Philips verdrijft geest van Wintzen

Even versprak Philips-topman Cor Boonstra zich aan het begin van de presentatie van de jaarcijfers afgelopen donderdag, toen hij uitlegde dat Philips een beursgang onderzoekt voor zijn automatiseringsdochter. Some has been turned down ... eh ... has been turned around", verbeterde hij zich snel.

Die verspreking illustreert de moeizame verhouding tussen het Philips van Boonstra en het speelse ict-bedrijf van de eigenzinnige Eckart Wintzen, dat het vier jaar geleden binnenhaalde. In die vier jaar heeft Origin het zwaar gehad. Onder Wintzen heeft het vijftien jaar een spectaculaire groei laten zien, maar sinds de overname zit het bedrijf in een dal. De gouden IT jaren zijn opmerkelijk genoeg voorbijgegaan aan de Utrechtse automatiseerder. Waar branchegenoten floreerden, bleef Origin rode resultaten schrijven. Waar ging het mis?

De door de Philips-top afgedwongen strategiekeuze van Origin is de belangrijkste reden van de val. De automatiseerder haalt nu het gros van zijn omzet -17.000 mensen harken jaarlijks ruim 3,6 miljard gulden bij elkaar binnen met 'simpele, saaie' automatiseringsdiensten. Het concern richt zich vooral op netwerkbeheer en op de verkoop en implementatie van software van SAP en Baan, echte vechtmarkten waarop de marges sterk onder druk staan.

Innovatie en creativiteit, kenmerken die Origin groot hebben gemaakt, zijn niet langer prominent terug te vinden. De Origin-top wilde zich behalve op beheer van infrastructuur ook op hoogwaardige consultancy richten, waarbij de marges aanmerkelijk hoger liggen. Dit plan viel jammerlijk in het water, omdat Philips het management daar niet in steunde. Cor Boonstra is een fabrieksman die weinig op heeft met creativiteit en consultancy, stelt een nauwbetrokkene die anoniem wil blijven.

Wintzens BSO kocht in 1993 Origin van Philips. De onderneming, die verderging als Origin, werd twee jaar later al weer teruggekocht door het elektronicaconcern en samengevoegd met Philips-automatiseerder C&P. Willem van Haasteren, voorzitter van de ondernemingsraad van Origin, geeft toe dat deze overnamegeschiedenis niet goed is geweest voor de onderneming. het kost altijd een hoop tijd en energie voor bedrijven goed samengaan. Het probleem is dat Origin daar nooit de moeite voor gedaan heeft." Van Haasteren wij t dat niet direct aan cultuurverschillen. De fusie vond drie jaar geleden plaats en in die periode hebben we zoveel vers bloed binnengekregen dat van een cultuurclash geen sprake meer zou mogen zijn."

Het spanalngsveld tussen de systeemontwikkelaars en de meer ambtelijke systeembeheerders zou eerder de reden zijn voor het stroeve verloop van de integratie. Die onderdelen accorderen niet goed met elkaar, zijn heel moeilijk te integreren. Ook andere automatiseerders kennen dat probleem", weet Van Haasteren.

De onenigheid tussen Origin en Philips uit zich in een komen en gaan van bestuurders. Origin heeft, sinds het zich vier jaar geleden aansloot bij de elektronicagigant, vijf topmannen versleten. Bij Origin wereldwijd moesten na Henk Cohen (die Wintzen als voorman afloste) het Amerikaanse managementkanon Geoffrey Carroll en de Brit Tom Butler het veld ruimen. Ook bij het Nederlandse onderdeel rommelt het flink in de directie. Twee weken geleden schaarde Leen Zevenbergen zich bij het peloton vertrekkers. De Rotterdamse rasautomatiseerder wil over de reden van zUn vertrekz'net te veel kwijt. Zevenbergen deed eind november vorig jaar binnen het bestuur al een stap terug, om zich volledig op elektronische handel te richten. E-business brengt een totaal andere cultuur met zich mee", blikt hij terug op het mislukte project. ZBinnen grotBinnenisaties botst dat altijd, wat het moeilijk maakt om zo'n specifiek bedrijf op te zetten." Verder zwijgt Zevenbergen. Deze week lanceert hij zijn eigen e-commercebedrijf.

Onder auspicien vaauspiciënrgen zette Origin Nederland vorig jaar de divisie Esire Zestig internetconsultants moesten het : dichten met concurrenten als Cap mini, EDS en Arthur Andersen die wel een dadelijke visie en een evenwichtig beleid tennen. "Verdere investeringinvesteringence oe-commercebij Origin, omdat het beleid zeker is", meent een 'ex-Original'. Zonder Philips kwam de nadruk te liggen op automaeringsdiensten met een lage toegevoegde vaarde. Boonstra moet zich meer als aan~ elhouder en minder als beleidsbepaler opstellen." Dat is volgens hem ook de reden dat Origin de voorsprong die het had met internet, is kwijtgeraakt.

Egelopen zomer was Zevenbergen veel opeLr tegenover FEM/De Week. Toen zei hij dat er rel degelijk sprake was van een botsing der Xulturen. 'Origin heeft eigenliJk nooit een eigen gezicht gehad. Sommige mensen dachten aan BSO, anderen aan Philips. (...) Philips is een productiebediijf met fabrieken, kapi-aalgoederen en ook nog mensen. Origin is alleen maar mensen. Dat heeft tot een clash geleid, waarbij het even is doorgeslagen naar de Philips-cultuur met strakke rapportagelijnen. Nu slingert dat gelukkig weer terug.'

De val van de intullieve besluurder Zevenbergen betekent een slag voor de echte Originals. Zevenbergen, hoewel zelf geen BSO'er, waakte over het laatste restje wintzenianisme. Fun voor de medewerker stond, net als bij Wintzen, centraal in zijn manier van leidinggeven. 'Een bedrijf mag niet alleen gestuurd worden op winstgevendheid. Het moet ook leuk zijn.' Hogere resultaten zouden de BSO-stijl alleen maar verder onder druk zetten, zo voorzag Zevenbergen. Zijn credo vloekte echter met de lijfspreuk van Boonstra: 'We werken allereerst voor de aandeelhouder.'

Fun of niet, Zevenbergen slaagde erwel in om de winst van Origin Nederland in ziJn eerste jaar als bestuursvoorzitter verder op te krikken. In 1999 moest dat herstel zich doorzetten. Zo moest het brutorendement omhoog van dertien naar zeventien procent. Bij de publicatie van de resutaten van Philips over het derde kwartaal bleek al dat Zevenbergen die doelstelling los had moeten laten. Of de tegenvallende resultaten de reden zijn voor Zevenbergens vertrek, wil Origin-woordvoerder Toby Ellson niet zeggen. "Je kunt je afvragen of de prestaties goed genoeg waren. Feit is dat de resultaten het niet halen bij die van Cap Gemini en andere concurrenten." Ellson wil verder geen commentaar geven op de onrust binnen de automatiseerder. Origin wereldwijd, met Nederland als belangrijkste divisie, zag zijn omzet in de tweede helft 1999 scherp dalen. Het bedrijfsresultaat steeg in heel 1999 van 59 miljoen tot 97 miljoen gulden, nog steeds slechts 5,6 procent van de sectorverkopen. Om mindere resultaten waren zuur Origin, omdat Philips zijn IT-dochter net meer vrijheid begon te gunnen. Begin vorig jaar mocht het management zelfs weer aan de toekomst gaan werken. Overnameplannen werden niet meteen van hogerhand getorpedeerd en konden gerealiseerd worden. De acquisities van de automatiseringsdiensten van verzekeraar Zurich leven en Akzo Nobel. waar Origins nieuwe topman Joop Sistermans vandaan komt, waren daar een voorbeeld van. Deze ontwikkelingen lijken te bevestigen dat Origin zich steeds meer gaat richten op het beheer van netwerken en steeds minder op systeemontwikkeling.

Op een neursgang van Origin is lang gespeculeerd. Tenslotte behoort automatisering niet tot de kernactiviteiten van Philips. Maar Boonstra leek geen haast te hebben de opstandige dochter naar de beurs te brengen- Z8n kas was na de verkoop van Polygram nog altijd rijkelijk gevuld. Bovendien zitten beleggers in hun internetbonanza waarschijnlijk niet te wachten op een stroefdraaiend ictbedrijf, waar veel talent is vertrokken.

Niet alleen bestuurders hebben de afgelopen jaren het bedrijf verlaten. Veel creatieve BSO'ers hebben Origin de rug toegekeerd uit onvrede met de sterk veranderde cultuur. De ge est van de bevlogen, flamboyante Wintzen was verdreven en dus hebben ze het avontuur elders gezocht.

Bij het samengaan van de twee bedrijven kraaide Wintzen nog uit dat de samenwerking met Philips een feest was. Of hij dat nog zo ervaart, blijft gissen. Wintzen, nog altijd commissaris bij Origin, wil geen enkel commentaar geven op de huidige strubbelingen. Als aandeelhouder heeft hij Origin inmiddels de rug toegekeerd. Eind 1997 verkocht de zestigjarige filantroop het laatste plukje aandelen van zijn hersenspinsel.