Macho-management versus MaMa-logica

Op BSO congres pleidooi voor waardering van 'chaos' binnen ondernemingen

(Door Ad Moerman)

AMSTERDAM—"Managers kunnen nog heel wat leren van het beroep van huisvrouw. Waarom sturen we ze eigenlijk de hei op voor managementtrainingen, als ze precies hetzelfde kunnen leren door zes weken lang een huishouden draaiende te houden.

Deze prikkelende stelling werd gisteren geponeerd door H. Tennekes, directeur research bij het KNMI. HU deed dat in de RAI in Amsterdam op een congres georganiseerd door het Utrechtse automatiseringsbedrijf BSO/Buro voor Systeemontwikkeling.

"Wat beweegt ons om dit congres te organiseren", zo stelde directeur E. Wintzen zichzelf de vraag in zijn inleiding. Hij ziet rond zich heen tal van grote automatiseringsprojecten en eigenlijk de hele samenleving uit de hand lopen, omdat 'men de grip verliest op de complexiteit van organisaties'.

Volgens Wintzen gaat het fout omdat er fout wordt gedacht; grote complexe problemen worden uiteen gerafeld tot kleine oplosbare (automatiseerbare) probleempjes. "Het zijn echter niet de details, maar juist de onderlinge samenhangen die ons de das om doen", aldus Wintzen. "Het geheel is meer dan de som van de afzonderlijke delen".

BSO nodigde zo'n twaalfhonderd mensen uit de top van het bedrijfsleven en van de overheid uit, om ze deelgenoot te maken van deze filosofie. Naast allerlei idealistische motieven hoopt het bedrijf natuurlijk ook klanten te winnen onder het motto 'in een land waar iedereen kan fietsen, verkoop je de meeste fietsen'. Vooral als er ook nog met dezelfde ideeën in het achterhoofd wordt gefietst als die van de BSO-directeur.

Tennekes van het KNMI hield in zijn betoog een pleidooi voor op het eerste gezicht chaotische verlopende processen, zoals in menig huishouden en bij het weer. "Er zijn geen managers nodig om de complexe processen te arrangeren die de warmtehuishouding van onze planeet voor - hun rekening nemen. Niemand hoeft de baas te spelen en toch blijft niets ongedaan. Niettemin is het weerbericht, ondanks alle technologisch vernuft, niet altijd betrouwbaar."

Schijnbaar chaotische processen vinden volgens Tennekes, behalve bij het weer, op vrijwel alle niveaus plaats. Ook in bedrijven. Het probleem is echter dat we teveel structuur proberen aan te brengen in de chaos, waardoor organisaties verstarren.

Op ontelbare kantoren doen we vreselijk ons best bij de productie van notulen, richtlijnen, voorschriften, bestedingsplannen en kwartaalverslagen. Tennekes is van mening dat deze ontembare drang tot structureren voortkomt uit onzekerheid, die weer wordt veroorzaakt door het steeds complexer worden van de samenleving. Teveel structuur leidt echter tot verlamming en dat is waar tal van organisaties en de samenleving aan leiden.

"Een huisvrouw", aldus Tennekes, "heeft wel wat beters te doen dan zulke groteske vormen van onzekerheidsbestrijding. Voor haar is onvoorspelbaarheid vanzelfsprekend. Even koffie zetten voor een vriendin die binnen komt wippen. Plotseling een kind naar de dokter Het is allemaal vanzelfsprekend en dat haar man zich zonodig door z'n agenda wil laten ringeloren moet-ie zelf maar weten. Het is sowieso al onvoorstelbaar dat-ie zich meer dan veertig uur per week in zo'n afschuwelijk kantoor opsluit".

Dat we met de huidige oorzaak-en-gevolg manier van denken zijn vastgelopen toonde de Belg L. de Brabandere aan De Brabandere is verantwoordelijk voor de automatisering bij De Generale Bank en tevens voor enkele dagen per jaar 'huisfilosoof' bij BSO .

Hij signaleert dat de financiële wereld te maken heeft met kleiner wordende marges. Door de automatisering worden de marges op bijvoorbeeld het aan- en verkopen van dollars steeds kleiner. Om dezelfde winst te houden moeten er dus grotere volumes worden verhandeld. Vergeleken met tien jaar terug gaat er vijftig keer meer geld de wereld rond en "deze groei staat in geen enkele verhouding meer tot de economische realiteit", aldus De Brabandere .

Nu volumegroei vrijwel onmogelijk is, wordt de oplossing steeds gezocht in tal van kunstgrepen, zoals bijvoorbeeld in opties of computers die minimale koersverschillen kunnen waarnemen. Met deze methoden valt er wellicht toch nog, wat te verdienen. En als ook deze trucs, gezien de beurskrach, niet blijken te werken, lukt alleen 'vals spelen' nog te helpen om de winst op peil -e houden.

"Al deze manieren werken blijkbaar niet meer om het financiële dorp, dat overigens meer op een casino lukt, te beheersen", concludeerde de Belg. Zijn oplossing bracht echter ook weinig duidelijkheid: "Als problemen te moeilijk worden dan moeten we eenvoudig van probleem veranderen. Daarvoor is veel creativiteit nodig".

Een mogelijke oplossing kwam gisteren wel van G. Broekstra, hoogleraar aan de Rotterdamse Erasmus Universiteit en bedenker van de MaMa-logica; de Management by Matching theorie. Leidinggevenden moeten als een soort duurbetaalde jongleurs inspelen op allerlei krachten en veranderingen in het bedrijf en in de samenleving. Al deze krachten (concurrentie, technologische ontwikkeling, politiek, veeleisender personeel, veranderende waarden en normen, etc.) vergeleek Broekstra met de ballen van een jongleur.

Het vereist aanzienlijke ervaring om de ballen in een bepaald patroon in de lucht te houden. Wanneer een bal teveel van koers raakt, moeten alle ballen een koerswijziging ondergaan en als het te erg wordt, kan het hele patroon in elkaar storten. Er is dan ook absoluut geen tijd voor uitvoerige analyses. Te veel analyse leidt tot verlamming. De jongleur werkt hoofdzakelijk met zijn intuïtie; een miskende eigenschap waar menig ervaren manager al jaren op vaart".

De MaMa-logica ziet Broekstra als de opvolger van het volstrekt verouderde machomanagement op basis van verdeel-en-heers, analytische denken en symptoombestrijding. "Dan hebben we het over PaPa-logica, of wel 'Pathology by Patching'; organisaties worden uiteindelijk doodziek van dat brute lapwerk. Het feminiene aspect van het koesteren van relaties, onderlinge samenhang en ondersteuning zal u inmiddels in mijn theorie niet zijn ontgaan. Vandaar dat hoe meer vrouwen in managementposities komen, hoe beter dat is".