Politieke beweging maakt ‘come back’
Door onze redacteur
KEES VERSTEECH
DEN HAAG, 21 JAN. Na 1966 leek het fenomeen in de Nederlandse politiek uitgestorven, maar nu maakt het een glorieuze comeback: de politieke beweging. Oud-politici als Zeevalking (D66) en Kroes (VVD) werken al enige tijd aan zo'n beweging als tegenwicht voor het door hen gesignaleerde gebrek aan politiek debat en politieke ideeën. Ook de 'Club van Schiermonnikoog', genoemd naar de plaats van samenkomst en meteoorgericht door onder meer E. Wintzen van het softwarehuis BSO, probeert te komen tot een brede beweging voor politieke en maatschappelijke vernieuwing. J. Kamp, tot 1 mei nog chef van de economieredactie van NRC Handelsblad, zal aan deze beweging leiding gaan geven. Vermogende particulieren, onder meer uit het. bedrijfsleven, hebben, een fonds gecreëerd van tenminste een half miljoen gulden waarmee Kamp het volgens eigen zeggen ongeveer twee jaar kan uitzingen."
Terwijl de publieke belangstelling voor het politieke leven op het Binnenhof afneemt, borrelt en bruist het daarbuiten van politiek ondernemerschap. Want onlangs waren er ook de plannen van 'teleurgestelde' PvdA-politici als A. van der Louw en J. Schaefer om tot nieuwe politieke bewegingen te komen. Daarnaast zijn er de laatste jaren tal van lokale partijen opgericht die niet alleen raadszetels willen winnen maar ook de pretentie hebben een platform voor politieke en culturele vernieuwing te bieden. - Van al deze initiatieven vormen vooral de club-Zeevalking en de Club van Schiermonnikoog wegens hun aanhang, verzamelde denkkracht en - in het geval van de laatste - financiële vermogens een serieuze uitdaging voor de gevestigde politieke partijen.
Met name D66 heeft alle reden om de initiatieven met intense belangstelling gade te slaan. Deze partij ontstond zesentwintig jaar geleden uit een zelfde soort onvrede.
"Onze ideeën doen sterk denken aan de oorspronkelijke idealen van D66", erkent Zeevalking, "maar we richten ons op de politiek als geheel. Die wordt beheerst door de machtsvorming van beroepspolitici." Ook Kamp citeert D66-leider Van Mierlo met enige regelmaat als hij de ideeën van de Club van Schiermonnikoog beschrijft. Kamp "Van Mierlo heeft getracht politieke vernieuwing te bereiken. Bij VVD, PvdA en CDA bespeur ik die neiging veel minder."
Van Mierlo zelf omarmt het initiatief - van de club-Zeevalking. "Ik zie die beweging niet als een concurrent en ben er trots op dat er zoveel D66'rs bij zitten. Ze willen dezelfde dingen als wij: beweging brengen in het politieke debat. Het is heel begrijpelijk dat er vanuit de burgerij dit soort initiatieven komen om aan de politieke verlamming te ontkomen." Van Mierlo vindt het logisch dat de verwijten aan het adres van de politiek ook hem zelf raken. "Hoe vaak hebben wij met de hand in eigen boezem niet hetzelfde gezegd? Wij zijn zelf deel van het probleem."
De overeenkomsten tussen de bewegingen van Zeevalking en Schiermonnikoog zijn kleiner dan de verschillen. In hun onvrede met het gebrek aan debat in het gevestigde politieke bedrijf, hun uitdrukkelijke streven om geen politieke partij op te richten en hun losse organisatie lijken ze sterk op elkaar. Ook speelden in beide bewegingen NRC-journalisten een rol. M. Chavannes leverde in een eerder stadium commentaar op de ideeën van de club-Zeevalking. 'Secretaris' Ch. Mertens, oud-Kamerlid voor D66,' laat echter aantekenen dat de bijdrage van Chavannes "marginaal" is geweest.
Bij de initiatiefnemers van de club-Zeevalking gaat het, anders dan bij de Club van Schiermonnikoog, om mensen met enige bestuurlijke invloed, al zijn die aardig op leeftijd zoals Zeevalking zelf en Eerste Kamerlid Glastra van Loon. Dat laatste geldt evenzeer voor enkele geïnteresseerden die later zijn aangeschoven zoals H. Drion, oud-lid van de Hoge Raad, en oud-Commissaris van de Koningin T. Schilthuis.
Aan het beraad van Schiermonnikoog heeft tot zover bekend, alleen oud-minister Witteveen als prominent oud-politicus deelgenomen. Onder de initiatiefnemers van de beweging van Schiermonnikoog zijn vooral de ondernemers sterk vertegenwoordigd. Behalve Wintzen van BSO zijn J. Schaberg van de voormalige investeringsmaatschappij Wolters Schaberg, en W. Huibregtsen van het organisatiebureau Mc Kinsey aan deze beweging verbonden. De deelnemers van de club Zeevalking zijn meer uit universitaire kringen afkomstig zoals hoogleraar bestuurskunde R. in 't Veld, J.K. Gevers, voorzitter van het college van bestuur van de Universiteit van Amsterdam, en hoogleraar politieke wetenschappen H.R. Van Gunsteren. De club wil de verantwoordelijkheid voor politieke ideeënvorming overnemen van de politieke partijen.
De Club van Schiermonnikoog schrijft in haar Duinrede niet alleen op zoek te zijn naar politieke vernieuwing maar wil ook een andere omgang met het milieu en de vrije markteconomie. Dit brengt Zeevalking ertoe om de Club van Schiermonnikoog te kwalificeren als "een stel politieke dominees." Niettemin toont Zeevalking zich geintresseerd in samenwerking. Kamp is nog niet zover. Hij kende het initiatief niet.