Interviews als fascinerende ontdekkingsreis

Bundeling artikelen van Mart Rienstra

'Er is niets zo fascinerend als menselijke motivaties, keuzes en overwegingen.' Aan het woord is Mart Rienstra, journalist, communicatie-adviseur en trainer. Van hem verschijnt in maart het boek: Inzicht, een bundeling van interviews met bekende ondernemers en bestuurders over talent, drijfveren en levenservaring. De artikelen, die eerder in Utrecht Business verschenen, zijn openhartig van aard, met een grote rijkdom aan zelfreflectie en inzicht. De bundel is een must voor een ieder die het leven serieus neemt, maar positief beleeft.

Het eerste interview dat Mart Rienstra in dit kader maakte, was met de oud-commissaris van de Koningin in Utrecht, Pieter Beelaerts van Blokland. 'Een man van statuur en stijl, die echter tijdens het interview een metamorfose onderging,' vertelt de 44-jarige journalist. 'Nadat hij over zijn bestuurlijke ervaring had verteld, kreeg de ongedwongen sfeer blijkbaar vat op hem. Hij begon te vertellen over de "andere kant" van zijn bestaan als minister, burgemeester en commissaris van de Koningin en over een briefwisseling die hij onderhield met een doodzieke vriend. Terwijl zijn woorden aan gewicht en importantie wonnen, zag ik zijn ogen vochtig worden. En in plaats van te proberen om zijn emoties onder controle te houden, liet hij de tranen juist komen. "De jassen moet uit", verzuchtte hij.'

Verademing

Een totaal andere ontmoeting had Rienstra met Chris Luken, de selfmade ondernemer die tien jaar geleden furore maakte - en rijk werd - met de Hotelbon. 'Iemand van wie je niet direct diepzinnige teksten verwacht, maar wel realistische oneliners.' Die voorspelling kwam dan ook uit. In een urenlang onderhoud, waarbij de gsm van de Vianense ondernemer oneindig vaak overging, legde deze dynamische duizendpoot uit dat opleiding bitter weinig van doen heeft met succes. 'Een spannend jongensboek ligt op straat, niet tussen de schoolbanken'. Luken is in de ogen van Rienstra het voorbeeld van een creatief straatschoffie dat met boerenslimheid en - vooral ook - hard werken zijn eigen succes heeft gecreëerd. 'Een man die het maximale uit zichzelf haalt door lef te tonen en zijn eigen ideeën uit te werken. Een verademing.'

Geen stropdas

Een ander persoonlijk hoogtepunt voor de auteur vormde het interview met Eckart Wintzen. De 'nar' van het vaderlandse entrepreneursgilde - oprichter van BSO/Origin - leidt tegenwoordig een wat teruggetrokken zakelijk leven in de bossen van Zeist. In een voormalig onderkomen van de scouting vertelde hij over zijn jeugd, over zijn vader die - net als Wintzen zelf - door sommigen als 'vreemd' werd beschouwd en over het gebrek aan identiteit bij tal van managers. 'Het gaat erom je te onderscheiden, jezelf te zijn. En toch strikt mannelijk Nederland 's ochtends en masse de das. Om vervolgens alle wegen naar het hart af te sluiten,' aldus Wintzen tijdens het interview. Het gesprek met deze ideologische ondernemer maakte veel indruk op Rienstra, die overigens ook nog nooit betrapt is op het dragen van een stropdas. 'Vooral zijn hartstochtelijke roep om minder te consumeren, om de drang naar meer materie om te zetten in een zoektocht naar het ware geluk, sprak mij bijzonder aan.'

Genieten

Een vergelijkbare boodschap tekende Rienstra op uit de mond van Wessel Ganzevoort. De ex-directeur van KPMG zocht begin deze eeuw plotseling een andere bestemming. Zijn zware, stressvolle functie bij het internationale accountantskantoor ruilde hij in voor een nieuw bestaan, vol ruimte, vrijheid, maar ook onzekerheid. 'Het vertrek van Ganzevoort was destijds een opmerkelijke stap,' vertelt de interviewer. 'Tijdens het gesprek zag ik dat dit hem veel had opgeleverd. Niet alleen inzicht, maar vooral echtheid. Er zat een oprecht, maar vooral blij man tegenover mij.' Diezelfde indruk kreeg de auteur van Karel Vuursteen, de voormalige topman van Heineken. 'Iemand die ondanks zijn hectische bestaan met volle teugen van het leven geniet. Een man van de wereld, die als geen ander in staat is de vinger te leggen op de problemen van een volk, een land, een cultuur. Vooral zijn betoog over het gebrek aan lef en uitdagingen in Nederland sloeg de spijker op zijn kop, evenals zijn opmerkingen over de "sorry-cultuur" in ons land. Ook al stapel je tegenwoordig fout op fout, in de politiek worden daar geen consequenties aan verbonden.'

Inspiratieloos

Bijna vanzelfsprekend werd ook het leiderschap van Jan Peter Balkenende een terugkerend onderwerp tijdens de interviews. Nagenoeg alle gesprekspartners verwijten de premier een gebrek daaraan. Nordholt, de ex-politiecommissaris van Amsterdam verwoordde dit nog het meest scherp: 'Alles aan deze man is inspiratieloos. Dat uitgerekend hij een beroep op ons doet voor meer positivisme, is ronduit gênant.' Gerd Leers, burgemeester en partijgenoot, doet in het boek een oproep aan Balkenende. 'Hij heeft zich in Den Haag grijs laten wassen. Kom op Jan Peter, toon je eigen kleur!'
Naast deze uitgesproken reacties geven enkelen ook aan hoe het anders moet. Zo houdt Gerlach Cerfontaine een warm pleidooi voor coachend leiderschap. Voor deze vorm krijgt de CEO van Schiphol steun van Harry Starren en Mickey Huibregtsen. In de interviews wijzen beiden op de eigen verantwoordelijkheid van het individu. 'Trek je eigen plan, maar aanvaard dan ook de gevolgen van je handelen,' aldus de voormalige McKinsey-topman. De directeur van De Baak gaat nog verder: 'Leiderschap is allang gedemocratiseerd. Het ontwikkelde individu zit echt niet te wachten op een Mozes, die op Messiaanse wijze zijn volk de weg wijst door zeeën en woestijnen.' Volgens Starren hebben we tegenwoordig meer behoefte aan een personal coach, dan aan een sterke leider.

Openhartig

Het zijn deze ideeën en meningen die het boek van Mart Rienstra deels haar kracht geven. Daarnaast bevat de bundel tal van persoonlijke ontboezemingen, zoals die van Elco Brinkman: 'De steun zoals Kok die in 2002 aan Melkert gaf, heb ik bij Ruud Lubbers indertijd voor mij gemist.' De openhartigheid van de geïnterviewden is ongetwijfeld het gevolg van de afwijkende interviewstijl van de auteur. Rienstra gelooft niet in vragenlijstjes. 'In een normaal gesprek tussen twee personen is ook geen sprake van een strikte rolverdeling. Bovendien levert deze methode doorgaans weinig spanning op en creëert het afstand tussen de interviewer en de geïnterviewde.' Door snel en accuraat te reageren en bovenal tussen de regels door te lezen, weet Rienstra - die naast zijn tekstuele werkzaamheden ook communicatietrainingen verzorgt - zijn gesprekspartners te prikkelen en te stimuleren. Na afloop van de interviews kreeg hij steevast enthousiaste reacties. 'Vuursteen zei ronduit: "U heeft mij aan het denken gezet", terwijl Leers mij toefluisterde: "Zo'n interview heb ik nog nooit gehad". Ook voor mij waren deze gesprekken finest moments. Vergeet niet; de geïnterviewden staan door hun unieke talenten hoog op de maatschappelijke ladder. Stuk voor stuk hebben ze een boodschap en deinzen ze er niet voor terug, deze uit te dragen. Dat maakte de gesprekken tot een ware ontdekkingsreis.'