Na software (BSO) de zachte sector van Ex’tent

Eckart Wintzen "Ik zegen mijn beperkingen"

door Jaap Deltenre

Aan het begin van het zoveelste interview dat hij afgeeft, maakt Eckart Wintzen routineus duidelijk dat hij een vinger in de uiteindelijke tekstpap wenst. "Als je een leuk interview wilt, waarin ik vrijuit spreek, behoud ik mij het recht voor om letterlijke citaten te schrappen. Het gesproken woord leent zich niet altijd voor opschrijven.

In een andere context geplaatst, kunnen zinnen makkelijk uit hun verband worden gerukt. Ik beloof dat het een goed verhaal wordt. Beter dan je zelf hebt geschreven. Deal?"

SUMMARY De 'hippie van de Nederlandse top-ondernemers' noem de het weekblad HP Eckart Wintzen ooit. Bij het beklimmen van de carrièreladder mat de onorthodoxe oprichter/president van BSO zich een ruige stoppelbaard aan, groeide zijn haardos tot ver over de boord en verdween de stropdas definitief in de kast. Als 'hoofd chaos' van het conglomeraat van mensvriendelijke bedrijfjes Ex'tent, filosofeert de kasteelheer van slot Moersbergen in Doorn over de lusten en lasten van het ondernemerschap. "Lasten ? Hoe bedoel je."

Na een schoorvoetend ja, mag de bandrecorder aan. Waarschuwend als de tape in het apparaat wordt geschoven: "Kijk nou uit, dat je het vorige interview met Pieter Bouw niet uitwist." Het wordt een prettig gesprek met de oprichter van het Bureau voor Systeem Ontwikkeling (BSO) dat zich ontwikkelde tot het paradepaardje van de vaderlandse software-industrie, maar na de fusie in r996 met Philips als BSO/Origin en later Origin zijn internationale aspiraties niet waarmaakte. Om het netjes te zeggen.

De band loopt en gaandeweg raakt Eckart Wintzen op dreef. Maar niet voordat hij heeft opgemerkt: "Over BSO praten we niet. Dat is zo godsliederlijk lang geleden dat daar alles al over is gezegd. BSO is geschiedenis. Van het huidige Origin ben ik commissaris en derhalve niet gerechtigd om mededelingen over het bedrijf te doen. Daarvoor moet je bij de directie zijn.

Neemt niet weg dat ik wel een beetje wil nazeuren over het verleden. Maar is Management Scope een geschiedenisboek of een actueel medium? De leuke dingen van nu zijn toch veel aardiger dan de voltooid verleden tijd?"

Hoofd chaos

Met de 'leuke dingen' doelt hij op Ex'tent, een management/investeringsbedrijf dat zich bezig houdt met een uitdijende lijst milieu- en maatschappijvriendelijke bedrijfjes. Op het visitekaartje van de directeur/oprichter staat 'hoofd chaos'. Gevraagd naar zijn hobby's, gebaart de slotvoogd van kasteel Moersbergen in Doorn, waar Ex'tent zetelt, om zich heen en antwoordt: "Dit."

Eckart Wintzen knabbelt aan een koekje om zijn gedachten te ordenen over het gespreksthema waarin hij zich

kan vinden: de activiteiten van Ex'tent als resultante van de commerciële lessen uit het verleden.

"Mijn loopbaan heeft zich volstrekt anders voltrokken dan die van een man als Pieter Bouw. Hij is binnen de KLM organisatie naar de hoogste post opgeklommen. Bij BSO begonnen we in 1976 met nul en groeiden in twintig jaar, waarna ik vertrok, naar een bedrijf met 10.000 medewerkers en 75 kantoren in 25 landen.

Wij groeiden met 30 procent per jaar en hadden te maken met rugwind, tegenwind en zijwinden. Er waren slechte markttijden en dagen en we leerden elke dag van de ervaringen. Het probleem van een jongere is dat hij geen geschiedenis heeft en niet op ervaring kan terugkijken. Vergelijk het met een zeiler zonder ervaring. Een beginnend zeiler wordt vaker door problemen en storm overvallen dan een ouwe rot. Die ziet de storm allang aankomen en heeft aan enkele signalen voldoende om tijdig het zeil te minderen.

Bij jonge startende ondernemers idem dito. Die hebben een wijze, ervaren commissaris of vertrouwensman nodig om bijvoorbeeld een dreigend faillissement te zien aankomen. Dat zijn de zegeningen van de oude rot. Ik ben 59 en draai al zo'n dertig jaar mee.

Ervaring doe je niet op aan je bureau of uit managementboeken. Alles wat je meemaakt, ziet en hoort draagt ertoe bij. je moet er alleen voor openstaan. Reizen, in het buitenland wonen, andere culturen leren kennen, zelfs de dierentuin, verrijken je kennis en vormen je tot de mens die je bent. "

Bij de oprichting van BSO in 1976 was Eckart Wintzen nog een groentje. "In de eerste vier jaar kon ik niet eens een balans lezen. Dat was goed voor boekhouders. Voor die gedachte heb ik mijn prijs wel betaald. De omzet steeg, we draaiden winst, maar ik had niet door dat het eigen vermogen onvoldoende was. Dat merkte ik pas toen op een dag de bank weigerde de salarissen over te maken. 'Niet voldoende eigen vermogen', zeiden ze. Toen heb ik overnight de balans teren lezen. Balansen, zo weet ik nu, geven in één oogopslag de actuele en historische situatie van een bedrijf weer. Als ik voor Ex'tent een bedrijfje overneem, leert de balans me hoe het zooitje in elkaar zit."

De originele ondernemer die bij BSO ooit een jaarverslag voor kinderen publiceerde en bij Ex'tent een vijftienjarig meisje tot commissaris benoemde, is een mensen-man die zijn intuïtie de vrije loop laat. "Ik kan niet schrijven en lezen. Zeker geen managementboek en bladen. Ervaring doe je op door assertieve waarneming, niet door boekjes. Die zijn voor de carrièremakers. Daarom is dit interview ook totaal zinloos. Het leven zelf is je opleiding.

Door niet te lezen, kom je tot betere oplossingen. Mijn impressies zijn de wereld. Lezen doe ik diagonaal. In drie minuten combineer ik flitsen uit een boek of krant. Dat levert een andere manier van denken op. Mijn beperkingen zijn mijn zegeningen.

Tegendraads

Zijn outfit. Sporthemd geopend tot de navel. Stoppelbaard, kijkt nooit in de spiegel van de kapper. Geen krijtstreeptype. "Een vorm van verzet, tegendraadsheid" bekent hij. "Alleen mogelijk op de bovenste sport van de carrièreladder. Toen ik in 1965 bij Philips solliciteerde, was het blauwe blazer, grijze pantalon en gedekte das. Daar ben ik niet ontslagen. In drie van de vijf volgende banen wel. Altijd veel te tegendraads. Vloog de laan uit bij European Space Agency (ESA) waar ik ook in korte broek rondliep. Sinds BSO hoef ik me niet te vermommen."

Omgaan met mensen, leiderschap, noemt hij de kern van management. Bij het snel groeiende BSO ontwikkelde Wintzen een managementmodel, gebaseerd op cel-deling, dat wonderwel bleek te werken. "Een losse-teugel model dat ook bij de Ex'tent bedrijfjes prima werkt, maar hapert en fricties oplevert als bureaucratische managers de teugels aanhalen. Hier bij Ex'tent zie ik dezelfde ontwikkeling als bij BSO destijds. Een gedegen omzet- en winstgroei, zonder vette overheads. Dat is de makke van veel groeiende ondernemingen. Zware overheadkosten en controle-apparaten die de effectiviteit niet ten goede komen en het enthousiasme van de mensen doden. BSO dreef op het enthousiasme van iedereen die er werkte."

Volstrekte openheid, individuele zelfstandigheid, correctie achteraf en gezonde onderlinge concurrentie kenmerken Wintzens managementmodel, dat vooral in dienstverlenende bedrijven gedijt. "Volgens dit model kan je geen Boeing 747 in elkaar zetten. je kunt niet tegen een ploeg vliegtuigmonteurs zeggen, maak maar een leuk vleugeltje."

"Technologie interesseert me niet zegt de man die bestuurs- en adviesfuncties vervult in tal van high tech en multimedia colleges. "De mogelijkheden en toepassingen fascineren me. De apparatuur verkeert nog in het stenen tijdperk. De mensen doen het in hun broek als ze moeten internetten. Het is allemaal veel te ingewikkeld met al die knoppen, toetsen, pijltjes en muizen. Maar er komt een tijd dat we met één kiesschijf elkaar op duizenden kilometers afstand diep in de ogen kunnen kijken."

Onder andere als raadslid van Verkeer en Waterstaat hamert hij op de maatschappelijke zegeningen en economische revolutie die de 'breedbandige snelweg' zal veroorzaken. "De transportfunctie van de elektronische snelweg is mijn enige specialisme binnen de raad. Laat de anderen maar praten over het vervoer van dozen over water, rail of de weg. Mij interesseert alleen de onbelemmerde communicatie die via een kabeltje van de PTT bij je binnenkomt en de deur uitgaat."

Hij demonstreert het prototype van een 'Ex'ofoon', een beeldschermtelefoon dat ook oogcontact mogelijk maakt. Business partner Joyce in een andere kamer van kasteel Moersbergen komt slechts wazig in beeld. Eckart Wintzen vloekt zachtjes op de fabrikant van het ding. "De klunzen. Als hij te warm wordt, laat ie het afweten. Maar zonder kinderziekten een fantastisch communicatiemiddel voor grote kantoren en privé-gebruikers. Stel je voor dat grootmoeder in het bejaardenhuis zo'n ding zou hebben. Kan ze op elk moment van de dag naar haar thuis spelende kleinkinderen kijken. Beperk je meteen ook die verplichte bezoekuren. Breedbandigheid maakt de wereld simpeler, overzichtelijker, leuker en gemakkelijker."

Modern ondernemen

"Alles anders doen dan het boekje, maar wel leuk" was de filosofie van de BSO-oprichter en is dat als Ex'tent president nog steeds. "Ik ga alleen met bedrijven in zee, als ik de mensen leuk vind. Haagen Dasz zou ik nooit willen verkopen, maar toen ik de oprichters van Ben & Jerry's ijs ontmoette, vond ik het zulke aardige mannen en het sfeertje zo goed, dat ik met die lui in zee ben gegaan."

'Leuk' vindt hij dat Ben &Jerry's zonder één cent reclame een ijzersterke merknaam hebben opgebouwd en ,aardig' hun sociaal-maatschappelijke bedrijfsvoering. -Alle vijftien Ex'tent bedrijfjes zijn, behalve op leuk, ook op hun maatschappelijke relevantie geselecteerd. Multatuli Travel, óók hele leuke mensen, brengt toeristen onder bij gastgezinnen in derde wereld landen, Source Magazine, 'tijdschrift voor verantwoord ondernemen' wordt op kringlooppapier gedrukt, de Klussenier is een franchise-organisatie van klusjesmannen en Green Wheels, een witte fietsenplan maar dan professioneel en voor auto's. Jij ruikt een geitenwollen sokken geur, Joyce noemt het 'vegetarisch', ik vind het een nieuwe, opkomende manier van zakendoen, die meer recht doet aan de partijen waarmee en voor wie je werkt. "

Eckart Wintzen juicht het trendy 'sociaal verantwoord ondernemen' van harte toe. "Wat kan een ondernemer beter doen dan z'n medewerkers, klanten en toeleveranciers in hun waarde te laten en hen te betrekken bij de dingen die je doet? Respectvol omgaan met de medemens en de generaties na ons, is de opdracht aan de manager van vandaag. "

In die filosofie passen Wintzens voortdurend terugkerende trefwoorden: geluk, plezier en warmte.

"Wij zijn hier in dit Kasteel Moersbergen gaan zitten om de vogeltjes te horen, de reeën te zien en de geur van de grond te ruiken. Dat haatte ik in het vreselijke BSO-gebouw in Utrecht. Het lelijkste, meest mens-onvriendelijke kantoorpand waar ik ooit gezeten heb. Ontworpen door Cees Dam. Schrijf dat maar op. De beroemde architect Cees Dam. Ik heb hem later verteld dat ik niet happy was, waarop hij kwaad wegliep. Die man heeft schijt aan zijn klant en aan de gebruikers van zijn gebouwen.

Daarom ben ik zo'n sociale freak. Weet je wat modern ondernemen is? Wat Gij niet wilt dat U geschiedt, doe dat ook een ander niet."

curriculum vita

Naam: Eckart Wintzen

Leeftijd: 59

Geboorteplaats: Scheveningen

Burgerlijke staat: Ongehuwd, één dochter

Opleiding: Wis- en Natuurkunde in Leiden, niet voltooid

1965-1967: Assistent Wetenschappelijke Toepassingen Philips Computer lndustries

1967-1970: Projectleider Europees Ruimteonderzoek (ESA)

1970-1973: Directeur Computer Enterprises AG (Zwitserland)

1973-1976: Directeur GTE lnformation Systems Nederland

1976-1996: Oprichter en President-Directeur BSO (later Origin genoemd)

Sinds 1996: Oprichter en directeur van Ex'tent

Hobby: Ex'tent