Verdeelde computerbranche houdt cao buiten de deur

De automatiseringsbranche begint na zo'n vijfentwintig jaar volwassen te worden. Eerst groeiden de bomen tot in de hemel en daar kon iedereen via hoge salarissen van profiteren. De vakbonden kregen er geen poot aan de grond. Inmiddels hebben heel wat bedrijven een of meer saneringen achter de rug en zijn de arbeidsomstandigheden bijna normaal geworden.

In zeker één opzicht wijkt de wereld van de informatietechnologie(IT) nog af van andere, rijpere branches en dat is het ontbreken van een collectieve arbeidsovereenkomst. Dat wil niet zeggen dat geen van de tachtigduizend medewerkers in deze industrie, goed voor bijna fl 15 mrd omzet, onder een cao valt. Zo bestaat er de Vifka-regeling - de kantoormachinebranche - die echter alleen voor hardwareleveranciers geldt.

Verder hebben enkele ondernemingen een eigen bedrijfs-CAO, die meestal uit het verleden te verklaren is. Zo is RCC van de overheid afkomstig (als rekencentrum) en kent als gevolg daarvan een eigen regeling. Ook een bedrijf als Raet heeft een eigen cao.

Volgens landelijk bestuurder John Koudys van Dienstenbond CNV heeft de it-branche nog geen eigen cao omdat de werkgevers te zeer verdeeld zijn. 'Je hebt sowieso al een definitieprobleem. Sommige mensen stellen dat er 80.000 mensen werkzaam zijn in de informatietechnologie, terwijl anderen het op de helft houden.'

Die verdeeldheid wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door de softwarebedrijven Cap Volmac en BSO, die tegen een branche-cao zijn. Deze - machtige - bedrijven zouden er indirect voor zorgen dat andere bedrijven hun nek niet uitsteken voor een cao.

Conflicten op dit vlak kunnen voor veel publiciteit zorgen, zo heeft Getronics bijvoorbeeld ondervonden. Onlangs kwam de volle dochter Geveke Electronics in het nieuws na een conflict met de vakbonden. Het bedrijf werd via een kort geding zelfs voor de rechter gedaagd om het conflict over arbeidsduurverkorting en salarisverhoging uit te vechten. Omdat de rechter de zaak niet spoedeisend genoeg vond, lijkt de affaire voorlopig , op de lange baan te worden geschoven.

Getronies-directeur Ton Risseeuw is niet van plan om te buigen voor de vakbonden. 'Wij voelen ons in geen enkele zin gebonden aan de Vifka-cao, omdat Wij nu eenmaal niet in de kantoormachinebranche zitten.' Eerder had Getronics al gemeld voortdurend met vacatures te zitten, waardoor 'invoering van adv een ramp' zou betekenen., 'Daarom hebben wij de mensen altijd betaald in ruil voor atv-dagen.'

Mede door dit conflict lijkt Risseeuw, zeker in werknemerskringen, de naam gekregen te hebben van een absolute vakbondshater. Volstrekt onterecht; vindt het bestuurslid van werkgeversvereniging VNO zelf. 'Ik ben bijvoorbeeld een groot voorstander van een raam-cao, waarin de nodige flexibiliteit blijft bestaan. Ik ben alleen tegen een strikte cao, want die kan ons hinderen in de Internationale concurrentie.'

Als bewijs dat hij niet principieel tegen cao's is, noemt Risseeuw de afspraken van de kleinmetaal (Uneto), waarbij zo'n 600 van de 3000 Getronics-medewerkers betrokken zijn. Risseeuw verwacht weinig voortgang in het overleg met de bonden. 'Juist conflicten zoals wij hebben rond Geveke, maakt andere ondernemers kopschuw om over een cao te gaan praten. Dat we het niet eens worden over een gezamenlijke cao, heeft volgens mij ook te maken met het lage niveau waarop wij binnen de vakbonden praten. In de top bestaat er tussen werkgevers en werknemers volgens mij meer overeenstemming.'

Koudys van het CNV reageert gereserveerd op de positieve woorden over een raam-cao. 'Van belang is natuurlijk de vraag wat er in zo'n raam-cao geregeld kan worden. Bij Getronies is het allemaal goed, zolang we maar buiten de hekken van het bedrijf blijven. Dat streven naar een raam-cao is vreemd, want decentralisering is juist de trend.'

Dat Koudys en zijn collega's niet hoog genoeg zijn voor overleg met de automatiseerders, levert bij de CNV'er een schampere lach op. 'Ik ben landelijk bestuurder, dus zoveel mensen heb ik niet boven me.' Conflicten zoals bij Getronics hebben inmiddels wel voor de nodige ledenaanwas gezorgd, Koudys schat dat in een aantal jaren de organisatiegraad van circa 2% tot meer dan 10% is opgelopen.

Ondanks de verdeeldheid bij de werkgevers blijven de vakbonden met gezamenlijke initiatieven komen. Zo wilde VHP-bestuurder Michiel Wigman met een stichting komen die als arbeidsbemiddelaar kan optreden voor - elders - overtollig personeel. 'Met een dergelijke banenpool onderschat je de vakbekwaamheid in deze branche', zo stelt Risseeuw. 'We zijn hier niet in de Rotterdamse haven.'

Koudys is, enthousiaster over het initiatief. 'De stichting zou juist moeten gaan zorgen voor opleidingen" dus de karakterisering 'banenpool' is veel te geringschattend.' Wat voor de branche-cao geldt, is ook, voor dit initiatief van toepassing: de verdeeldheid in de branche is te groot.

E. van der Walle