‘Omzet draaien’ luidt nieuwe opdracht voor Medialab

Het Medialab van Thijs Chanowski kon meer dan tien jaar in de luwte van moeder Origin onderzoek doen. Sinds enkele weken staat het weer op eigen benen en wordt geld verdienen belangrijker. Maar een beursgang zit er niet in.

Thijs Chanowski's 'nieuwe media'-bedrijf is los gekoppeld van Origin. Middenjaren tachtig bracht Chanowski zijn toen nog Cat Benelux geheten bedrijf onder bij BSO. Dat bedrijf, van Eckart Wintzen, is een van de onderdelen waaruit Origin is voortgekomen. Chanowski: "Wintzen was er op gebrand dat zijn bedrijf een vinger had achter nieuwe ontwikkelingen." Anderhalve week geleden rondde Chanowski een management buyout af met Origin. Terug bij af? "Zeker niet", reageert oprichter/directeur en wederom eigenaar Thijs Chanowski. "De aansluiting bij een grotere organisatie heeft ons in staat gesteld ons te concentreren op onderzoek en ontwikkeling. Wij kregen de vrijheid onze neus te volgen. Dat is een buitengewoon plezierige omstandigheid geweest. Want wat je meestal ziet is dat 'labs', na aanvankelijke vrijheid, toch sterk in de richting van 'omzet draaien' worden gedwongen. Dat is in ons geval niet gebeurd. Vooral de afgelopen tien jaar, nadat we de commerciële beslommeringen volledig aan het moederbedrijf konden overdragen, hebben we daarvan geprofiteerd. Sinds dat moment zijn er zo'n 10 tot 15 manjaren geïnvesteerd in de ontwikkeling van kennis op hei gebied van nieuwe media en kennisbeheer."

Ivoren toren
Medialab moest van Chanowski een echte 'techneutenclub' zijn. En dat is het ook geworden. "Natuurlijk is er wel omzet gedraaid, maar dat was altijd met opdrachtgevers die genoegen konden nemen met de onzekerheid die research eigen is. Bedrijven die het leuk vinden om te kijken of je een stapje verder kunt komen, zonder de garantie vooraf dat het ook lukt. Voor ons was dat essentieel. Zonder dat soort samenwerkingen beland je in een 'ivoren toren'. En dat is op den duur dodelijk voor het commerciële potentieel en dus voor de levensvatbaarheid van de technologie die je probeert te ontwikkelen." De technologische koers van Cat c.q. Medialab heeft wel eens een beetje gemeanderd. Via text-retrieval software ('Freebase') en exercities in visualisatietechnieken belandde Medialab uiteindelijk toch weer heel dicht bij text-retrieval: het ondersteunen van zoeken naar 'kennis' in grote ongestructureerde collecties documenten. Traditioneel kwam dat vrijwel uitsluitend voor bij kennisintensieve organisaties zoals research- en development-laboratoria, adviesbedrijven en farmaceutische industrieën. De laatste jaren echter ziet Medialab ook mogelijkheden voor toepassingen op Internet. Daar gaat het ook vaak om ontsluiting van informatie die ongestructureerd vast ligt. Die ongestructureerdheid van informatie die in tekstdocumenten op servers is opgeslagen, is volgens Chanowski tegelijkertijd zowel het probleem als het wezen van de zaak. Het is een probleem, omdat je als gebruiker niet beschikt over een eenduidig signalement van het gezochte. Aan de hand daarvan de informatie opvragen, zoals j e aan de hand van een catalogusnummer in een museum een schilderij terugvindt. Meestal weetje niet eens watje precies zoekt. Je zoekt misschien iets over 'vuurwerk' en 'veiligheidsvoorschriften', zonder dat het je uitmaakt of dat nu een offerte is voor een Sprinkler-installatie of een aanhangsel bij een milieuvergunning waarvan je het bestaan niet vermoedde.

"De interessantste vondsten zijn meestal de vondsten die je niet verwachtte. Maar daarnaar zoeken, kan alleen als je de onderliggende documentverzameling geen structuur vooraf opdringt. Structuur kan tegen je werken. Iedere vorm van classificatie houdt een 'museumeffect' in. Schilderijen worden teruggebracht tot catalogusnummers. De werkelijkheid wordt teruggebracht tot een eenduidige en onveranderlijke interpretatie. Maar iedereen heeft zo zijn eigen associaties bij een begrip. Niemand wil graag aan de hand lopen van de voorgekauwde associaties van anderen. Een macro-econoom denkt bij 'fiets' misschien aan infrastructuur, personenvervoer en bereikbaarheid. Een politieman brengt het begrip eerder in verband met diefstal en heling", doceert Chanowski. "Structuur maakt informatie tot data. Dat is per definitie een stap terug. Data zijn eigenlijk niet interessant. Dataverzamelingen groeien en vervuilen. Naarmate je meer netwerken aan elkaar koppelt, neemt die neiging tot vervuilen kwadratisch toe. Uiteindelijk eindig je met een brij van verwarde gegevens. De enige uitweg is documenten te blijven beschouwen als dragers van kennis en die kennis voor de gebruiker inzichtelijk te maken door deze naar een metaniveau te brengen. Dat is de weg die we hier nu een aantal jaren volgen. Niet de documenten terugbrengen tot verzamelingen indexwoorden, maar door de in de documenten aanwezige kennis en begrippen aan de gebruiker te presenteren als een wolk van begrippen. Die kan hij bij het zoeken gebruiken als hints. De software analyseert welke begrippen in de documenten een rol spelen en op welke wijze ze met elkaar verband houden. Die verbanden en rollen worden op het beeldscherm gevisualiseerd door verschillen in lettergrootte, kleur en afstand tussen woorden."

Kennis als soep
Chanowski is er van overtuigd werkende oplossingen in huis te hebben voor taaltechnologische barrières die lange tijd als onneembaar golden. Het sterke punt is dat de zoekstructuur, anders dan thesaurussen, andere conventionele text-retrieval-hulpmiddelen dynamisch maakt. Veranderingen in de documentverzameling resulteren onmiddellijk in veranderingen in de begrippenwolk die de gebruiker voor zich krijgt. Dat is als het ware een soort soep, waar van alles in drijft en die vrijelijk kan groeien. Ook kan de begrippenwolk gebruikerspecifiek zijn, dus zich in het gebruik voegen naar de gebleken interesses van de gebruiker." Nu de technologie geleidelijk aanis uitgekristalliseerd in een product- de Aquabrowser - is er in het rustieke Schellinkhout weer wat meer ruimte om na te denken over geld verdienen. Er is zelfs een speciale man voor aangetrokken in de persoon van financieel directeur Bas Zwaan. Deze functie bestond tot voor kort niet bij Medialab. Maar daar blijft het wat commercie betreft voorlopig ook bij. Zwaan is niet van plan veel in marketing te investeren of een verkoopteam op pad te sturen. "Dat is de geijkte aanpak, maar daar zijn in deze tijd efficiëntere oplossingen voor."

Genoeg omzet
Op dit moment draait Medialab met vijftien medewerkers een omzet van omstreeks twee miljoen gulden per jaar. Niet echt veel. Maar genoeg volgens Zwaan; Op die basis kunnen we, met onze huidige kostenstructuur, het bedrijf runnen. Het is omzet uit maatwerk projecten. Dat willen we blijven doen, want daar doen we onze kennis en ideeën op. We richten ons daarmee op een betrékkelijk kleine groep grote bedrijven."In eerste instantie in Nederland, maar geleidelijk aan ook in het buitenland. Zo bouwde Medialab een kennisbeheersysteem voor 87 Kamers van Koophandel in Duitsland. Daarnaast wordt gedacht aan verkoop van de Aquabrowser aan derden, die het als module inbouwen in hun eigen specialistische software. Te denken valt bijvoorbeeld aan 'OEM'-overeenkomsten met softwarebedrijven die sterk zijn in specifieke bedrijfssectoren, zoals het bibliotheekwezen of de medische wereld. Ook Internet biedt nieuwe mogelijkheden voor Medialab. Zwaan: "We hebben veel plannen, maar er is op dit moment nog niets definitief beklonken. Ik vind het dan ook te vroeg om er nu meer over te zeggen. Als het goed is, komen we in oktober of november met meer informatie hierover naar buiten." En daarna? Kunnen we binnenkort een beursgang verwachten? Chanowski:"Nee, in zo'n avontuur zie ik niets. Daar is ons bedrijf niet geschikt voor, denk ik. Daarvoor hebben gewoon niet genoeg gebakken lucht in huis. We zijn per slot maar een gewoon clubje techneuten..."