Zoeken op betekenis wordt mogelijk

BSO Medialab heeft een 'intelligent' zoeksysteem ontwikkeld, dat binnen een beperkt kennisdomein met grotere trefzekerheid dan gewone databases de gewenste informatie oplevert.

Ben Kal

En voorbeeld van toepassing is op IT'94 gedemonstreerd in de vorm van een prototype van Cursusconsult, een digitale databank van opleidingen op automatisceringsgebied die vNu Business Publications Amsterdam begin volgend jaar wil doen verschijnen. VNu BPA is uitgever van onder meer dit blad, Computable en Intermediair.

IDE

De grondgedachte van deze wat BSO noemt Intelligent Decision Engine (ME) is: niet volstaan. met, het ordelijk opslaan van getallen en teksten, zoals sinds jaar en dag in databases gebeurt, maar ook vastleggen welke begrippen (concepten) en concrete objecten die getallen en teksten representeren, en welke relaties daartussen bestaan.

De gebruiker van een ME beweegt zich door het aldus gevormde, verbale model van de werkelijkheid, geleid door wat hem persoonlijk interesseert. Dit geeft gemakkelijker inzicht in de werkelijkheid dan het zoeken in (vrije tekst-)databases, wat in feite niet meer oplevert dan een aantal vindplaatsen van het gezochte. Meestal blijkt een groot deel van die vindplaatsen niet relevant te zijn, omdat het getal of de tekst ter plekke niet staat voor het bedoelde begrip.

Een ME kan zo ingericht worden dat hij rekening houdt met de mate van verwantschap tussen begrippen en objecten, en/of met informatie over de raadplegen Het eerste betekent dat het systeem, als het gezochte er niet is, iets presenteert dat er tenminste bij in de buurt komt. Het tweede houdt in dat het systeem een raadpleger bijvoorbeeld eerst vraagt naar woonplaats, inkomensklasse en opleidingsniveau, en vervolgens bij het presenteren van informatie alles weglaat wat voor de betrokkene te ver, te duur en te moeilijk of juist te makkelijk is.

ME'S Zijn geen vervanging van, maar een aanvulling op gewone databases, en geven daar ook inzage in. Aan objecten in het ME-model die corresponderen met een record in een database hangt namelijk een verwijzing naar dat record. De ME-gebruiker die bij het doorlopen van het model bij zo'n object is aangeland kan daardoor het record ervan oproepen om alle beschikbare details ervan te weten te komen.

Het opbouwen van een IDE gebeurt ook op basis van de inhoud van gewone databases, en wel door deze van voor tot achter, record voor record te doorlopen en ieder woord dat staat voor een relevant begrip of object, als zodanig in het ME-model op te nemen en de juiste relaties met andere begrippen en objecten aan te brengen.

BSO heeft hulpmiddelen ontwikkeld die dit proces voor een deel automatiseren, maar intensieve begeleiding door een menselijke toezichthouder met kennis van de materie is onontbeerlijk. De 'intelligentie van een WE is altijd grotendeels 'met de hand' ingebracht.

Cursusconsult

Een eerste commerciële toepassing van het ME-idee wordt de intelligente databank van automatiserings-opleidingen die VNu BPA onder de titel Cursusconsuit in het vroege voorjaar wil uitgeven. Een gebruiker van dit product ziet in eerste instantie een lege kantoorkamer voor zich. Na het aanklikken van een voorwerp presenteert het systeem een lijst namen van de in de database aanwezige objecten van het type waar het voorwerp voor staat: de wereldbol vertegenwoordigt bijvoorbeeld alle plaatsnamen, het in-bakje alle mogelijke vooropleidingen.

Voortdurend zijn alle relaties te zien van het object waarvan de naam geselecteerd is met ander objecten. Een geselecteerde plaatsnaam bijvoorbeeld zal een relatie 'is cursuslocatie van' hebben met alle cursussen die daar gegeven worden. Na selecteren van één van die cursussen komen alle relaties daarvan aan het licht: 'wordt gegeven door' met het opleidingsinstituut, 'eist vooropleiding' met de toelatingseisen, 'kost' met het cursusgeld, 'duur' met de doorlooptijd, enz.. Het is de bedoeling Cursusconsult te voorzien van het vermogen opleidingen te adviseren op basis van gegevens over uitgangspositie (vooropleiding en ervaring) en doelstelling (nagestreefde kennis en vaardigheid) van de cursist.