wereld."

Hoe was het trouwens om in-eens 415 miljoen te hebben?
"Ach, dat bedrag van Quote is onzin, natte vingerwerk, al zeg ik niet hoeveel het wél is. Ik was trouwens nooit op geld uit, vrijheid en creativiteit, daar ging ik voor. Eerst kwam ik dan ook in een crisis terecht. Ik raakte in verwarring toen ik mijn eerste miljoen binnen kreeg. Waarom kwam dat geld naar mij toe? Plotseling had ik twintig, dertig jaarsalarissen op de bank staan. Een heel verwarrend gevoel. Gelukkig had ik al vrij snel het besef dat het universum mij dat kapïtaal geeft om er iets zinnigs mee te dóen. Als ik de pijp uitga, wil ik tegen mezelf kunnen zeggen dat ik het goed gedaan heb, alleen dat telt."

Opgeschreven klinken zijn teksten een stuk strijdbaarder dan Eckart Wintzen ze uitspreekt. In zijn met lemen wanden uitgeruste werkkamer zorgt een gezellig brandende open haard op deze warme dag voor extra transpiratie. Wintzen merkt het niet, hij kan gloedvol vertellen over zijn missie in het leven en schaterlachen om een eigen grap. Hij heeft een zacht gezicht, opvallend jonge handen, zijn ogen zitten een beetje verstopt tussen de randen van zijn bril, zijn borstelige wenkbrauwen en zijn hamsterwangen. Maar als hij praat, is het net of je naar je oudste zoontje luistert die vol vuur vertelt over zijn avonturen op het zomerkamp vanwaar hij net is teruggekeerd. Begeesterd; hij wil niets liever dan het milieu redden.

Wanneer begon die zorg om ons milieu?
"In de jaren zeventig, toen ik nog niets bezat. Ik ben weliswaar zo dyslectisch als een deur, maar ik denk dat ik een van de weinigen van mijn generatie ben die daadwerkelijk het eerste rapport van de Club van Rome over het milieu heeft gelezen. Dat heeft mijn ogen geopend."

En daarna zette u een enorm softwarebedrijf op met ongetwijfeld een exorbitante energierekening en duizenden leasewagens...
"Ook bij BSO/Origin deed ik al maatschappijkritische dingen. Wij waren de eerste die reclameuitingen koppelden aan een boodschap; een campagne over intermenselijke relaties, met prachtige foto's van indianen en aboriginals. Benetton begon ook in die tijd. Ik had zoiets van: ik ben hier niet om alleen maar zoveel mogelijk geld te verdienen, ik heb ook nog iets te doen en te vertellen. Mensen in mijn bedrijf begrepen dat soms niet goed, die vroegen: Eckart, waarom zeggen we niet gewoon dat we Schiphol geautomatiseerd hebben of dingen voor Shell doen? Tja, waarom deden we niet zoals al die andere bedrijven die Formule 1-teams sponsorden of helikopters laag lieten overvliegen met hun naam erop. Omdat ik dat niet zinnig vond."

Wat dan wel?
"We maakten een milieujaarverslag waarin we berekenden welke schade ons eigen bedrijf, toch een van de grootste van Nederland, de aarde had berokkend. Daar kwam dan een bepaald bedrag uit en dat besteedden we aan een goed doel. We maakten bijvoorbeeld een stripboek met een milieuboodschap voor jongeren."

Een milieustripboek? Hoe erg is het nou helemaal?
"Wij, het Westen, plegen roofbouw op 'het organisme' aarde. We zetten in een zo hoog mogelijk tempo grondstoffen en energie om in afval. Maar vijftien procent van al onze economische activiteiten is gericht op het produceren van voeding, kleding en een dak boven je hoofd. De andere 85 procent is puur materiële welvaart. Dat betekent dat we hier per persoon tientallen vierkante kilometers aarde te veel overhoop halen. Het is misschien een beetje een negatief verhaal, maar als mensheid zijn wij toch wel een beetje een kankergezwel, met metastases, dat met zijn ongebreidelde groei alles op zijn weg opslurpt en vernietigt."

Overdrijft u nu niet een klein beetje?
"Een voorbeeldje dan: wij zitten hier met een vervoerseconomie omdat transport relatief gezien erg goedkoop is. En dus koopt een Amerikaans bedrijf bij ons in Nederland tomaten. Die tomaten worden eerst in met gesubsidieerd gas gestookte kassen gekweekt, dan met de vrachtauto via de veiling naar Warschau vervoerd omdat daar de landingsrechten lager zijn. Vervolgens met het vliegtuig en vrachtwagens naar New York, terwijl ze daar, in hun klimaat, veel lekkerder tomaten kunnen telen dan onze keurige ronde rode zakjes met water. Nederland transportland is waanzin."

Wat gaat u eraan doen?
"Een van mijn doelstellingen is het opgroenen van bestaande gewoontes. Meneer Coca Cola stuurt zijn volle flessen de hele wereld over, maar ik zou willen dat hij alleen het recept stuurt. Dat soort bewustwording is belangrijk. Zelf investeer ik in bedrijfjes die milieuvriendelijk produceren. Dat is nog maar een heel kleine minderheid. En waarom? Omdat de schade die we aanrichten niets kost. Niemand betaalt mee aan de schade die toegebracht wordt aan een stuk land waarop katoen is verbouwd, land dat vier keer is platgespoten met gif en dat na drie jaar volledig uitgeput is. Dat moet veranderen. Er moet belasting worden geheven op de onttrokken waarde. Maak je een rotzooi van de natuur, dat heb je te vergoeden. Belast de grondstoffen en de productiemethoden en maak de arbeid goedkoper."

Dat wordt al jaren geroepen. Wanneer gaat u dat doorvoeren?
"Nederland heeft de eerste stappen al gezet. En natuurlijk kan ik in mijn eentje het verschil niet maken, ik kan hooguit een beetje meehelpen met sturen. Maar er komt een dag dat de wereld zo ver is."

Maar dan moeten er eerst een paar miljoen doden vallen?
"Die vallen er nu al. Er zijn wetenschappelijke verbanden te leggen tussen de klimaatverandering als gevolg van de huidige CO2-uitstoot en het toegenomen aantal natuurrampen dat momenteel plaatsvindt. Het is het begin nog maar."

Hebt u ook nog iets positiefs in de aanbieding?
"Belangrijk is dat we weg moeten van het economische systeem dat we nu hebben waarin iedereen roept dat we ieder jaar verplicht drie procent moeten groeien. Dat is flauwekul. Ik heb een multinational geleid, dus ik verbeeld me dat ik een beetje weet waarover ik praat. Stel je nou voor: als zes miljard mensen allemaal drie procent groei moeten realiseren, dan kan deze aarde dat toch nooit dragen. We zitten nu al ver over de rand. In mijn visie hoeven we alleen het roer een klein beetje om te gooien om gezond en gelukkig te kunnen leven."

Milieu heeft met geluk te maken?
"Elk mens is uit op geluk. In het westen hebben we onze voorspoed veel te veel vertaald naar materiële welstand en welvaart, terwijl het natuurlijk gaat om welzijn. Ik bedoel, waarom moeten we nu ieder moment van het jaar tropische vruchten kunnen eten? Veertig jaar geleden had je een komkommer-, een aardbeien- en een aspergetijd. Waren we toen minder gelukkig? Nee, als je naar geluk zoekt, moet je toch het allerdiepste in jezelf zoeken en niet in allerlei materie om je heen. Kijk naar Boeddha: geluk door totale onthechting. Niet dat een van ons die staat ooit zal bereiken, het gaat om het idee."

Leuk, u wilt de hele mensheid onder een boom zetten, terwijl we juist in een tijd leven dat iedereen de nieuwste auto en het grootste huis en de meeste vakanties wil hebben. Mísschien een beetje al te simpel.
"Terug naar af is onmogelijk. Een mens wil nu eenmaal altijd vooruit. Begeerte is de mens eigen en dat verandert niemand. Ik wil alleen de inhoud van die begeerte veranderen. Hebben moet ervaren worden, dat is sowieso de trend waar onze samenleving naartoe gaat. Bezit vormt je minder dan de grote ervaringen die je ondergaat. Nou, het merendeel van onze welvaart is al entertainment, laten we daarop voortborduren. Ik ben voor de groei van een gewichtloze economie die vooral nullen en enen produceert. Dat zal de wereld schoner maken."

Pardon?
"Laten we meer zaken produceren die geen gewicht hebben, waarvoor je niet eerst de hele planeet door elkaar moet halen. Muziek is een mooi voorbeeld. Tegenwoordig kun je zo een mooi stuk van internet downloaden, komt niks meer bij kijken. Of vlieg je liever met een straaljager over de Grand Canyon. Daar heb je dat ding helemaal niet voor nodig. Je kunt nu al precies dezelfde ervaring hebben, exact dezelfde beelden zien in de virtuele werkelijkheid. Binnen tien jaar hebben alle Nederlanders een thuisbioscoop. Dat is de reden waarom ik ook veel in multimediabedrijfjes investeer."

Hou ze vooral binnen, die mensen!
"Iets in dezelfde lijn is de nieuwe beeldtelefonie waar we hier erg hard aan werken. Niet zo'n lullige teleconference-installatie, maar een groot scherm waarop je elkaar in je eigen omgeving kunt zien en waarmee je elkaar in de ogen kunt kijken. Je haalt de ander als het ware in huis, je overbrugt afstand met een paar kwartjes telefoonkosten. Zo kun ie dagelijks even bij je moeder zijn, kan ze jou en je kinderen zien, ook al ligt ze in het ziekenhuis of woont ze aan de andere kant van de wereld."

Zoiets werkt alleen als je breedbandinternet hebt en dat is er nog lang niet.
"Ik zit in de Raad voor Verkeer en Waterstaat. We buigen ons daar onder andere over het fileleed. Mijn gedachte daar is dat als je nu al die mensen die elke dag muurvast in de file staan omdat ze voor hun werk iemand moeten ontmoeten, uitrust met zo'n beeldtelefoon, dan los je in één klap de ochtendfile op. 'Ja', zeggen ze dan op het ministerie, 'weet u wel hoeveel het kost om breedband aan te leggen?'. Breedband is natuurlijk hartstikke duur, zeg ik dan, maar wat denkt u dat een nieuwe weg aanleggen kost? Dat is toevallig wel tien keer meer."

Wat bent u nu eigenlijk: zakenman of filantroop?
"Zakenman, absoluut!"

Stel, wij bedenken een apparaat dat alle schadelijke CO2-uitstoot uit de atmosfeer haalt, zou u daar dan uw totale vermogen voor over hebben?
"Natuurlijk, dat zou geweldig zijn! Daarvan kan iedereen meeprofiteren. Heb je zo'n ding?"