Lol
Naam Eckart Wintzen (62), functie Hoofd Chaos Ex'tent en verder houdt zich bezig met milieu, ecologie en de invloed van technologie op het menselijk handelen.
Mensen kunnen gelukkig worden, zonder dat ze tegelijkertijd het milieu verpesten. Daaraan twijfelt Eckart Wintzen geen moment. Een interview met een bewogen ondernemer die zijn vermogen inzet voor een betere wereld. "Eigenlijk willen we virtuele welstand geven."
Een ietwat excentrieke, vermogende ondernemer: Eckart Wintzen. Voor iemand die in de jaren zestig ooit discussieerde met Ulrike Meinhoff (de latere RAF-terroriste), die mislukte als student wis- en natuurkunde in Leiden en die geestverruimende middelen niet versmaadt, is hij toch redelijk goed terechtgekomen. In een door het gerenommeerde vakblad 'Computable' uitgeschreven verkiezing van de Nederlandse IT-persoonlijkheid van het millennium wist hij een derde plek te bemachtigen achter winnaar professor Edsger Dijkstra ('vader van gestructureerd programmeren') en de gebroeders Baan.
Wintzen, geboren in Scheveningen, maakte in de jaren tachtig en negentig naam als oprichter/directeur van BSO, Buro voor Systeem Ontwikkeling (let op de typische jaren zeventig spelling). Hij profileerde zich als iemand die verder kijkt dan de bits en bytes. BSO vormde zo de natuurlijke tegenpool van het grotere en agressievere Volmac, dat geleid werd door een rechtlijnig denkende schaakliefhebber, Joop van Oosterom.
De twee bedrijven waren lange tijd de Ajax en Feijenoord onder de Nederlandse softwarehuizen. Waar de oprichters van Volmac (inmiddels opgegaan in Cap Gemini) eind jaren tachtig de eerste technologieboom benutten voor een lucratieve beursgang, bleef BSO zelfstandig. De Volmac-oprichters Van Oosterom en Mol werden zo de eerste softwaremiljonairs van Nederland.
Wintzen moest nog geduld oefenen. Via een langdurige vrijage met de automatiseringsafdeling van Philips wist BSO, inmiddels omgedoopt tot Origin, door te stoten in de vaart der volkeren. In 1996 stond er een bedrijf met 10.000 medewerkers verdeeld over 21 landen. In datzelfde jaar trad Wintzen af als CEO. Met de fondsen die hij overhield aan de verkoop van zijn aandelen is hij een investeringsmaatschappij begonnen, het in Doorn gevestigde Ex'tent (woordspeling van Eck z'n tent).
Wintzen steekt zijn geld in een lappendeken aan projecten en ondernemingen. Van ijs (Ben & Jerry's Benelux) tot autoverhuur (Greenwheels) en van beeldtelefonie tot dolby 5.1 geluidsstudio's (DVD-geluid). Zijn investeringen lijken lukraak gekozen, maar zijn het zeker niet. Je vindt er de thema's in terug die hem altijd al boeiden: milieu, ecologie en de invloed van technologie op het menselijk handelen.
Over BSO/Origin praat hij liever niet meer, dat is een gepasseerd station. "Ik ben niet iemand die omkijkt", zegt Wintzen. Van de BSO-cultuur is weinig terug te vinden in het huidige Atos Origin. De veel geroemde managementstructuur (het bedrijf was opgedeeld in kleine, zelfstandige cellen die in theorie niet groter mochten zijn 50 personeelsleden) werd na zijn vertrek snel bij de stoeprand geparkeerd. Ook het Origin-logo, een steen met daarin gekraste tekens, verdween van het briefpapier. Nu grootaandeelhouder Philips kortgeleden Origin heeft verkocht aan het Franse Atos, lijkt de afrekening met Wintzens erfenis compleet. Het stoort de oprichter niet. "That's business."
Je imago is je beste amigo stelt men graag in de reclamewereld. Iets waarvan Wintzen vanaf het prille begin was doordrongen. Hij heeft de beeldvorming van zijn bedrijf (èn dat van het product Wintzen zelf) altijd scherp in de gaten gehouden. Zo kon men hem bijvoorbeeld op de redactie van vakblad 'Computable' tegenkomen om een verhaal met een redacteur door te nemen. Ook de klanten van het softwarehuis werden in de jaren tachtig en negentig, toen het woord 'soft selling' nog moest worden uitgevonden, getrakteerd op spectaculaire seminars. Kosten nog moeite werden gespaard om de aandacht te trekken. In 1995 culmineerde dat in een feestelijk seminar in de restanten van de Rotterdamse Schiecentrale waar de gasten aanvankelijk op een 'concentratiekampachtige' wijze werden ontvangen, compleet met scheldende bewakers en agressieve honden. Ook de presentatie van het jaarlijkse jaarverslag, bij vele niet-beursgenoteerde bedrijven een non-event, werd tot mediagebeurtenis verheven. Bijvoorbeeld door het jaarverslag door kinderen te laten produceren. Journalisten konden hun kroost meenemen naar de persconferentie. Het sympathieke softwarehuis kreeg keer op keer redactionele aandacht die in geen verhouding stond tot de importantie van de onderneming.
Het gaat er immers om aardig gevonden te worden. "Je gunt immers iemand een business", zegt Wintzen, die de beproefde strategie weer loslaat op zijn nieuwe investeringen, zoals het ijsmerk Ben & Jerry's. "We hebben dat neergezet als een sociaal verantwoord bedrijf dat ook nog met andere dingen bezig is dan puur ijs verkopen". Adverteren doet Ben & Jerry's niet. Men probeert zelf nieuws te maken, bijvoorbeeld door een vijftienjarig meisje tot commissaris te benoemen.
Met de oprichting van Ex'tent kan Wintzen zich, nog meer dan voorheen, richten op het verbeteren van de wereld. "Dat kan op twee manieren", zegt Wintzen. "Door wat je nu al doet, groener te gaan doen. Dus bijvoorbeeld auto's delen."
De tweede manier om het milieu te ontzien heeft een hoger visionair gehalte: het idee van virtuele welstand. Het komt er op neer dat Wintzen wil dat mensen gelukkig worden, zonder dat ze daarbij tegelijkertijd het milieu verpesten. "Eigenlijk", zegt Wintzen, "willen we virtuele welstand geven." Immers 85% van de dingen die je koopt heb je niet echt nodig. Uiteindelijk gaat het er toch om dat we lol hebben. Dat bereiken we door nieuwe prikkels op te doen, bijvoorbeeld door naar de film te gaan, een parfum te kopen of een peperdure Jaguar aan te schaffen.
Zintuigen kunnen ook met minder milieuvijandige digitale hulpmiddelen worden geprikkeld. Een vertaling van dat idee is de beeldtelefoon, een apparaat dat reizen echt overbodig maakt. En dan hebben we het niet over een simpele beeldtelefoon, maar over een model met superieur grootbeeld en geluid, waarbij je bovendien je medemens recht in de ogen kijkt. Op Wintzens kantoor staat een prototype van zo'n beeldtelefoon. Het is nog peperduur. De op een kopieermachine lijkende machine is ontwikkeld door Ex'ovision, voor 90% dochter van Ex'tent. Beeld en geluid blijken van verbluffende kwaliteit. Er zit echter één klein nadeeltje aan, het apparaat vergt een symmetrische twee Megabit-verbinding.
Een massamarkt voor de beeldtelefoon lijkt daarmee nog ver weg, maar voor multinationals met een snel eigen netwerk kan het nu al een aantrekkelijk hulpmiddel zijn. De doelgroep vormen topmanagers voor wie het gereis niet meer zo hoeft. "Dat zijn mensen", vertelt Wintzen, "die weten wat het betekent om dertig mandagen per jaar aan reizen te besparen. Wat dat aan energie en emoties spaart. Wat het aan vliegtickets, autohuur en hotels spaart."
Wil de beeldtelefoon van Ex'ovision snel werkelijkheid worden, dan zal Nederland over moeten stappen op symmetrisch breedband internet. Wintzen bepleit daarom glasvezelaansluitingen voor alle woningen. Dat is een kostbare operatie. "We plannen met gemak ƒ 80 miljard voor een wegennet", zegt Wintzen. "Voor minder dan een kwart daarvan kun je heel Nederland verglazen. Niemand twijfelt eraan dat breedband er ooit komt. Het enige dat ik nu vraag, is om het wat eerder aan te leggen."
Geld hoeft niet echt een probleem te zijn. Wintzen mag graag wijzen naar de gekte die ontstond bij de beursgang van Worldonline. Hij kan zich opwinden over de geldverkwisting op de beurs. "Beleggers leggen 16 miljard op tafel voor een adressenbestand. Mij heb je dan ook niet aangetroffen in de rij voor Worldonline-aandelen. Ik sta nu aan de kant te schudden van het lachen. Overigens vind ik dat er niks mis is met de rol van Nina Brink. Die heeft gebruik gemaakt van de gekte. Iedereen met een IQ van boven de honderd had kunnen uitrekenen dat de bedragen die werden betaald nooit terugverdiend hadden kunnen worden. Dat geld is nu verloren. Men heeft een blikje stinkende sardines gekocht."
In de regio Eindhoven-Tilburg kan een deel van Wintzen's utopia werkelijkheid worden. Na de zomer wordt daar gestart met een grootschalig ict-project; de Kenniswijk. Onlangs werd door staatssecretaris Monique de Vries van Verkeer en Waterstaat ƒ 100 miljoen aan het project toegekend. Dit bedrag komt de komende vijf jaar beschikbaar op voorwaarde dat het bedrijfsleven tenminste evenveel investeert in het project. Het is de bedoeling dat circa 20.000 huishoudens een glasvezelaansluiting (10 Mbps symmetrisch) krijgen. Het zal vooral een interessant experiment zijn om te zien hoe mensen reageren op die bandbreedte overvloed. "Internet heeft wel geleerd, dat het meestal iets anders wordt dan we nu denken."
Wat anderen zeggen over Eckart Wintzen:
"De goedheid stroomt uit alle gaten van zijn versleten
spijkerbroeken." Quote, 2001
"Zijn visionaire ideeën zijn mooie praatjes voor bij de open haard. En meer niet." Quote, 1996
"Eckart is een inspiratiebron voor mij geweest. Van hem heb ik geleerd dat communiceren het allerbelangrijkste is. Ruzie? Ik heb hem wel eens stijf gescholden. Maar hij vroeg me 's avonds weer voor een biertje." Herb Prooij, CEO Siennax, voormalig Origin-manager
"Hij is cool, een aardige man en hij was de grondlegger van de celstructuur van BSO. Nu richt hij zich op milieu en het sociale aspect in de IT-industrie." Computable, 2000 r
"Among the programmers at Hyperion, Eckart was known simply as 'our Buddhist boss'. I will never forget that model of doing business, and will use it in my own business some day. It works. I am glad to see that he is finally be recognized as the genius he is." Ex-BSO werknemer William Ferguson
"Hij is soft zonder geitenwollen sokken. Zijn grootste bijdrage aan de IT-geschiedenis van Nederland is dat hij zich van meet af aan bekommerde om het effect van technologie op de menselijke cultuur en het menselijk handelen." Computable, 1999
ICT-proof?
Laptop: Sony Vaio, duurste model
Beeldtelefoon: high end model, prototype Ex'ovision
Nerd: onhandig, blaast nog wel eens een beeldscherm op
e-mail: eckart@extent.nl