Malloot werd veelgevraagd spreker over cellentheorie

BSO-topman Wintzen wil wereld verbeteren

Er zijn ondernemers die, behalve geld verdienen, ook de wereld willen verbeteren. In Nederland is Eckart Wintzen van automatiseringsbedrijf BSO zo iemand. Voor vragen over winst en omzet moet je niet bij hem zijn. Dat interesseert hem niet en daar heeft 'ie zijn mensen voor. Maar over 'hoe het allemaal verder moet' raakt hij niet uitgepraat.

door Ad Moerman

Aan het einde van de lange gang staat een boeddha-achtig beeld. Op de buitenkant van de deur van zijn werkkamer hangt een indianentooi en zelf ziet hij er ook niet uit als de gemiddelde president-directeur van een wereldwijd opererend concern. Een gecultiveerde stoppelbaard van tenminste een week oud, een veredeld ziekenfondsbrilletje en zijn stropdassen en vestjes zijn meestal ook niet alledaags.

Eckart Wintzen is de 53-jarige oprichter, grootaandeelhouder en directeur van het Utrechtse automatiseringsbedrijf BSO/Origin. Bijna 90 filialen over de hele wereld, zo'n 4000 werknemers en circa 600 miljoen gulden omzet per jaar. Volgend jaar moet dat in de buurt van de één miljard komen. En toch rijdt hij, voornamelijk uit balorigheid, maar een gewoon 'Cliootje'. Hij gaat het liefst naar India op vakantie. Het mediteren dat hij daar leerde, verruimde zijn blik op de omgeving en vooral op zichzelf.

Wintzen is de derde van vier kinderen van een artsenechtpaar. Zijn vader was een strenge man voor wie hij nu respect heeft, maar die hem in zijn vlegeljaren ook angst inboezemde. De studie wis- en natuurkunde mislukte en ook bij latere bazen liep hij geregeld vast. Meestal vanwege 'de hiërarchische structuren'. Midden jaren zeventig begon hij dus maar voor zichzelf.

Hij had ook absoluut geen zin om baas over anderen te spelen. Bovendien kan een mens toch niet meer dan pakweg vijftig voornamen onthouden. Dus besloot hij om, zo gauw zijn bedrijf groter zou worden dan circa zestig werknemers, het opgesplitst zou worden In twee vrijwel zelfstandige units. Inmiddels zijn er bijna negentig 'cellen', zoals dat in BSO-jargon heet, verspreid over veertien landen op vrijwel alle continenten.

Werd Wintzen in het begin met zijn cellentheorie nog voor een malloot versleten, de laatste jaren is hij een veelgevraagd spreker en wordt zijn organisatievorm door tal van bedrijven overgenomen. Zelf noemt hij IBM en Philips als voorbeelden.

Logge van bovenaf bestuurde bedrijven, die de razendsnelle technologische en maatschappelijk ontwikkelingen van vandaag niet meer kunnen bijhouden, zitten nu diep in de problemen, terwijl BSO de huidige malaise in de automatiseringsindustrie met redelijk gemak lijkt te weerstaan.

Toch zwakt Wintzen zijn eigen rol af. Het "zat in de lucht", zegt hij. De tijdgeest is ernaar om bedrijven op te splitsen in eenheden. Het is voor mij toch vaak een kwestie van geluk geweest dat achteraf wijsheid wordt genoemd. Het verschil tussen 'succesfool' en 'succesfull' is kleiner dan je denkt."

Natuurlijk interesseert hem de gang van zaken bij BSO nog steeds, maar echt boeien doen alleen nog de grote lijnen. Het liefst zou hij nog vandaag terugtreden als algemeen directeur en voor zichzelf een soort mengfunctie creëren als voorzitter van de raad van commissarissen en als een soort reizende BSO-ambassadeur.

Door een stapje terug te doen wil Wintzen ook meer tijd krijgen voor zijn grote bobby: het redden van de planeet. Een van de vele gezelschappen waarbij hij aanzit, is de zogeheten 'club van Schiermonnikoog', een gezelschap dat met enige regelmaat filosofeert over de problemen van deze tijd.

Kritiek dat de club haar zweverige denkbeelden maar moet bewaren voor in de vakantie legt Wintzen naast zich neer. Critici die vinden dat het allemaal wel meevalt kijken niet goed om zich heen. Deze maatschappij is er volledig op ingericht om met zo weinig mogelijk mensen zoveel mogelijk te doen. Om over de roofbouw op het milieu maar niet te spreken. Iedereen kan begrijpen dat het zo niet verder kan. En als je luistert naar al het gekanker om je heen, dan krijg je niet het idee dat we echt gelukkig zijn met al onze materiële welvaart."

Volgens Wintzen moeten alle op arbeid drukkende belastingen en de huidige btw, de belasting op de toegevoegde waarde, in alle 24 Oeso-landen geleidelijk worden vervangen door de bow: de belasting op de onttrokken waarde. Het huidige belastingstelsel drijft personeelskosten huizenhoog op, waardoor veel nuttig werk blijft liggen omdat het te duur is. De roofbouw op mensen wordt door de fiscus bevorderd, terwijl de roofbouw op Moeder Aarde amper wordt belast.

BSO heeft aan het jaarverslag als eerste bedrijf ter wereld al twee jaar achter elkaar een milieujaarrekening toegevoegd. Uit die becijferingen blijkt dat het bedrijf in '91 bij voorbeeld 3,4 miljoen gulden winst heeft gemaakt op kosten van het nageslacht, terwijl de huidige milieuheffingen het bedrijf slechts een fractie van die miljoenen kosten. Als die 'roofbouwwinst' extra belast zou worden, dan zou het bedrijf zich vanzelf meer gaan inspannen het milieu minder te schaden, is de redenering van Wintzen.

"Bow zal de westerse mens wellicht gelukkiger maken", zegt Wintzen. Het gebruik van grondstoffen wordt duurder en arbeid goedkoper. Dat betekent een gigantische omwenteling. Mensen zullen hun geld anders gaan besteden. Repareren en recyclen wordt populair. En allerlei dienstverlenende beroepen die nu onbetaalbaar zijn, worden dan weer aantrekkelijk". Hij strijdt voor invoering van de bow in de 24 aangesloten rijke landen van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO).

Wintzen is er van overtuigd dat het kapitalisme in zijn huidige vorm gedoemd is ten onder te gaan. Het bedrijfsleven acht hij oppermachtig. Op allerlei fronten ben ik een netwerk aan het uitbouwen. Het idee van bow is supersimpel".

Er zijn nog veel praktische bezwaren. Bij BSO wordt tweederde van de milieuschade veroorzaakt door de lease-auto's die het personeel gebruikt. Ook hier in huis blijkt dat die auto een heilige koe is. Ik had er eigenlijk op gerekend dat mensen vanzelf hun gedrag zouden gaan veranderen, nadat we de milieuschade zichtbaar hadden gemaakt. Maar zo werkt het jammer genoeg niet".

Echter ook hierin heeft Wintzen goede hoop op de tijdgeest: Het zou mij niet verbazen als het bon ton wordt om niet of in een klein autootje te rijden". Dat ie zichzelf dan niet meer kan onderscheiden met zijn Cliootje is geen probleem. .Tegen die tijd kom ik op de fiets of desnoods te paard. Al was het maar om de publiciteit die je daarmee trekt", zegt hij met een gulle lach.