Visionair Eckart Wintzen: “Liever verleiden dan het belerende vingertje”

Hij houdt van verleiden. Mensen verleiden dingen te doen die ze leuk vinden en die tegelijk minder ruïnerend zijn voor de natuur. Eckart Wintzen daagt vooral uit tot nieuw denken, het liefste met nieuw gedrag als resultaat. Zo zou hij best eens uit eten willen gaan met iemand in Londen's Fifteen terwijl hij zelf aanschuift in Amsterdam. Dat kan, per beeldtelefoon. Jamie Oliver denkt er nog over na.

Na de inburgering van gedragsveranderende media als e-mail en mobiele telefoon is volgens Wintzen nu de beurt aan de beeldtelefoon. De gedachte van eten op afstand illustreert goed wat hij bedoelt met nieuw denken dat tot gedragsverandering kan leiden. Kom er maar eens op. Bij veel mensen zit het nog nauwelijks in het systeem om het gps-apparaat een restaurant voor je op te laten zoeken. Laat staan dat je op het idee komt om zelf naar Jamie Oliver's Fifteen in Amsterdam te gaan en je zakenpartner op datzelfde moment naar Fifteen in Londen. Om samen te gaan eten. In onze beleving betekent samen uit eten gaan dat je tegelijkertijd naar hetzelfde restaurant gaat, aan dezelfde tafel gaat zitten. Dat beeld zit ons tussen de oren verankerd.
Tele-eten heeft voor Wintzen niets te maken met een broodje kaas in de hand bij een webcambabbel. "Die kwaliteit voldoet absoluut niet als je een echt persoonlijk gesprek met elkaar wilt voeren en alle nuances in de ogen van je gesprekspartner wilt zien. De fractie van een seconde waarin de ander een wenkbrauw optrekt, het begin van een glimlach, de amper verborgen aarzeling, de knipoog als signaal van verstandhouding."
Wintzen ziet juist twee mensen samen dineren terwijl de Noordzee of een complete oceaan tussen hen golft. En die twee mensen zien elkaar toch levensgroot en kunnen elkaar diep in de ogen kijken. Als ze tenminste allebei op tafel ook een beeldtelefoon hebben staan. Natuurlijk superhandig voor zakenrelaties, maar ook voor geliefden en familieleden die door een grote afstand gescheiden zijn, is het veel beter dan gewoon een telefoontje. Het scheelt vliegen, het scheelt tijd. En aan tijd hebben we allemaal gebrek.

Gevoelige snaar

De oprichter van softwareontwikkelaar BSO en jarenlange roerganger van BSO/Origin besloot in 1996 dat hij wat anders moest gaan doen. Dat werd Ex'tent, wat simpelweg staat voor 'Eck z'n tent'. Samen met zijn medewerkers breekt Wintzen zich het hoofd over de uitputting van natuurlijke hulpbronnen door de groeiende welvaart en over de kloof tussen arm en rijk die juist groter wordt omdat niet iedereen in deze wereld van de toenemende welvaart kan profiteren. Met de vraag wat we dan opschieten met alle noviteiten die om de haverklap verschijnen, raak ik een gevoelige snaar bij de visionair. Is Wintzen een milieustrijder pur sang?
"Ja, ik ben zeker een milieustrijder, maar ik veroordeel techniek niet. Integendeel. Het heeft geen enkele zin om te veroordelen of om de belerende vinger op te steken. Die fase heb ik allang achter mij gelaten. Ik steek mijn energie liever in het verleiden van mensen dingen te doen die hartstikke leuk zijn maar minder natuur ruïneren. Niet alleen mensen een beeldtelefoon laten gebruiken in plaats van in auto of vliegtuig te stappen, maar ook dingen als digitale -fotografie kunnen positief bijdragen. Je ziet de ontzettend milieu-vervuilende fotografische processen vervangen worden door ander gedrag zoals foto's maken, kijken en uitwisselen per computer, dat heeft praktisch geen milieu-impact. Of de nu enorm in opkomst zijnde gaming-industrie. Die is ook -praktisch milieuneutraal en neemt bij jongeren steeds vaker de plaats in van bijvoorbeeld pretparken of met z'n allen brommeren op straat."

Op de fiets

"Kinderen hebben beter door dan wij welk medium je het beste voor wat kunt gebruiken. Ze zijn veel meer gewend de goede keus te maken uit het spectrum van sms, e-mailen, msn of op de fiets stappen. Volwassenen vinden nieuwe dingen vaak eng, ze denken het niet nodig te hebben want ze hebben het nog nooit nodig gehad. Ha, ik zei zelf ook bij de eerste walkman tegen mijn kinderen: 'daar heb je niks aan, de geluidskwaliteit is toch niet optimaal en buiten hoef je niet naar muziek te luisteren'! De mobiele telefoon is voor mij geen dagelijkse kost, want dan heb ik geen seconde rust meer. Mijn secretaresse bepaalt of telefoongesprekken wel of niet bij mij doorkomen. Zij vormt een uitstekend filter."
Het klinkt nu ambivalent als Wintzen zegt dat hij met een zeker vermaak kijkt naar hoe mensen zich niet openstellen voor nieuwe media. "Ja natuurlijk heb ik er begrip voor, want ik heb ook niet alle nieuwe media direct omarmd. Wat we nu met de beeldtelefoon doen, is tamelijk gedurfd ondernemerschap. Als Hollands bedrijf brengen we een totaal nieuw concept dat om nieuw denken vraagt en nieuwe gewoontevorming. Dat vind ik nou leuk. Het is een waanzinnige uitdaging om door de weerstand heen te breken. Het belangrijkste is dat je je bewust bent van je eigen handelen, dat je dat kunt en wilt doorgronden en vervolgens ga je klanten verleiden om zichzelf te doorgronden. De beeldtelefoon is nu een succes bij middelgrote ondernemers, die zijn genoeg op de hoogte met IT en realistisch genoeg om de enorme mogelijkheden te zien. Hun bedrijven hebben vaak meerdere businessunits op verschillende locaties en deze ondernemers hebben een gigantisch tijdsgebrek. " Bedenk dat zo'n ondernemer zo ongeveer bestáát van het persoonlijk, charismatisch contact, want dat is het wapen waarmee hij zakenpartners overtuigt. Hij moest tot op heden heel veel reizen maar kan nu kiezen voor een heel, heel goed visueel medium."

Autistisch

Opeens zegt Wintzen op geprikkelde toon: "Kun je er met z'n tienen mee bellen?" Ik kijk hem vragend aan. "Dat vragen ze me dan over de beeldtelefoon. Maar jemig, wordt dat ooit gevraagd als je het over een gewone telefoon hebt?"
Een tel later vergelijkt hij weer borrelend van enthousiasme videoconferencing met zijn videophonie. "Videoconferencing zoals dat nu gebeurt, bestaat eigenlijk alleen uit plaatje-kijken. Je kijkt naar het beeldscherm en de camera staat ergens anders. In feite zit je dus met z'n allen een beetje autistisch langs elkaar heen te kijken. Daarom zit er nauwelijks groei in die markt. De gebruikers vinden het niet vaak goed genoeg, gebruiken het dus zelden of proberen hun ontevredenheid te compenseren door grotere beeldschermen te installeren, maar dat helpt niks. Bij ons systeem werkt het als volgt: als je naar het beeldscherm kijkt, kijk je dankzij onze uitvinding ook recht in de camera. Je hebt dan echt oogcontact met elkaar, net zoals wij nu hebben omdat we bij elkaar zitten."

Met water knoeien

Het idee voor de beeldtelefoon is ontstaan toen Wintzen lid was van de Raad van Verkeer en Waterstaat. "Tot mijn immense verbazing moest ik toen vaststellen dat er in dat ministerie bijna niemand over grenzen heen denkt. Ze zijn óf met de weg bezig, met spoor of vliegen, óf ze zijn met water aan het knoeien. Oké, soms, hadden ze het heel even over elektronische communicatie. Maar we hebben ook nog een milieuprobleem. Waarom wordt er dan niet nagedacht in termen van hoeveel communicatie er is in Nederland? Hoeveel mensen e-mailen, hoeveel pakken de auto, de trein of het vliegtuig? Met wie communiceren ze? Met z'n hoevelen? Wanneer? Waarom? Gooi dat allemaal eens in een groot onderzoek. Maar ambtenaren werken slechts in een van de 'kokers' dus die denken daar niet over na. Als je verder vaststelt dat we het Kyoto-verdrag hebben ondertekend, dat de CO2-uitstoot naar beneden moet - meer dan eenderde van de CO2-uitstoot wordt veroorzaakt door transport - en dat we onze doelstellingen niet halen, laten we dan eens proberen een aantal dingen tegelijk op te lossen. Probeer onze mobiliteitsgewoonten eens te vervangen door andere modaliteiten zoals virtuele presentie. Wij zitten hier bij elkaar voor dit interview. Ik wil zien of je oplet, jij wilt zien of ik het meen, we willen de passie zien en daarom doen we dit interview niet per telefoon. Maar wat wij nu doen kan heel goed per beeldtelefoon. In veel gevallen gaat het bij business over grote bedragen, over personen en over emotionele zaken; dan wil je elkaar in de ogen zien. Niemand is getrouwd of heeft personeel aangenomen zonder elkaar te aan te kijken. Je hebt alle feiten op een rijtje in een sollicitatiebrief, maar je wilt hem of haar zien, je wilt die persoon in de ogen kijken. Hoe komt hij of zij over, kan ik met hem of haar werken? Zeker dat aftasten in de zakelijke wereld, het kijken hoe de ander reageert, kan prima zonder transport. Het betekent meteen dat je dat uur in de auto nu voor iets veel zinnigers kunt gebruiken. Er is zo'n belachelijk mobiliteitssyndroom in onze manier van werken geslopen. We stappen voor alles en nog wat in de auto. Maar, dat hóeft nu niet meer. Ik heb namelijk iets leukers gevonden: je kunt me spreken en in de ogen zien, we kunnen in alle rust met elkaar praten en je houdt drie uur over om met je kinderen te spelen. Dat noem ik verleiden."

Nieuwe vriendin

Wintzen fileert uit de losse pols een van de vormen van zakelijke communicatie: de vergadering. Als voorbeeld neemt hij een vergadering met een overzees kantoor van je bedrijf. En hij stoot meteen door tot op de graat. Want hoe ontstaat zo'n vergadering volgens hem maar al te vaak? "Het begint er eigenlijk altijd mee dat twee mensen elkaar willen spreken. Maar dan roept iemand: 'Hé, komt Cor over?' En dan wil meteen iedereen met Cor praten, want hij is er nu eenmaal toch. En dan neemt Cor voor de handigheid ook nog wat mensen mee. Dus voor je het weet heb je een vergadering van tien man of meer. Nou draait het in elk gesprek om feiten en om emoties. Stel dat Cor Frank op het oog heeft om in het buitenland een nieuwe businessunit op te zetten. Cor heeft dus een plan in z'n hoofd en dat houdt 'ie eerst eens tegen Jan aan. Wat denk jij Jan? En denk je ook niet dat Frank de aangewezen persoon is? Jan denkt met Cor mee en raadt hem aan om ook even met Margriet te babbelen. Enfin, hij belt de een, loopt bij een ander de kamer binnen voor de eerste ruwe finetuning. Voordat Frank de job krijgt aangeboden, is er al het nodige aan alle aspecten van het buitenlandplan geschaafd. Maar als je Frank op de ouderwetse manier in een vergádering met de 'buitenkans' zou confronteren, zou hij never nooit zeggen 'uh, ik heb net een nieuwe vriendin, mijn vrouw heeft een nieuwe vriend en hoe moet het nou met mijn kinderen?' Bij elke stap in het proces naar de nieuwe businessunit spelen verschillende niveaus van beslissen een rol. En een vergadering is totaal ongeschikt voor emoties. De goede vergaderingen vinden eigenlijk pas plaats als het voorstel al zo is bijgeslepen dat het past in de wereld van de aanwezigen. Alle persoonlijke zaken zijn in persoonlijke gesprekken aan de orde geweest. Zit je ver uit elkaar, dan biedt de beeldtelefoon zowel de intimiteit van een persoonlijk gesprek als een enorme tijdswinst."

Even naar Hong Kong

Hoe snel levert de beeldtelefoon collectief ander gedrag op? "Vastgeroeste gewoontes vormen vaak een belangrijke barrière. De mensen boven in de organisatie zijn vaak echt ouderwetse mannen. Die lezen niet eens hun e-mail, laten die door hun secretaresses uitprinten en krabbelen er een antwoord op. Als zo'n directeur een intensief gesprek wil met zijn collega in Hongkong, stapt hij op het vliegtuig, hoeft 'ie elf uur niet te werken, geen gezeur aan z'n kop en wordt 'ie nog in de watten gelegd ook. En het maakt ook lekker indruk op vrouw en buren 'ik ben even naar Hong Kong'. Dat patroon wil ik doorbreken door een alternatief te bieden. De man in Hong Kong die je zo intensief wilt spreken, die kun je veel sneller spreken en belangrijker nog, je kunt hem veel vaker spreken én goedkoper! Je maakt per e-mail een afspraak wanneer je samen in alle rust praat over wat er daar bijvoorbeeld op de marketingafdeling gebeurt. Zonder jetlag. Met beeldtelefoon." Broodje kaas erbij? "Mag ook."