Op Schiermonnikoog ontstaan diepe gedachten
Niet naar Texel, Vlieland, Terschelling, Ameland gaan Nederlanders als ze een héél bijzondere bijeenkomst willen beleggen of echt even er helemaal uit, willen zijn, maar naar Schiermonnikoog.
Al jaren viert een groep radio- en televisiemensen er, naar het schijnt nogal luidruchtig, Oud en Nieuw. Nu is er zelfs een 'Club van Schiermonnikoog', een niet al te bescheiden verwijzing naar de 'Club van Rome' die in 1972 zo niet de wereld, dan toch Nederland, Opschrikte met zijn projecties voor een steeds overbevolktere, steeds vuilere wereld waar grondstoffen steeds schaarser zouden zijn. Deze nieuwe club heeft - en dat kan toch haast niet anders dan met een licht ironie zijn - een Stuk geproduceerd dat niet 'Bergrede', maar 'Duinrede' heet, En een enkele waarnemer van dat gebeuren spreekt al over het bestaan van een 'Schiervirus. Er moet iets met dat eiland aan de hand zijn.
Toch is het niet het grootste, het kleinste Of zelfs het mooiste van de Waddeneilanden. Wel ligt het, op Rotturn na, natuurlijk wel het verste weg van de Randstad, waar de meeste van die vluchtelingen voor drukte en stress wel vandaan zullen komen.
Jurriaan Kamp, een van de initiatiefnemers, nu nog chef economie van NRC-Handelsblad en na 1 mei voor twee jaar ingehuurd om voor de club te werken, zegt me, op de vraag waarom daarheen: "Om afstand te nemen. Als je eenmaal de pont hebt genomen, ben je overal ver vandaan. Niemand kan meer even worden teruggeroepen voor een dringende kwestie op zijn kantoor." En de reden waarom juist dit eiland, wordt duidelijk als hij meldt dat ook zijn club is neergestreken bij Van der Werf.
Want dat is, zo weet ik nu uit eigen aanschouwing, terecht een begrip. Een hele oude herberg, vroeger een rechthuis geweest, met een gelagkamer die zo zou kunnen dienen als decor voor een film die in de jaren dertig speelt.
Veel hout, oude klokken, veel snuisterijen langs de wanden, een haard met fraaie oud-Hollandse - of is het oud-Friese -tegeltjes, een grote eetzaal, de tafeltjes gedekt met damast. En dat alles in een dorp waarvan sommige huizengroepen lijken te zijn overgeplaatst uit het openluchtgedeelte van het Enkhuizer Zuiderzeemuseum. (Het is natuurlijk andersom, maar dat besef je alleen als je erover gaat nadenken).
Anderhalf jaar geleden zijn ze daar bij elkaar gekomen om "te praten over de Nederlandse politiek en de maatschappij". 'Enkele journalisten en jonge ondernemers', zoals ze in de ene krant worden beschreven, 'bezorgde burgers, op zoek naar een nieuw, persoonlijk, maatschappelijk en ecologisch evenwicht', zoals de ander ze aanduidt. 'een snel ogend gezelschap van vooral jonge, succesvolle entrepreneurs', zoals ze ook worden genoemd. Jaap Mulders van City Corp. is erbij, Hubregse van McKinsey, Eckart Wintzen van het Utrechtse BSO, Thijs Chanowski van het automatiseringsbedrijf CatBenelux, Johan Schaberg, crisismanager en samen met Peter Delahay een van de initiatiefnemers. Terwijl de televisie, met miskenning van de actualiteit, een serie voert die 'Amelands Peil' heet, heeft de Club van Schiermonnikoog vorige maand die 'Duinrede' voortgebracht die nu, wat laat, ruime publiciteit verwerft. Zelfs in artikelen die er niet naar verwijzen, zoals een interview met de socioloog G. Kroniee in de Volkskrant van gisteren, onder de titel:
'Opgepast voor het debat der oude heren'.
Hebben de initiatiefnemers op Schiermonnikoog gewandeld - dan moeten ze dat gevoel hebben ondergaan van ongereptheid en wijdsheid, gecombineerd met het veilige besef dat je nooit echt de weg kwijt kunt raken. Want al kom je geen mens tegen, zeker niet in deze tijd van het jaar, altijd is er een fiets of voetpad met vertrouwde witte 'paddestoelen' van de ANWB. En zelfs als je die niet ziet, weet je dat het dorp wee: valt terug te vinden. Want zover kun je er niet lopen, of je kunt, van een beetje duin af, een van de vuurtorens zien, waarvan er een 's nachts nog knipperend zijn lichtbundels rondzwaait. Ver van huis, in een andere wereld, bijna een beetje buitenland en toch niet echt ongewis - het lijkt wel alsof die omstandigheden de schrijvers van de jongste opwekking aan het Nederlandse volk hebben geïnspireerd.
"De overmaat aan regelgeving misvormt de verbanden tussen mensen", schrijven Delahay en Schaberg. En: "Het oude organisatiemodel, dat ons allen mondig heeft gemaakt, is ongezond voor een mondige samenleving". De magie van Schiermonnikoog, waar ooit de grijze (schiere) monniken hun velden bewerkten, heeft duidelijk meegespeeld bij het opstellen van het manifest dat, burger en overheid een spiegel moet voorhouden. Over wat er in die spiegel valt te zien een volgende keer.