Voortdurende upgrading

Stel, uw buurman is buschauffeur. Iedere dag rijdt hij op en neer tussen Grumst en Grumsteradeel, zeventien haltes, meestal redelijk op tijd, vijfentachtigduizend kilometer per jaar en nooit een echt grote schade gehad. Al rijdt hij deze boeiende route al sinds jaar en dag, toch wil ook hij ieder jaar een beetje meer verdienen. Inderdaad ja, ieder jaar meer, hoewel hij gewoon hetzelfde aantal ritten over dezelfde afstand blijft rijden. Is dat eigenlijk redelijk? Hij vindt van wel, hij zegt dat hij daar gelukkig van wordt. Of is het misschien toch niet zo heel erg redelijk en worden wij belazerd door de vakbonden, die hem - en ons - maar wijs proberen te maken dat iedereen er recht op heeft om er voortdurend netto op vooruit te gaan, ook al neemt de prestatie niet in omvang toe?

Misschien bent u zelf buschauffeur. Vast niet, want daar zijn er niet zo veel meer van. Ik ben weliswaar ook geen buschauffeur - al heb ik wel tijdens mijn studententijd op de vrachtwagen gezeten - maar vind het inderdaad heel redelijk dat die chauffeur er jaarlijks op vooruit gaat. Tenminste, wél zolang het systeem nog bestaat dat ook iedereen die duizend gulden belegt, met diezelfde duizend gulden ieder jaar meer verdient. Is het niet zo dat iedere directie die er niet in slaagt om voor zijn aandeelhouders elk jaar de winstcijfers te verbeteren, een beetje op de wip zit? Oké, oké... natuurlijk mogen de heren wel eens een jaartje overslaan of een keer een miljardje of wat afschrijven voor een reorganisatie (gaat de koers tenminste omhoog, ook als ze een slecht jaar gedraaid hebben). Als je 'dot com' achter je naam hebt staan, mag je trouwens helemáál ongelimiteerd verlies maken, want dan is iedereen bereid te geloven dat je over een jaar of wat die permanente en steile stijgende lijn zult laten zien, ongeacht wat voor vage, net afgestudeerde of anderszins pokdalige en onervaren computer-nerd er ook aan het roer staat. Maar goed, op den duur geldt zelfs daar: als straks die Internetballonnen allemaal zijn doorgeprikt en het normale leven weer begint, is het bij het aandelenspelletje echt wel de bedoeling om, liefst constant, stijgende lijnen te laten zien. Na twee jaar een horizontale of dalende lijn, kan de directie van elke tent beter maar zorgen nu al op de hotlist van een headhunter te staan, want dan beginnen er een paar stoelen ernstig te wankelen.

Waarmee ik maar wil zeggen: chauffeur of belegger, er is één ding dat ze gemeen hebben: ze voelen zich pas goed als hun welstand morgen weer een beetje groter is dan gisteren. Kijk maar naar u zelf. U bent toch ook niet van plan om over tien jaar alles nog hetzelfde te hebben? U bent nu toch ook niet meer waar u tien jaar geleden was? Weet u nog hoe dolgelukkig u toen was met die eerste auto, die vijfdehandse Lelijke Eend of Ford Fiasco? Hakkend en puffend reed u ermee naar Parijs, om daar op een terrasje feestelijk een fles hoofdpijnverwekkende vin de table te drinken. Dat was puur geluk! Maar als dat zo was, waarom rijdt u dan nu in een voiture van zeker tien maal die prijs van toen, zo niet honderd maal? En waarom woont u nu dan in een huis dat zeker vijf keer zo groot is als toen? U was toch zo gelukkig in uw eerste flatje?

Kennelijk is het op den duur dus niet zozeer het bezit van het begeerde wat ons gelukkig maakt, maar de voortdurende upgrading daarvan. Telkens weer een beetje meer, dat maakt ons blij en daarom hebben we ook recht om er altijd 'netto op vooruit te gaan', ongeacht de toename van onze prestatie. 'Stilstand is achteruitgang', zo heet dat toch? Maar ja, dan rijst natuurlijk wel de vraag: waar moet dat eindigen, wanneer houdt dat op? Zeker als we ons verder realiseren dat er naast ons nog eens vijf miljard andere aardbewoners zijn die ook aan de beurt willen komen. En die komen in de eerste ronde voor méér dan alleen een periodieke 'upgrade'. Kan onze in omvang beperkte wereldbol al die materiële welstand wel ophoesten? Als we er even bij stil staan, is het krankzinnig een hele planeet zo overhoop te halen voor wat wij geluk noemen. Terwijl het echte geluksgevoel meestal over ons komt zonder dat we er een cent voor uitgeven: de eerste voorjaarszon, de uren met dat boek dat je maar niet kunt neerleggen, die arm om je heen van iemand die je lief is... Wat zitten we dan eigenlijk moeilijk te doen met onze zogenaamde 'vooruitgang'?