Klant is koning op internet

De afgelopen weken is de nota De Digitale Delta van verschillende zijden belicht. Goedkeuring en loftuitingen geflankeerd door afkeuring en kritiek moeten de ICI branche verder helpen tot het vormen van een afgewogen mening. In deze laatste aflevering ventileert Hans Wijers, de ex-minister van Economische Zaken, zijn visie. De medebedenker van plannen voor de 'elektronische snelweg' vindt dat 'ICT een van de drijvende krachten is achter de veranderingen van de economie". Bovendien constateert hij "een grote continuïteit in 'zijn' beleid", hetgeen overigens in een wel bijzonder licht komt te staan naast zijn opmerking dat "Paars I het belang van internet te laat heeft ingezien".

Hans Wijers heeft als ministervan Economische Zaken in het eerste Paarse kabinet (1994-1998) een belangrijke rol gespeeld in de ontwikkeling van ICT in Nederland. Hij stelde onder meer het Actieprogramma Elektronische Snelwegen op. En het project Twinning, ter ondersteuning van startende ICT-bedrijven. Ook in zijn huidige werk als organisatiedeskundige bij l he Boston Consulting Group houdt Wijers zich bezig met IC1: Zo adviseert hij bedrijven over de te volgen strategie op het gebied van elektronische handel. Ook zit de voormalig minister in de Raad van advies van technologiecentrum Media Plaza.

Al deze activiteiten komen voort uit de persoonlijke belangstelling die wijers koestert voor de informatie- en communicatietechnologie. "Het is een terrein dat mij mateloos interesseert. Ik heb altijd gezegd, niet alleen als minister maar ook duarvoor, dat ICT een van de drijvende krachten is achter de veranderingen van de economie. Het is fascinerend om hiernaar te kijken, om te zien hoe inzichten en beelden veranderen. En deze interesse houdt zeker niet op als ik naar huis ga.' De kabinetsnota Digitale Delta, die zijn opvolger op Economische Zaken Annemarie Jorritsma eerder dit jaar presenteerde, was voor Wijers een feest der herkenning. Het beleidsstuk is immers een vervolg op 'zijn' snelweg-plannen uir. I994. "Ja, er is sprake van grote con.tinulteit in het beleid. Dat vind ik fantastisch." De oud-minister lant zich volgens goede Haagse gewoonte niet verleiden tot politieke uitspraken over het werk van zijn opvolger. Wel reageert hij op de kritiek, verwoord in NRC Handelsblad, dat Jorritsma te weinig vaart zet achter het IT-beleid en geen inhoudelijke discussie voert. "Mevrouw Jorritsma heeft als nadeel dat zij ook in het vorige kabinet zat. Op het gebied van ICT hebben wij veel samengewerkt. Zij zet het beleid voort dat wij met elkaar in Paars I hebben ontwikkeld. Ik vind dit erg goed. Ik zie weinig licht tussen datgene wat zij hierover de afgelopen maanden heeft gezegd en mijn eigen uitspraken. Ik snap al die kritiek niet zo goed ."

Terugkijkend op zijn eigen ICT beleid zegt Wijers hierover 'een goed gevoel' te hebben. "Wij hebben met Economische Zaken veel zaken in beweging gezet. M aar ja, het is natuurlijk nooit genoeg. Wij hebben bijvoorbeeld het belang van internet te laat ingezien. Als wij hiermee op tijd waren geweest, hadden wij misschien meer van de grond kunnen krijgen. Aan de andere kant is dit de realiteit van het Haagse bestaan. Ik maakte de mensen op het departement soms al hartstikke gek." En dan lachend: Mijn troost is dat Bill Gates er ook jaren over heeft gedaan om dit belang te onderkennen. " Het goede gevoel houdt Wijers vooral over door de opzet van Twinning en Gigaport.

Met Twinning zijn wij er toch in geslaagd een netwerk te creeren met starters en mensen uit Silicon Valley en Israël. En met Gigaport bouwt Nederland een voorsprong op met Internet." Twinning en Gigaport zijn volgens Wijers twee voorbeelden van overzienbare overheidsinvesteringen die een stimulerende werking hebben op private investeringen. En dat is een van de rollen die het Rijk moet spelen in de ontwikkeling van ICT; stimuleren, faciliteren en geld stoppen in ontwikkelingen die de markt niet oppikt, zoals Twinning en Gigaport. "Ik ben niet van de school die zegt dat er zonder meer overheidsgeld bij moet Tijdens mijn bewind riepen mensen als Eckhard Wintzen, Roel Pieper en Maurice de Hond dat er een paar miljard van de overheid nodig is voor de aanleg van infrastructuur. Ik antwoordde dan dat het bedrijfsleven zich rot investeert. Ik geloof niet dat de ontwikkeling van ICT-infrastructuur sneller was gegaan met meer geld van de overheid. Het handelingsvermogen van het Rijk is beperkt. Alles gaat traag. Een wetswijziging kan zo al twee jaar in beslag nemen. Daarom moet de overheid bescheiden zijn in het kiezen van gebieden waarop ze een rol kan spelen.

Als econoom is Wijers geinteresseerd in de gevolgen van ICT voor de economie en de consequenties voor bedrijEsleven en overheid. Door de doorbraak van internet moeten bedrijven hun modellen loslaten. "De zakenwereld wordt op zijn kop gezeL Er is sprake van enorme productiviteitsstijgingen en opgeblazen waardeketens. Verder veranderen de marges en prijzen. Ineens spelen partijen die er nooit eerder waren een rol in de sector. De essentie van de internet-economie is dat een majeure verandering optreedt die veel meer macht aan de klant geeft. Als een bedrijfvroeger een klant wilde bereiken had het twee opties. De eerste was het sturen van een verkoper. Dit is een dure vorm van contact maar wel rijk van inhoud. Het bedrijf kon ook een direct-mail sturen. Hiermee werd een brede groep bereikt, maar de inhoud van de boodschap was beperkt. Internet biedt mogelijkheden voor goedkope, maar inhoudelijk rijke contacten. Markten worden zo transparanter. Dit is de essentie van wat de mensen de nieuwe economie noemen. Het gaat verder dan ICT en zal de zakelijke en consumenten markt ingrijpend veranderen."

Het thema 'nieuwe economie' heeft inmiddels ook politiek Den Haag bereikt. De discussie is aangezwengeld door Thom de Graaf, fractievoorzitter van D66. Deze 'interessante discussie, maar de politiek geeft er een verkeerde wending aan parij genoot van Wijers pleit kort gezeg voor bestedingen van de overheid nu de economie als een ICT vormt volgens hem de motor van een langdurige economischc groei, waardoor recessies tot het verleden kunnen behoren. Minister Jorritsma reageerde door te stellen dat de droom van de nieuwe economie bedrog is. Wijers vindt de discussie interessant, maar meent dat de polidek er een verkeerde wending aangeeft. Het is goed dat De Graafde discussie is aangegaan. Ik vond de discussie over het economisch beleid de laatste tijd een beetje vlak is jammer dat de argumenten de verkeerde kant op gaat. Het wad al snel een typisch Haagse discussie weer de vraag of de overheid meer geld maar uitgeven en de huidige begrotingsdiscipline moet losten. Dit is jammer, want voor de nieuwe economie is het helemaal niet van belang of de overheid een half miljard meer of minder uitgezet Maar dit past in de Haagse microkosmos.

De theorie van de nieuwe economie brengt voor de overheid een aantal belangrijke vragen met zich mee. Zo is ha volgens Wijers moeilijk aan te geven welke invloed de ontwikkelingen nu precies hebben op de economie. De grote economen in Amerika, en in Nederland, zeggen allemaal terwijl degenlijk niet alles wat zich afspeelt goed kunnen duiden. We hebben het gevoel dat wij de verschijnselen niet goed in onze cijfers vongen. Had de vraagstuk van de product nitwitsontwikkeling in de dienstensector is bijvoorbeeld ontzettent belang ijk Net zo goed als we het hebben over inflatie. Meten we degelijk we de inside? Dat is heel fundamenteel als je nadenkt hoe we momenteel discussie voeren over macro economisch beeld. We denken dat we meten en daarom waren, maar misschien meten wij het niemand niet met onze bestaande methoden. Dit betekent niet dat je alles in de prullenbak moet gooien. Maar laten we ha debat echt eens in gang zetten."

Bovendien vindt Wijers het van belang dat de overheid prioriteiten stelt bij het inspelen op de ontwikkelingen. Hoe past kabinet het onderwijs aan en waarin investeert zij? De komst van de nieuwe economie hn nia baekenen dat Neterbnd de butgettiscipline loslaat. Maar als die nieuwe economie echte waarheid is, en de Nederlandse economie voor een bangere petoet op een hoger groeipad komen. Dit hoeft niet te betekenen dat minister Jorritsma in de ICT sector gaat investeren. Dat zou potsierlijk zijn. De sector verdient zelf geld genoeg.

"Mijn troost is dat Gates er ook jaren over heeft gedaan het belang van het Web in te zien."

Als er door de economische groei extra geld vrijkomt, dan zou Wijers dit besteden aan salarissen van leraren, de zorg, herinrichting van overheidsprocessen met behulp van ICT ('re-inventing government') en ICT in het onderwijs. Laten wij er dan voor zorgen dat er een computer per vijf tot tien leerlingen op de scholen staat. En dat de scholen elke vier jaar over nieuwe apparatuur beschikken en dat de prestaties van het netwerk verbeteren. Want de prioriteit ligt naar mijn mening in kennis. En Nederland investeert hierin te weinig."